334 -  అథ సమవృత్త నిరూపణమ్

ఆగ్ని రుపాచ :

ఆగ్ని దేవుడు పలికెను. విచ్చేదమునకు యతి యని పేరు. ఒక్కొక్క పాదమున త, గ, ణ, యగణము లున్నది. తను మధ్య జ, స, గు లున్నది కుమార లలిత. థ, ధ, గు వున్నది చిత్రపద. మ, గు, గు లు వున్నది. విద్యు న్మాలా, థ, త, లగులున్నది మాణవకా క్రీడితకా. రన, స, లు వున్నది హల ముఖీ. న, న, మ లు వున్నది భుజం శిశు భృత మ, న, గు, గులు హంసరుత. య, స, జ, గులు, శుద్ద విరాట్. య, న, గులు పణవము. ర, జ, ర, గులు మయూర సారిణి. మ, భ, స, గులు మత్త త, జ, జ, గు, ఉపస్థిత, భ, మ, స, గులు రుక్మవతి. త, త, జ, గుగులు, ఇంద్ర వజ్రా, జలజ, గుగులు ఉపేంద్ర వజ్రా. ఇంద్ర వజ్ర ఉపేంద్ర వజ్రా లక్షణములు రెండును ఒకే ఛందస్సుతో వున్నవి ఉపజాత, భ, భ, గుగులు, గోదకము, భీ, త, త, గుగులు కాలినీ. దీనిలో చతుర్ధ సప్తమాక్షరముల పై యతి. మ. థ, త, గు, గు ల వాతార్మి. చతుర్థ సప్తమాక్షరయతి. మ, థ, త, వ, ల, గులు భ్రమరీ విలసిత, చతుర్థ సప్తమాక్షర యతి, ర, న, ర, ల, గులు రథోత్తతా చతుర్థ సప్తమ్నా ర యతి. ర, న, భ, గు, గు లు స్వాగత, వ, స, గు, గు లు వృత్త. ర, జ, ర, ల, గులు శ్యేని. జ, ర, జ, గుగులు, విలాసిని లేదా రమ్యా.

