పుష్కర ఉవాచః-
దణ్డం కుర్యాన్నృపో నృణాం ప్రాయశ్చిత్తమకుర్వతామ్ ।
కామతోఒకామతో వాపి ప్రాయశ్చిత్తం కృతం చ రేత్.
మత్తక్రుద్దాతురాణాం చ న భు జ్ఞాత కదాచన ।
మహాపాతకినా స్పృష్టం యచ్చ స్పృష్టముదక్యయా.
గణాన్నం గణికాన్నం చ వార్డు షేర్గాయకస్య చ ।
అభిశ ప్రస్య షండస్య యస్యాశ్చోపపతిర్గృహే.
రజకస్య నృశంసస్య బన్దనః కితవస్య చ ।
మిథ్యాతపస్విన శ్చైవ చౌరదణ్ణిక యో స్తథా.
కుణ్ణగోలస్త్రీజితానాం వేదవిక్రయిణ స్తథా ।
శైలూషన్హువాయాన్నం కృతఘ్న స్యాన్న మేవ చ.
కర్మారస్య నిషాదస్య చైలనిర్ణోజక స్య చ ।
మిథ్యా పవజితస్యాన్నం పుంశ్చర్యాస్త్రాలికస్య చ.
ఆరూఢపతితప్యాన్నం విద్విష్టాన్నం చ వర్జయేత్ ।
తథైవ బ్రాహ్మణస్యాన్నం బ్రాహ్మణేనానిమ శ్రితః.
బ్రాహ్మణాన్నం చ శూద్రాన్నం నాద్యొచ్చైవ నిమ శ్రితః ।
ఏషామన్యతమస్యాన్న మమత్యా వా త్ర్యహం పేత్.
మత్యా భుక్త్వా చరేత్ కృచ్ఛం రేతో విణ్మూత్రమేవ చ ।
చణాలశ్వపచాన్నం తు భుక్త్వా బాస్ధాయణం చరేత్.
అనిర్దేశం చ పేతాన్నం గవాఘాతం తథైవ చ ।
శూద్రోచ్ఛిష్టం శునోచ్ఛిష్టం పతితాన్నం తథైవ చ.
త ప్రకృచ్ఛం ప్రకుర్వీత హ్యాశాచే కృచ్ఛమాచరేత్
ఆశౌచే యస్య యో భుంక్తే సోప్యశుద్ధ స్తథా భవేత్.
పుష్కరుడు చెప్పెను : ప్రాయశ్చిత్తము చేసికొననివారిని రాజు దండించవలెను. తప్పు తెలిసి చేసినను, తెలియక చేసినను ప్రాయశ్చిత్తము చేసికొనవలెను. మత్తులు, క్రుద్ధులు, రోగ గ్రస్తులు వీరి అన్నము ఎన్నడును తిన గూడదు. రజస్వల స్పృశించిన అన్నమును, సామూహికాన్నమును, వేశ్యాశ్రీ అన్నమును తినరాదు. మహాపాతక ములు చేసినవాడు, వడ్డీవ్యాపారము చేయు వాడు, దాయకుడు, అభిశప్తుడు, నపుంసకుడు, ఉపపతితో నివసించు స్త్రీ, రజకుడు, క్రూరుడు, వంది, జూదగాడు, కపటి, తపస్వి, చోరుడు, దండధారి యైన భటుడు, స్త్రీకిథర్త ఉండగా జారునివలన పుట్టినవాడు, స్త్రీ కిభర్త చనిపోయిన పిమ్మట జారునివలన పుట్టినవాడు, స్త్రీకి లొంగిపోయినవాడు, వేదమును అమ్ముకున్న వాడు నటుడు, సాలివాడు, కృతఘ్నుడు, కమ్మరి, నిషాదుడు, బట్టలకు రంగులు వేయువాడు, కపటసంన్యాసి, జారిణి, తిలఘాతకుడు, ఆరూఢపతితుడు, శత్రువు- వీరి అన్నము తినగూడదు. బ్రాహ్మణునిచే నియంత్రితుడు కానిచో బ్రాహ్మ ణాన్నము తినగూడదు. నియంత్రితు డైనను శూద్రాన్నము తినగూడదు. పైన చెప్పిన వారి అన్నమును తెలియక తిన్న చో మూడు దినములు ఉపవాసము చేయవలెను. తెలిసి తిన్న చో కృచ్చవ్రత మాచరించవలెను. వీర్యము, మలము, మూత్రము, బొండాలాన్నము శ్వపచాన్నము తిన్న చో చాంద్రాయణవ్రతము చేయవలెను. పది రోజులు దాటని ప్రేతకు ఇచ్చిన అన్న మును, ఆవు వాసనచూసిన అన్నమును, శూద్రోచ్చిష్టమును, శునకోచ్చిష్టమును, పతితుని అన్నమును తిన్న చో తప్రకృచ్చవతము చేయవలెను. అశౌచములో ఉన్న వారి అన్నము తిన్న వాడు ఆశుద్ధుడగును. అట్టి అన్నము తిన్నపుడు గూడ తప్తకృచ్ఛవ్రతము చేయవలెను.
