అగ్ని మహా పురాణము

46 - అథశాలగ్రామాది మూర్తిలక్షణమ్

శ్రీ భగవానువాచః-

శాలగ్రామాది మూ ర్తీశ్చ వ్యఒహం భుక్తిముక్తి దాః ।

వాసుదేవో2సితోద్వారి శిలాఅగ్న ద్విచక్రకః.

జ్ఞేయః సఙ్కర్షణేలగ్న ద్విచక్ర రక్త ఉత్తమః ।

సూక్ష్మచక్రోబహుచ్ఛిద్రః ప్రద్యుమ్నో నీలదీ క్షకః.

పీతోనిరుద్ధఃపద్మాజోవర్తులో ద్విత్రి రేఖకః ।

కృష్ణో నారాయణో నాభ్యున్నతః సుషారదీర్ఘవాన్.

పరమేష్టి సాబ్దచక్రః పృష్ఠచ్ఛిద్రశ్చ బిన్దుమాన్ ।

స్థూలచక్రోశిసితో విష్ణుర్మధ్యే రేఖాగదా కృతి.

నృసింహః కపిలః స్థూలచక్రః స్యాత్ప్చబిన్దుకః ।

వరాహః శక్తి లిజ్ఞః స్యాత్తచ్చకే విషమౌస్మృతా.

ఇన్దనీలనిభః స్థూలశ్రీ రేఖాలాజ్ఛితః శుభః ।

కూర్మ స్తథోన్నతః పృషే వర్తులావర్తకోసితః.

హయగ్రీవో జ్కుశాతార రేఖో నీలః సబిష్ణుక।

వై కుళ ఏక చక్రోబజ్జీ మణిభః పుచ్ఛ రేఖక .

మత్స్య దీర్ఘస్త్రిబిష్ణుః స్యాత్కాచవర్ణస్తు పూరిత ।

శ్రీధర్ వనమాలాజః పణ రేఖస్తు వర్తులకి.

వామనో పర్తుల్చూతిహస్వోనీలః సబిన్దుకః ।

మన్రివిక్రమో దశ రేఖో వామేన శిక్షక.

అనన్తో నాగ భోగాణో నైకాభో నైకమూర్తిమాన్।

స్థూలో దామోదరోమధ్య చక్రః స్యాత్సూక్ష్మబిన్దుకః.

సుదర్శన స్వేక చక్రీ లక్ష్మినారాయణో ద్వయాత్ ।

త్రిచక్ర్చూచ్యుతోదేవస్త్రిచక్రోవా త్రివిక్రమః.

ఇనార్ధన శ్చతుశ్చక్రో వాసుదేవశ్చ పఃభిః ।

షట్చక్రశ్చైవ ప్రద్యుమ్న సజ్మర్షణశ్చసప్తభిః.

పురుషో త్తమోఒష్టచకో నవవ్యూహోనవాజితః ।

దశావతారో దశభిర్థ కేనానిరుద్ధకః.

