175 - అథ వ్రతపరిభాషాః.

అగ్ని దేవుడు పలికెను : వసిష్ఠా! తిథి, వారము, నక్షత్రము, దివసము, మాసము, ఋతుపు, సంవత్సరము సూర్యసంక్రమణము– వీటియందు పురుషులు స్త్రీలు ఆచరించదగిన వ్రతములను క్రమముగా చెప్పెదను; వినుము. శాస్త్రములలో చెప్పిన నియమమే 'వ్రతము'. అదియే తపస్సు. దమము మొదలగునవి వ్రతమున కే విశిష్టమైన నియమములు. కర్తను తపింపచేయుట చే వ్రతమే 'తపస్సు' అని చెప్పబడును. ఇంద్రియసముదాయమును వశములో నుంచుకొనుట నియమము. అగ్నిరహితు లగు విప్రులకు ఇది శ్రేయస్కరమని చెప్పబడినది, వ్రతోపవాసనియమము లచేతను, నానావిధము లగు దానము చేతను దేవాదులు సంతసించినవారై భుక్తి ముక్తులను ప్రసాదింతురు. పాపములనుండి మరలినవాడై గుణములతో నివసించుటయే సకలభోగములు విడనాడిన ఉపవాసము. ఉపవాసము చేయువాడు కంచుపాత్రలు, మాంసము, మసూరము, శనగ, కొజ్జలు, శాకము, మధువు, పరాన్నము, శ్రీ వీటిని విడువవలెను. ఉపవాస సమయమున పుష్పాలంకారవస్త్రములు, ధూపగంధాను లేపనములు, దంతకాష్ఠముతో దంతధావనము, అంజనము. ఇవి విషిద్ధములు. ప్రాతఃకాలమునందే పుచగవ్యము చేసి వ్రతము ప్రారంభింపవలేను. మాటిమాటికి నీరు త్రాగినను, తాంబూలము భక్షించినను, పగలు నిద్రించినను మైథునము చేసినను ఉపవాసము చెడిపోవును. ఓర్పు, సత్యము, దయ, దానము, శౌచము, ఇంద్రియనిగ్రహము, దేవపూజ, అగ్నిహరణము, సంతోషము, అస్తేయము ఈ పదియు సర్వవ్రతము లందును అనుసరించవలసిన సామాన్యధర్మములు. పవిత్ర మంత్రములను జపించవలెను. యథాశక్తిగా హోమము చేయ వలెను. నిత్యస్నానము చేయుచు, మితముగా భుజించుచు, గురు - దేవ - బ్రాహ్మణులను పూజించుచు, క్షారము, తేనె, లవణము మధువు, మాంసము విడువవలెను. తిలలు పెసలు తప్ప మిగిలిన పప్పుదినుసులు, సస్యములతో గోధుమలు కొఱ్ఱలు, చీనకము, దేవధాన్యము, శమీధాన్యము, చెరకు నుండి తయారై నవి, శీతధాన్యము, పణ్యము, మూలము ఇవి ఔరగణమునకు చెందినవి గాన త్యాజ్యములు. షష్టిక ప్రిహి, పెసలు, కలాయములు, తిలలు, యవలు, శ్యామాకములు, గోధూమాదులు, శ్యామాకములు వ్రతమునందు హిత మైనవి. గుమ్మడి. ఆనపకాయ, వంకాయ, పాలంకీ, పూతిక పరిత్య జించవలెను. వ్రతమునందును, నక్తాదులందును, ఆగ్ని కార్యములందును, భిక్షాలబ్ధ మగు చరువు, సత్తుకణములు, శాకము పెరుగు, నెయ్యి, పాలు, శ్యామాక - శాలి - నీ వారములు, యవలు, మూలతండులములు, హవిష్యములు, హితములు లేదా వ్రతమునందు మధుమాంసములు తప్ప మిగిలిన వన్నియు హితములే.