మృతపఞ్చనఖాత్కూపాద మేధ్యేన సకృద్యుతాత్ ।
ఆపః పీత్వా త్ర్యహం తిషేల్ సోపవాసో ద్విజోత్త మః.
సర్వత్ర శూద్రే పాదః స్యాద్వితయం వైశ్యభూపయోః ।
విడ్వరాహఖరోష్ట్రాణాం గోమాయోః కపికాకయోః.
ప్రాశ్య మూత్రపురీషాణి ద్విజశ్చాఫ్ఘాయణం చరేత్ ।
కుషాణి జగ్గ్వా మాంసాని పేతాన్నం కరకాణి చ.
గోనరాశ్వఖరోష్ట్రాణాం ఛలౌకం గ్రామకుక్కుటమ్.
మాంసం జర్ధ్వా కుజ్ఞురస్య తప్త కచ్ఛేణ శుధ్యతి ।
ఆమ శ్రాద్ధం తథా భుక్త్వా బ్రహ్మ చారీ మధుత్వదన్.
లశునం గృజ్జనం చాద్యాత్ ప్రాజాపత్యాది నా శుచిః ।
భుక్త్వా చాబ్ధాయణం కుర్యాన్మాంసం చాత్మకృతం తథా.
పీలుం గవ్యం చపీయూషం తథా శ్లేష్మాతకం మృదమ్ ।
వృథా కృసరసం యావపాయసాపూపశష్క లీ.
అనుపాకృతమాంసాని దేవాన్నాని హవీంషి చ ।
గవాం చ మహిషాణాం చ వర్జయిత్వా తథాప్యజామ్.
సర్వక్షరాణి వర్జ్యాని తాసాం చై వాప్యనిర్ధశమ్ ।
శశక శల్లకీ గోధా ఖడ్గః కూర్మ స్తథైవ చ.
భక్ష్యాః పళ్చినఖాః ప్రోక్తాః ఫలి శేషాశ్చ వర్జితాః ।
పాఠీ సరౌహితాన్మత్స్యావ్ సింహతుడ్డాంశ్చ భక్షయేత్.
యవగోధూమజం సర్వం పయసర్చైవ విక్రియాః ।
వాగషాంగవ చక్రాదీన్ సస్నేహముషితం తథా.
అగ్నిహోత్రపరీధాగ్ని ర్ర్బహ్మణః కామచారతః ।
చాంద్రాయణం చరేన్మాసం వీరవధ్యాసమం హి తత్.