ఇక పై జగతి ఛందస్సు ఆరంభమగును. జ, త, జ, ర, లు వంశస్థ వృత్తము. త, త, జ, ర, లు, ఇందవంశి. నాలుగేసి సగణములు కలది తోటక వృత్తము. న, భ, భ, ర ల దృత విలంబితము. న, న, మ, య, లు శ్రీ పుట వృత్తమ, అష్టమ చతుర్ధాక్షరము లందు విరామము, జ, స, జ, స, లు జలోద్దతగతి. షష్టాక్షరము లందు యతి, న, న, మ, ర, లు. తతము న, య, న, య లు, కుసుమ విచిత్ర న, న, ర, ర లు చంచలాక్షికా, నాలుగు యగణముల్కన్న చో భుజంగ ప్రయాతో సొలుగు రగణములు స్రగ్విణి, సజ, స, స, ఇ ప్రమితాక్షర, భ, మ, స, మ, లు కాంతో త్పీడి, ము, మ, య, య, లు వైశ్వదేవి పంచమ సప్తమాక్షరము లందు యతి, ఈ జ, భ, య, లు నవమాలిని. మ, న, జ, ర, గులు ప్రహర్షి ఉ. తృతీయ దశమాక్షరముల పై యతి. జ, భ, స, జ, గు, లు రుచిర, చతుర్ధ నవమాక్షరముల పై యతి. న, న, న, సగులు, గౌరి. య, త, న, స, గు, గులు అసండాద. పంచమ నవ మాక్షరములపై యతి. వ, ర, స, ల, గులు ఆపరాజిత. సప్తమ సప్తమాక్షరముల పై యతి, నవ, థ, న, ల, గు, లు ప్రహరణ కలిత. సప్తమ సప్తమాక్షర ముల పై యతి, త, థ, జ, జ, గు, గు లు వసంత తీరికా. దీనికి సింహోన్నతా, ఉద్దరిణి యని నామాంతరములు. నాలుగు నగణ ములు ఒక సగణము చంద్రావతి, షష్ట నవమాక్షరములపై యతి వున్నచో దీనికి మాలా యని పేరు. అష్టమ సప్తమాక్ష రము పై యతి వున్న చో మణ గణ నీకర యని పేరు. న, న, మ, య యలు మాలిని. అష్టమ సప్తమాక్షరమురీ పై యతి, భ, ర, న, న, గుణ ఋషభ గజ విసితము. సప్తమ నవమాక్షరముల పై యతి, య, మ, న, స, గ లగులు, శిఖరిణి. షష్ట ఏకాదశాక్షరములపై యతి. జ, స, జ, స, య, ల, గులు పృథ్వి, అష్టమ నవమాక్షరముల పై యతి. మ, ర, న, భ, న, ల, గు లు పంశ పత్ర పలితము. దశమ సప్తమాక్షరములపై యతి. న, న, మ, ర, స, ల, గులు షష్ట చతుర్థ సప్త మాక్షరములపై యతి వున్నది హరిణి, మ, భ, న, త, త, గు, గులు మంది క్రోంతా, చతుర్థ షష్ట సప్తమాక్షర ములపై యతి. మ, త, న, య, య, యలు కుసుమిత లతా వేల్లిత. పంచమ, షష్టి, సప్తమాక్షరములపై యతి. మ, స, జ, భ, త, గులు శార్దూల విక్రీడితము. ద్వాదశ సప్తమాక్షరముల పై యతి. మ, ర, ఱ, న, య, భ, ల గులు సువదన. ఇది కృతి ఛందస్సులో ఆంతర్గతము. సప్తమ, షష్టాక్షరముల పై యతి. కృతి ఛందస్సు యొక్క ప్రతిపాదము నందు వరుసగా గురు లఘువు లున్న చో దానికి వృత్తమని పేరు మ, ర, ధ, న, య, య లు స్రగ్ధరా. సప్తమాక్షరముల పై యతి. భ, ర, శ, ర, న, గులు. సుభద్రక, దశమై దశాక్షరములపై యతి. న, జ, భ, జ, భ, జ, భ లగులు, ఆశ్వలలిత ఏక దశ ద్వాదశములపై యతి, మ, త, న, న, న, న, లగులు మత్త క్రీడ. అష్టమ పంచ దళాక్షరములపై యతి. భ, త, న, స, భ, భ, న, యలు తన్వి, పంచమ, సప్తమ, ద్వాదశాక్షర ముల పై యతి. భ, మ, స, ధ, న, న, మ, గు లు క్రౌంచ పద. పంచమ, పంచమ, అష్టమ, సప్తమాక్షరములపై యతి. మ, మ, త, న, న, న, ర, స ల గులు భుజంగ విజృం భితము. అష్టమ, ఏకాదశ స ప్రమాక్షరముల పై యతి. మ, న, న, న, న, న, మ, స, గుగులు అపహాన వృత్తము. నవమ, షష్ణ షష్ణ పంచమాక్షరములపై యతి. ఒక్కో పాదములో రెండు నగణములు, ఏడు రగణములు వున్నచో దండ కము. దీనికే చండ వృష్టి ప్రపాత మని పేరు. దీనిలో రెండు నగణములు కాక, రగణము నందు వృద్ధి యేవచో వ్యాల జీమూతాది నామములగు దండకములు ఏర్పడును. చండప్రపాతము యొక్క ఇతర భేదము లన్ని యు, దండ ప్రస్తార ప్రచిత ములని చెప్పబడును. ఇపుడు గాథా ప్రస్తారమును చెప్పిదను.

అగ్ని మహాపురాణమున సమవృత్త నిరూపణమను మూడువందల ముప్పది నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తము.