గజ చికిత్స

పాలకాప్యుడు పలికెను:

ఓ లోమపాదా! నీకు గజ లక్షణములను, గజ చికిత్సను చెప్పెదను. దీర్ఘములైన తొండములుండి, దీర్ఘ శ్వాస తీసుకొను గజములు సహన శక్తి కలవి. ఇరువది లేదా పదునెనిమిది నఖములుండి శీత కాలమున మదమును స్రవించునవి ప్రశస్తములు. కుడి దంతము ఎత్తుగావున్నవి, మేఘమువంటి బృంహితము కలవి విశాలమైన కర్ణములు కలిపి, చర్మము పై సూక్ష్మ బిందువులు కలవియు అగు ఏనుగులను సంగ్రహించవలెను. పొట్టి లక్షణ హీనములగు వాటిని సంగ్రహించరాదు. పార్శ్వ గర్భముగల ఆడ ఏనుగులను మూఢోన్మత్త గజములను వుంచుకొనగూడదు. వర్ణము సత్వము, బలము, రూపము, కాంతి సంహననము, జవము అను ఏడు సల్లక్షణములుగల గజము యుద్ధమున శత్రువులను జయించును. శిబిరమునకు, సేనకును గొప్పశోభ నిచ్చునవియు గజములే. రాజులు ఏనుగుల వలననే విజయమును కోరుకొనుచుందురు.

ఏనుగుల, అన్ని విధముల జ్వరమునందును అనువాసనము చేయవలయును. ఘృత తైలాభ్యంగయుక్తమగు స్నానము వాత రోగ వినాశకము. స్కంద రోగమునకు కూడ పాలకమునందు వలె ఏనుగులకు చికిత్స చేయవలయును. పాండు రోగమున గోమూత్రమును హరిద్రను ఘృతమును ఇవ్వవలెను. మలబంధము నందు శరీరమునకు తైలముపూసి స్నానము చేయించుట మంచిది. ఏనుగుకు పంచలవణయుక్తమగు మదిరను త్రాగించవలెను. మూర్ఛరోగము వచ్చిన ఏనుగుకు వాయు విడంగ, త్రిఫలా, త్రికటు, సైంధవముల గ్రాసమును తినిపించి మధు యుక్తమగు జలము త్రాగించవలెను. శిరుశ్శూల రోగమునందు అభ్యంగము నశ్యము ప్రశస్తతములు. తైలయుక్త పుటకములతో పాద రోగములకు చికిత్స ప్రారంభించి, పిదప కల్కకషాయములతో శోధనము చేయించవలెను. కంపన రోగమున నున్న గజమునకు శికి తిత్తిరి, లావపక్షుల మాంసమును పిప్పటి మరిచములు కలిపి తినిపించవలెను. అతిసార రోగమునందు బాలబిల్వ లోధ్రధాతకీ, శర్కరలతో పిండితినిపించవలెను. తొండమునకు రోగము వచ్చినప్పుడు లవణ యుక్తమగు ఘృతమును నశ్యముగ ఇవ్వవలెను. ఉత్కర్ణక రోగమునందు మాగధి నాగరాజ జీరలతో చేసిన గంజి వారాహీ కందరసము ఇవ్వవలెను. దశమూల కులుత్థ ఆమ్లక కాకమాచిలతో చేసిన తైలమును మిర్చితో కలిపి ఉపయోగించినచోగల గ్రహరోగము నశించును. మూత్ర క్రుచ్చ రోగమునందు అష్ట లవణ యుక్తములగు సురను ఘృతమును త్రాగించవలెను. లేదా త్రాపుష బీజక్వాథమును ఇవ్వవలెను. చర్మ దోషమునందు నింబక్వాథముగాని, వృషక్వాథముగాని ఇవ్వవలెను. కోష్ఠక్రుములను తొలగించుటకు గోమూత్ర వాయు విడంగములు ప్రశస్తములు. గాయములు మాన్పించుటకు శృంగిబేరకణ ద్రాక్ష, శర్కరలతో కాచిన జలము ప్రశస్తము. మాంసరసము కూడ హితకరము. అరుచిరోగమున వ్యోషయుక్తమగు పెసల అన్నము మంచిది. త్రివృత్ వ్యోష అగ్ని, దంతి, ఆర్క, శ్యామ, క్షీర, గజ, పిప్పలులతో చేసిన స్నేహము గుల్మరోగములు పోగొట్టును. ఇట్లే గజ చికిత్సకుడు భేదన ద్రావణ అభ్యంగ స్నేహపాన అనువాసనములతో గూడ అన్ని విధములగు విద్రధి రోగము లను నశింపచేయవలెను.

గజమునకు కట రోగము నందు ముద్గ సూపముతో యష్టికమును కలిపి, బాల బిల్వములతో లేపము చేయవలయును. అన్ని విధముల శూలములను తొలగించుటకు దిన పూర్వ భాగమున పిడంగ, ఇంద్ర, యవ, హింగు వివిధ హరిద్రా పిండములను ఇవ్వవలెను. ఇది ఏనుగులకు ఉత్తమ భోజనము. ఇతర భక్ష్యములు అధమ భోజనము యవలు ఇక్షువు ఏనుగులకు బలమును పెంచును. శుష్కతృణము ధాతు ప్రకోపము కల్గించును. క్షీణించిన మదముగల గజమునకు పాలు త్రాగించుట అగ్నిదీప్తిని కలిగించు ద్రవ్యము. వండిన మాంసరసము లాభకరములు. వాయస, కుక్కుర కాక ఉలూక, హరులను క్షౌద్రముతో కలిపి పిండముచేసి, యుద్ధమునందు మహాపదయందును ఇవ్వవలెను. కటు, మత్స్య, విడంగ లవణ కోశాతకీ క్షీర, హరిద్రలతో ధూపము వేసినచో ఏనుగు జయప్రదమగును. పిప్పలి తండులములు బియ్యము తైలము మాధ్వీకము, తేనె వీటిని నేత్రమందు వేసినచో అవి దీపనీయములు. చటకాపురీషము, పారావత పురీషము, క్షీర వృక్షము, మద్యము వీటితో చేసిన అంజనము ఏనుగులకు ఇష్టమైనది. ఈ అంజనము నేత్రములకు పూసిన ఏనుగు యుద్ధము నందు శత్రువును మర్దించును. నీల కమలములు ముస్తతగరము వీటిని-తండు లోదకము నందు నూరి, ఏనుగుల నేత్రములకు పెట్టినచో పరమ శాంతి నిచ్చును. గోళ్ళు పెరిగినపుడు వాటిని ఖండించవలెను. ప్రతిమాసము తైలా భ్యంగనము చేయవలయును. ఏనుగులు శయనించు స్థానమున ఎండిన పేడ పరాగము ఉండవలెను. శరద్గ్రీష్మములందు వీటికి ఘృత సేకము చేయుట ఉపయోగ కరము. (287)