ఏదైన ఐదు గోళ్ల జంతువు మరణించిన కూపము నుండి, అపవిత్రవస్తుసంబంధ మేర్పడిన కూపమ నుండియు జలము త్రాగినచో ద్విజోత్తముడు మూడు దినములు ఉపవాసము చేయవలెను. పైపాపము లన్నియు శూద్రుని విషయమున ఒక్క పాదమే అంటును. (ప్రాయశ్చిత్తములు గూడ అంతే). వైశ్య క్షత్రియులకు రెండు పాదములు అంటును. గ్రామ్య వరాహము, గాడిద, ఒంటె, నక్క, కోతి, కాకి - వీటి మూత్రపురీషములు తిన్న ద్విజుడు చాంద్రాయణము చేయ వలెను. శుష్కమాంసమును, పేతాన్నమును, కరక ములను, మాంసము తిను ఆరణ్యమృగములు, సూకరములు, ఉష్ట్రము, నక్క, కోతి, కాకి, గోవు, నరుడు, అశ్వము, గాడిద - వీటిమాంసమును, ఛత్రాకమును, గ్రామ్యకుక్కు టమును, ఏనుగు మాంసమును తిన్న వాడు త ప్రకృచ్చ మాచరించి విశుద్దు డగును. బ్రహ్మచారి ఆమ శ్రాద్ధమున భుజించినను మద్యము సేవించినను త ప్రకృచ్ఛము చేయవలెను. వెల్లుల్లి, గృంజనము తిన్న వాడు ప్రాజాపత్యాదులచే శుద్ధుడగును. తనకొరకై మాంసము వండించుకొని తిన్న వాడు చాంద్రాయణవ్రతము చేయవలెను. పీలుగవ్యము, జున్ను, శ్లేష్మాతకము, మట్టి, నిమిత్తము లేకుండ వండిన పులగము, సంయావము, పాయసము, అప్పములు, చేగోడీలు మొదలైనవాటిని, అసంస్కృతము లగు మాంసములను, దేవాన్న ములను, హవిస్సులను తిన్న వాడు పైవిధముగ ప్రాయశ్చిత్తము చేసుకొనవలెను. ఆవులు, గేదెలు, మేకలు తప్ప ఇతర పశువుల పాలు వర్ణ్యములు. పై పశువుల పాలు కూడ ఈనిన పది రోజుల లోపున నిషిద్ధము. చెవులపిల్లి, సల్లకి, ఉడుము, ఖడ్గమృగము, కూర్మము అను ఐదు గోళ్లు గల జంతువులు భక్ష్యములు. ఇతర జంతువులు భక్ష్యములు కావు. పాఠకములను, రోహితమత్స్యములను, సింహతుండములను భక్షించవచ్చును. అగ్నిహోత్ర మునందు ప్రజ్వలింపచేయబడిన అగ్ని గల బ్రాహ్మణుడు స్వేచ్ఛగా యవగోధూమలతో చేసిన పదార్థములను, పాలతో చేసిన భక్ష్యములను, వాగషాంగవచక్రాదులను, నూనె వస్తువులను, నిలవ ఉన్న దానిని తిన్నచో ఒకమాసము చాంద్రా యణము చేయవలెను. అది వీరవధతో సమాన మైనది.
బ్రహ్మహత్యా సురాపానం స్తేయం గుర్వజనాగమః ।
మహాని పాతకాన్యాహుః సంయోగ శ్చైవ తైః సహ.
అనృతే చ సముత్కర్ష రాజగామ చ వైశునమ్ ।
గురోశ్చారీక నిర్బన్ధః సమానం బ్రహ్మహత్యయా.
బ్రహ్మోజ్యం వేదనిన్గా చ కౌటసాక్ష్యం సుహృద్వచః ।
గర్షి తాన్నా జలయోగ్టగ్గిః సురాపానసమాని షట్.
నిక్షేపస్యాపహరణం నరాశ్వరజతస్య చ ।
భూమివజమణీనాం చ రుక్మ ప్రేయసమం స్మృతమ్.
రేతః సేకః సయోగ్యాసు కుమారీష్వనజాసు చ ।
సఖ్యః పుత్రస్య చ శ్రేషు గురుతల్పసమం విదుః.
