351 - అథ సుబ్విభక్తి సిద్దరూపమ్

స్కంద ఉవాచః

స్కందుడు చెప్పెను. కాత్యాయనా! విభక్తి సిద్ధ రూపములను చేప్పెదను. సప్పులు, తీజులు, అని విభక్తులు రెండు విధములు. సప్పులలో విభక్తులుండును. నుఔజస్, ప్రథమ. ఆ: ఔట్ కన్ ద్వితీయ, టాభ్యాం భిన్, తృతీయ, జే, భ్యాండ్యన్ చతుర్థి, జసి, భ్యాం, భ్యస్, పంచమి, జన్, ఓన్, ఆమ్, షష్టి, జి, ఓ, సుప్, స ప్రమీ; అజంత ములు హల నములు అని ప్రాతిపదికములు రెండు విధములు. అవి మరల, పులింగ స్త్రీలింగ నపుంసక లింగముని మూడేసి విధములు. పులింగాది శబ్దములలో ప్రధానమైన వాటిని చెప్పుచున్నాను. ఇక్కడ చెప్పబడని వాటికి వృషాదిశబ్దములు నాయక ములు; వీటిలో వృక్షః సర్వశి, పూర్వః ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ, ఖడ్గపాకి, వహ్నిః, సఖా, పతి, అహర్పతి. పలు, (పుంలిం) గ్రామణీః, ఇంద్రః, ఖఃపూ. మిత్రభూః, స్వరూ, సుశ్రీ, సుధీః, పితా, భార్రా? (పుంలిం) కర్తా, క్రోష్ట్రా, నప్తా, సురా, రాః; గౌః, ద్యౌః గౌః ఈ ఆజంత శబ్దము పుంలింగమునందు నాయక శబ్దములు సువాక్, త్వక్, మొదలుక్వలిట్ వరకు వున్నవి హలంత శబ్దము. జాయా శబ్దము మొదలు అసౌవరకును వున్న వి శ్రీలింగ మున నాయక శబ్దపులు. కుండమ్ మొదలు ఆదఃవరకును వున్నవి (మూలో క్తములు) నపుంసకలింగ వాయకశబ్దములు. ఈ శబ్దములకు ప్రథమా విభక్తి ప్రత్యయములు ప్రాతిపదికకు పరముగ వచ్చును. ధాతుప్రత్యయ భిన్నమైనది. ప్రాతిపది కము. ప్రాతిపదికకు స్వార్థము లింగము బోధించుటకు ప్రథమ వచ్చును. సంబోధనము నందునుకూడ ప్రథమవచ్చును. కర్మ కర్త ఉక్తములై నపుడు కూడ ప్రథమవచ్చును. కర్మ అనగా చేయబడునది. కర్మకు ద్వితీయవచ్చును. దేనిచే చేయ బడునో అదిక గణము; చేయువాడు కర్త; తీజ్ కృత్తద్ధితములచే అను క్షమైనపుడు తృతీయ వచ్చును. కర్తృ కారకమునకు తృతీయ వచ్చును. సంప్రదానమునకు చతుర్థి ఎవనికి ఇవ్వవలెనని ఇచ్చయింతురో దానికి సంప్రదానము అని పేరు. దేని నుండి ఒకటి వేరగునో దేనినుండి ఒకటి గ్రహింపబడునో దేని వలన భయమో, దానికి ఆపాదానము అని పేరు. ఆపాదా వసు నకు పంచమీ వచ్చును. స్వస్వామ్యాది సంబంధమునందు షష్టి వచ్చును. ఆధారమునకు ఆధికరణమని పేరు. దానికి సప్తమి వచ్చును. ఒక వస్తువును బోధించునపుడు ఏకవచవము, రెండు వస్తువులను బోధించుటకు ద్వివచనము, ఆనేకమైన వస్తువులను బోధించుటకు బహవనము వచ్చును. ఇపుడు సిద్దరూపములు చెప్పెను. “వృక్షః, సూర్యః” మొదలు కమలేమ వరకు ఆయా శబ్దముల కొన్ని సిద్ధరూపములు ఇవ్వబడినవి. కామమహేళ.. మొదలగు శబ్దములు కూడ వృక్ష శబ్దమువలె రూపము లుండును. సర్వే, విశ్వే, సర్వస్మై, సర్వస్మాల్, సర్వేషామ్, ఇత్యాది ప్రథమాది బహు వచనము తప్ప ఈ శబ్దముల రూపములు వృక్షశబ్దముల రూపముల వలె ఉండును. ఉఠయ, కతర, కతమ, ఆక్యత రాదులు కూడ ఇట్లే. ఈ విధముగా "పూర్వే పూర్వాశ్చ మొదలగు ఆనడుత్సు వరకు ఆయార అజంత హలన శబ్దములకు, పుంలింగమునందు కొన్ని విభక్తులలో సిద్ధరూపము లివ్వబడినవి. ఇపుడు స్త్రీనింగరూపములు చెప్పెదను.

ఆగ్ని మహాపురాణమున సుబ్వి భక్తి సిద్ధరూపనిరూపణమను మూడువందల యేబది ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తము.