अग्नि महा पुराण

305- पचपन विष्णुनाम

अग्निदेव कहते हैं-

मुने! जो मनुष्य भगवान् विष्णुके निम्नाङ्कित पचपन नामोंका जप करता है, वह मन्त्रजप आदिके फलका भागी होता है तथा तीर्थोंमें पूजनादिके अक्षय पुण्यको प्राप्त करता है। पुष्करमें पुण्डरीकाक्ष, गयामें गदाधर, चित्रकूटमें राघव, प्रभासमें दैत्यसूदन, जयन्तीमें जय, हस्तिनापुरमें जयन्त, वर्धमानमें वाराह, काश्मीरमें चक्रपाणि, कुब्जाभ (या कुब्जास्त्र) में जनार्दन, मथुरामें केशवदेव, कुब्जाम्रकमें हृषीकेश, गङ्गाद्वारमें जटाधर, शालग्राममें महायोग, गोवर्धनगिरिपर हरि, पिण्डारकमें चतुर्बाहु शङ्खोद्धार में शङ्ख, कुरुक्षेत्रमें वामन, यमुनामें त्रिविक्रम, शोणतीर्थमें विश्वेश्वर, पूर्वसागरमें कपिल, महासागर में विष्णु, गङ्गासागर सङ्गममें वनमाल, किष्किन्धामें रैवतकदेव, काशीतटमें महायोग, विरजामें रिपुंजय, विशाखयूपमें अजित, नेपालमें लोकभावन, द्वारकामें कृष्ण, मन्दराचलमें मधुसूदन, लोकाकुलमें रिपुहर, शालग्राममें हरिका स्मरण करे ॥ १-९ ॥

पुरुषवटमें पुरुष, विमलतीर्थमें जगत्प्रभु, सैन्धवारण्यमें अनन्त, दण्डकारण्यमें शार्ङ्गधारी, उत्पलावर्तकमें शौरि, नर्मदामें श्रीपति, रैवतकगिरिपर दामोदर, नन्दामें जलशायी, सिन्धुसागरमें गोपीश्वर, माहेन्द्रतीर्थमें अच्युत, सह्याद्रिपर देवदेवेश्वर, मागधवनमें वैकुण्ठ, विन्ध्यगिरिपर सर्वपापहारी,

औण्ड्रमें पुरुषोत्तम और हृदयमें आत्मा विराजमान हैं। ये अपने नामका जप करनेवाले साधकों को भोग तथा मोक्ष देनेवाले हैं, ऐसा जानो ॥ १०- १३ ॥

प्रत्येक वटवृक्षपर कुबेरका, प्रत्येक चौराहेपर शिवका, प्रत्येक पर्वतपर रामका तथा सर्वत्र मधुसूदनका स्मरण करे। धरती और आकाश में नरका, वसिष्ठतीर्थमें गरुडध्वजका तथा सर्वत्र भगवान् वासुदेवका स्मरण करनेवाला पुरुष भोग एवं मोक्षका भागी होता है। भगवान् | विष्णुके इन नामोंका जप करके मनुष्य सब कुछ पा सकता है। उपर्युक्त क्षेत्रमें जो जप, श्राद्ध, दान और तर्पण किया जाता है, वह सब कोटिगुना हो जाता है। जिसकी वहाँ मृत्यु होती है, वह ब्रह्मस्वरूप हो जाता है। जो इस प्रसंगको पढ़ेगा अथवा सुनेगा, वह शुद्ध होकर स्वर्ग ( वैकुण्ठधाम ) को प्राप्त होगा (अग्रिरुवाच -जपन् वै पञ्चपञ्चाशद् विष्णुनामानि यो नरः । मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम् ॥ पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायां च गदाधरम् राघवं चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम् ॥ जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे वाराहं वर्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम् ॥ जनार्दनं च कुब्जाले मथुरायां च केशवम् । कुब्जाम्रके हृषीकेश गङ्गाद्वारे जटाधरम् ॥ शालग्रामे महायोगं ह गोवर्धनाचले । पिण्डारके चतुर्बाहुं शङ्खीद्धारे च शङ्खिनम् ॥ वामनं च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् । विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्वसागरे । विष्णु महोदधौ विद्याद् गङ्गासागरसंगमे वनमालं च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः ॥ काशीत महायोगं विरजायां रिपुंजयम् । विशाखयूपे ह्यजित नेपाले लोकभावनम् ॥ द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् । लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत् ॥ पुरुषं पूरुषवटे मिले च जगत्प्रभुम् । अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम् ॥ उत्पलावर्तके शौरि नर्मदायां श्रियः पतिम् । दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनम् ॥ गोपीश्वरं च सिन्ध्वब्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विदुः । सह्याद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मा वने ॥ सर्वपापहरं विन्ध्ये औण्ड्रे तु पुरुषोत्तमम् आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम् ॥ वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् । पर्वते पर्वते रामं सर्वत्र मधुसूदनम् ॥ नरं भूमौ तथा व्योग्नि वसिष्ठे गरुडध्वजम् । वासुदेवं च सर्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक् ।। नामान्येतानि विष्णोश्च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् । क्षेत्रेष्वेतेषु यच्छ्राद्धं दानं जप्यं च तर्पणम् ॥ तत्सर्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात् ॥(अग्रिपु० ३०५।१-१७)) ॥ १४ - १७॥

इस प्रकार आदि आग्रेय महापुराणमें 'विष्णुके पचपन नामविषयक' तीन सौ पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥ ३०५ ॥