గోవధోఒయాజ్యసంయాజ్యం పారదార్యాత్మ విక్రయః ।
గురుమాతృపితృత్యాగః స్వాధ్యాయాగ్న్యోః సుతస్య చ.
పరివి త్రితానుజేన పరివేదనమేవ చ ।
తయోర్దానం చ కన్యాయా స్తయో రేవ చ యాజనమ్.
కన్యాయా దూషణం చైవ వార్డుష్యం వ్రతతోపనమ్ ।
తడాగారామదారాణామపత్యస్య చ విక్రయః.
వాత్మతా బాగ్దవత్యాగో భృతాధ్యాపనమేవ చ ।
భృతాచ్చాద్యయనాదానమవి కేయస్య విక్రయః.
సర్వాక రేష్వధీకారో మహామ క్రప్రవర్తనమ్ ।
హింసౌషధీనాం స్ర్యజీవ క్రియాల జనమేవ చ.
ఇన్దనార్థమశుషాణాం ద్రుమాణాం చైవ పాతనమ్ ।
యోషితాం గ్రహణం చైవ శ్రీనిన్దక సమాగమః.
ఆత్మార్థం చ క్రియారమ్భో నిన్దితాన్నా దనం తథా ।
అనాహితాగ్ని తాస్తేయమృణానాం చానపక్రియా.
అసచ్చాసాధిగమనం దౌశీల్యం వ్యసన క్రియా ।
ధాన్యక్యుపశు స్తేయం మద్యపస్ట్రీని షేవణమ్.
శ్రీ శూద్రవిట్ క్షత్రవధో నా సీక్యం చోపపాతకమ్।
బ్రాహ్మణస్య రుజః కృత్యం భ్రాతిర ఘ్యమద్యయోః.
జైహ్మ్యం పుంసి చ మైథున్యం జాతి భ్రంశకరం స్మృతమ్ । శ్వఖరోష్ట్రమృగేన్గాణామజావ్యోశ్చైవ మారణమ్.
సంకీర్ణకరణం జ్ఞేయం మీనాహినకులస్య చ ।
నిన్దితేభ్యో ధనాదానం వాణిజ్యం శూద్ర సేవనమ్.
ఆపాత్రకరణం జ్ఞేయమసత్యస్య చ భాషణమ్ ।
కృమికీటవయోహత్యా మద్యానుగత భోజనమ్.
ఫలై ధఃకుసుమ స్తేయమధైర్యం చ మలావహమ్ ।
ఇత్యాదిమహాపురాణే ఆగ్నేదే మహాపాతకాదిప్రాయశ్చిత్తం నామాష్టషష్ట్యధి శతతమోధ్యాయః.
బ్రహ్మహత్య, సురాపానము, సువర్ణ చౌర్యము, గురుగ్రీసంగమము, ఇవి మహాపాతకములు. ఈ మహాపాత కములు చేసిన వారితో సంబంధము కూడ మహాపాతకము. అసత్యమును పెంపొందించుట, రాజువిషయమున చాడీలు చెప్పుట, పూజ్యుని అనావశ్యకముగ నిర్బంధించుట. ఇవి బ్రహ్మహత్యతో సమానము. వేదమును పరిత్యజించుట, వేదనింద, కపట సాక్ష్యము, మిత్రుని చంపుట, నింద్య మైన అన్నమును ఆజ్యమును తినుట ఈ ఆరును సురాపానసమాసములు. దాచి ఉంచిన వస్తు వును, నరులను, ఆశ్వములను, రజతములు అపహరించుట, భూమినీ, పజ మును, మణిని హరించుట సువర్ల ఫేయముతో సమానము. తోడబుట్టువులు, బాలికలు. అంత్య జాతుల స్త్రీలు, మిత్రుని స్త్రీలు, పుత్రుని స్త్రీలు, వీరియందు నేతః సేకము గురుపత్నీ గమన తుల్యము. గోవధ, ఆయాజ్యులచే యాగము చేయించుట, పరస్త్రీ సంబంధము, తనను ఇతరులకు ఆమ్మి వేయుట, గురువును, తల్లిని, తండ్రిని విడచివేయుట, స్వాధ్యాయమును, అగ్నిని, పుత్రుని పరిత్యజించుట, పరిపి త్తిత్వము (తమ్ముడు వివాహము చేసికొనగా తాను అవివాహితుడుగా నుండుట), తమ్ముడు పరివేదనము చేయుట (ఆన్న కంటే ముందుగా వివాహము చేసికొను), అట్టివారికి కన్యను