ద్వాదశాత్మా ద్వాదశ భారత ఊర్ధ్వ మనన్తకః ।

ఇత్యాది మహాపురాణి ఆగ్నేయే శాలగ్రామాది మూ ర్తిలక్షణం నామ షట్చత్వారింశోధ్యాయః॥

హయగ్రీవుడు చెప్పెను. బ్రహ్మదేవా! సాలగ్రామాదులపై నుండు హరిమూర్తులను గూర్చి చెప్పెదను. ఇది భోగ మోక్షములనిచ్చునది. ద్వారమునందు రెండు చక్రములతో నల్లని సాలగ్రామము వాసుదేవుడు రెండు చట్రములున్న ఎఱ్ఱని శాల గ్రామము సంకర్షణుడు. చిన్న చక్రము, అనేక రంధ్రములును ఉన్న నీలవర్ణ సాలగ్రామము ప్రద్యుమ్నుడు కమల చిహ్నము, గోలాకారము, పచ్చని రంగు, మూడురేఖలు ఉన్నది అనిరుద్ధుడు నాభియందు ఉన్న తమై, పెద్ద రంధ్రములతో నల్లగా నుండునది. నారాయణుడు. కమల - చక్రచిహ్నములు, పృష్టభాగమున రంధ్రము, బిందువు ఉన్న శాలగ్రామము పరమేష్టి. స్థూలమైన చక్ర ము మధ్య గదవంటి రేఖ ఉన్న శ్యామవర్ణమగు శాలగ్రామము విష్ణువు. స్థూలచక్రము ఐదు బిందువులు ఉన్న కపిలవర్ణ కాలగ్రామము నృసింహుడు, శక్తి అను అస్త్రము గుర్తు, విషమము లైన రెండు చక్రములు, మూడు స్థూల రేఖలు ఉన్న ఇంద్రనీలమణి వంటి రంగుగల శాలగ్రామము వరాహము. ఎత్తైన పృష్ఠ భాగము, గోలాకారమైన సుడి ఉన్న శ్యామవర్ణ శాలగ్రామము కూర్మము. అంకుశ రేఖలు, బిందువులు ఉన్న నీల వర్ణ శాలగ్రామము హయగ్రీవుడు ఒక చక్రము, ఒక కమలము, పుచ్చాకార మైన రేఖలు ఉన్న, మణి వలె ప్రకాశించు శాల గ్రామము వైకుంఠుడు మూడు బిందువులతో, కంచు వలే తెల్లగానుండు, పెద్ద ఆకారముగల శాలగ్రామము మత్స్యము. వనమాల, ఐదురేఖలు గల గోలాకారమైన శాలగ్రామము శ్రీధరుడు. చాల చిన్నదై, బిందువులుండి, గోలాకారమైన నీల కాలగ్రామము వామనము కుడి ప్రక్క హర రేఖయు, ఎడమ ప్రక్క బిందువులు, ఉన్న శ్యామ వర్ణమగు శాలగ్రామము త్రివిక్రముడు. సర్ప శరీర చిహ్నము, అనేక మూర్తులు ఉండి, చాలరంగులతో ప్రకాశించు శాలగ్రామము అనంతుడు - ఆది శేషుడు, మధ్యభాగమున చక్రము, క్రింద సూక్ష్మబిందువు ఉన్న స్థూలమగు శాలగ్రామము దామోదరుడు ఒక చక్రశ్రీ మదగ్ని మహాపురాణము మున్న శాలగ్రామము సుదర్శనము, రెండు చక్రములున్నది. లక్ష్మీనారాయణుడు, మూడు చక్రములున్నది అచ్యుతుడు, లేదా త్రివిక్రముడు. నాలుగు చక్రములున్నది జనార్దనుడు ఐదు చక్రము లున్నది వాసుదేవుడు. ఆరు చక్రములున్నది ప్రద్యుమ్నుడు, ఏడు చక్రములున్నది సంకర్షణుడు ఎనిమిది చక్రములున్నది పురుషోత్తముడు. తొమ్మిది చక్రములున్నది నవవ్యూహము. పది చక్రములున్నది దశావతారమూర్తి పదకొండు చక్రములున్నది అనిరుద్ధుడు. పండ్రెండు చక్రము లున్నది ద్వాదశాత్మ. అంతకంటే అధిక చక్రములున్నది అనంతుడు.

అగ్ని మహాపురాణము నందు శాలగ్రామ మూర్తి వర్ణనమను నలుబది యారవ అధ్యాయము సంపూర్ణము.

Summary of chapter 46 of the Agni Purāṇa is as follows:

The forty-sixth chapter provides iconographic specifications for the major forms of the Devī. Mahiṣāmardinī Durgā — seated upon or standing on the defeated buffalo demon, wielding ten weapons, attended by her lion — is described with precise specifications for each of the ten arms and their weapons. The terrific form of Kālī — dark complexioned, standing on Śiva's chest, skull-garlanded, tongue extended — is given its iconographic detail. Lakṣmī on her lotus, Sarasvatī with her vīṇā and book, and Pārvatī's benign two-armed form are also described. The chapter also addresses the twenty-four forms of the Yoginīs and their placement in the outer circuits of the maṇḍala. The principle that the Devī's fierce and gentle forms are equally to be honored — they are the same power expressing itself in response to the devotee's need — is affirmed.