ఇచ్చుట, వారికి యాజకుడుగా నుండుట, కన్యను చేరచుట, వడ్డీతో జీవించుట, వ్రతమునకు విఘాతము కలిగించుట, తటాకమును, ఆరామమును, భార్యను సంతానమును విక్రయించుట, స్వధర్మపరిత్యాగము, బాంధవత్యాగము, జీతమునకు వేధాధ్యయనము చేయించుట జీతము తీసికోను వానినుండి అధ్యయనము చేయుట, అమ్మ కూడనివాటిని అమ్ముట, గనుల పై అధికారము, పెద్దయంత్రములను నడపుట, ఓషధులను హింసించుట, శ్రీ పై ఆధారపడి జీవించుట, కర్తవ్యమును దాటవేయుట, కట్టెలకొరకై సజీవములైన వృక్షములను ఛేదించు, స్త్రీలను నిర్బంధించుట, స్త్రీలను నిందించువారితో స్నేహము, స్వలాభము కొరకై పనులు ప్రారంభించుట, నిందితుల అన్నము తినుట, అగ్న్యాధానము చేయకుండుట, చౌర్యము, ఋణములు తీర్చకపోవుట, అసచ్చాస్త్రముల అభ్యాసము, దుష్ట శీలము, ధాన్యమును, వెండి మొదలగువాటిని పశువులను అపహరించుట, మద్యమును త్రాగున్రీని సేవించుట శ్రీని, శూద్రుని, వైశ్యుని, క్షత్రియుని చంపుట, నాస్తికత్వము ఇవి ఉపపాతకములు. బ్రహ్మణునకు పీడ కల్గించుట, వాసనచూడదగని వాటిని, మద్యమును వాసనచూచుట, వక్రత్వము, పురుషునితో మైథునము- ఇవన్నియు, జాతిభ్రష్టత్వమును కలిగించును. కుక్క, గాడిద, ఒంటె, సింహము, మేక, గోఱ్ఱె- వీటిని చంపుట, మీన - సర్ప - నకులములను చంపుట . ఇది సంకీర్ణ కరణ మసి చేప్పబడును. నిందితులనుండి ధనము స్వీకరించుట, వాణిజ్యము, శూద్ర సేవ, అసత్యభాషణము ఇవి “ఆపాత్రీకరణము”. కృమి - కీట - పక్షులను చంపుట, మద్యము కలిసిన భోజనము, ఫలములను, పుష్పములను అపహ రించుట, ఆధైర్యము- ఇవి పాపహేతువులు.
అగ్ని మహాపురాణమునందు మహాపాతకాదిప్రాయశ్చిత్త మను నూటఆరువదియెనిమిదవ అధ్యాయము సమాప్తము.
Summary of chapter 168 of the Agni Mahā Purana is as follows:
The classification of the most grievous sins (mahāpātaka) and their expiations is presented in systematic form. Agni names the four mahāpātakas: brahmahatyā, surāpāna, svarṇa-steya, and guruta lpa-gamana (going to one's teacher's wife). Six acts equivalent in gravity to surāpāna—including abandoning the Veda and betraying a friend—are listed as pātaka-equivalents. The chapter then enumerates the many categories of upapātaka (lesser sins) and the still smaller classes of saṅkīrṇa, āpātrika, and mālinikaraṇa faults. Jāti-bhraṃśa-kara sins and prohibited foods whose consumption causes loss of caste are detailed.