ప్రాజాపత్యము నాచరించు ద్విజుడు మూడు దినములు ప్రాతఃకాలము, మూడు దినము సాయంకాలము. ఆయా చితాహారము భుజించవలెను. పిదప మూడు దినములు ఏమియు తినగూడదు. అతికృచ్చము చేయు ద్విజుడు వెనుక చెప్పినట్లుగనే మూడు దివసములు ఒక్కొక్క గ్రాసమును తినవలెను. చివర మూడు దివసములు ఉపవాసము చేయవలెను. గోమూత్రము, గోమయము, క్షీరము, పెరుగు, నెయ్యి, కుశోదకము భుజించుట ఒకరాత్రి ఉపవాసము- ఇది కృచ్చ సాంతపనము. సాంతపనమునకు చెప్పిన ద్రవ్యములు వేరు వేరుగా ఒక్కొక్క రోజుచొప్పున ఆరు రోజులు భుజించి ఏడవ రోజున ఉపవాసము చేసినచో ఇది పాపములను నశింపచేయు మహాసాంతపనము. పండ్రెండు రోజులు ఉపవాసము చేసినచో ఆది సర్వపాపములను తొలగించు పరాకము. ఇదే మూడు రెట్లుచేసినచో “మహాపరాకము”. పూర్ణిమ నాడు పదునై దు గ్రాసములు భుజించి పిదప ప్రతిదినము ఒక్కొక్క గ్రాసము తగ్గించుచు అమావాస్యనాడు ఉపవాసము చేయవలెను. పిదప ప్రతిపత్తున ఒక గ్రాసము తినుటతో ప్రారంభించి ప్రతి దినము ఒక్కొక్క గ్రాసమును పెంచుతూ తినవలెను ఇది చాంద్రా యణము. ఈ వ్రతము పైన చెప్పిన క్రమమునకు విపరీతముగా కూడ చేయవచ్చును, ఒక పలము కపి గోమూత్రము,అర్ధాం గుడ్డ ప్రమాణ మగు గోమయము, ఏడు పలముల క్షీరము, రెండు పలముల పెరుగు, ఒక పలము మృతము, కుశోదకము ఒక పలము. వీటిలో గోమూత్రమును గాయత్రీమంత్రము చేతను, గోమయమును “గంధధ్వారా” ఇత్యాదిమంత్రముచేతను, క్షీరమును “ఆప్యాయస్వ” ఇత్యాదిమంత్రముచేతను, పెరుగును. “దధిక్రామ్ణం” అను మంత్రముచేతను. ఆజ్యమును “తేజోసి” ఇత్యాదిమంత్రముచేతను, కుశోదకమును “దేవస్య” ఇత్యాదిమంత్రము చేతను, ఈ విధముగ గ్రహించినచో అది “బ్రహ్మకూర్చము” అఘమర్షణసూక్త ముతో గాని, ప్రణవముతో గాని చేర్చి “ఆపో హి షామ” ఇత్యాదిమంత్రమును జపించవలెను. ఈ విధముగా త్రాగి పిదప ఉపవాసమున్న వాడు సర్వపాపవిముక్తుడై విష్ణులోకము చేరగల్గును. పగలు ఉపవాస ముండి సాయంకాలము భుజించువాడును, దివసము ఎనిమిది భాగములలో కేవలము ఆరవ భాగమునందు మాత్రము భుజించు సంన్యాసియు, ఆశ్వమేధయాతియు, సత్యము పలుకువాడును స్వర్గమునకు వెళ్లును. అగ్న్యాధానము, ప్రతిష్ట యజ్ఞము, దానము, వ్రతము, దేవవ్రతము, వృషోత్సర్గము, చూడాకరణము, మేఖలాబంధము, వివాహము, మొదలగు మంగళకార్యములును, ఆభి షేకము మలమాసములో చేయగూడదు.

అమావాస్యనుండి అమావాస్యకు “చాంద్రమాసము.” ముప్పది దినములు “సావనమాసము”. సంక్రాంతినుండి సంక్రాంతికి “సౌరమాసము”. అన్ని నక్షత్రములును ఒక పర్యాయము తిరిగి వచ్చినచో నక్షత్రమాసము. వివాహాదులకు సౌరమాసము, యజ్ఞాదులకు సావనమాసము, శ్రాద్ధాది పితృకార్యములకు చాంద్రమాసము ఉత్తమ మైనవి. ఆషాఢపూర్ణిమ తరువాత వచ్చు ఐదవ పక్షమునందు పితరులకు తప్పక శ్రాద్ధము చేయవలెను. అప్పటికి సూర్యుడు కన్యారాశి చేరినాడా లేదా అను విచారము. అనావశ్యకము. మాసిక-వార్షిక వ్రతములకు ఏదైన ఒక తిథి దినద్వయవ్యాప్త మైనచో రెండవ దినమునందలి తిథి ఉత్తమ మైనది. మొదటిది మలినము. నక్షత్రవ్రతమునందు, సూర్యుడు ఏ నక్షత్రమునందు అస్తమించునో ఆ నక్షత్రమునందే ఉపవాసము చేయవలెను. దివసవ్రతములకు దినవ్యాపితిథులును, నక్తవతములకు రాత్రివ్యాపితిథులును పుణ్యప్రదములు, శుభకరములు. ద్వితీయ, తృతీయ, చతుర్దశితో పూర్ణిమ, అమావాస్యతో ప్రతిపత్తు కలియుట మంచిది. ఇది గొప్పఫలము నిచ్చును. ఇందుకు , వీపరీత మగు కలయిక ప్రతిపత్తుతో ద్వితీయ ఇత్యాదేవిధమున భయానకము. పూర్వము చేసిన పుణ్యములను గూడ వశింపజేయును. రాజు, మంత్రి, వ్రతమధ్యమునం దున్న వాడు...వీరికి వివాహము, ఉపద్రవాదులు, దుర్గమస్థానము, సంకటసమయము యుద్ధము. వీటియందు తత్కాలశుద్ధి చెప్పబడినది. దీర్ఘకాలిక వ్రతము నారంభించిన శ్రీ మధ్యలో రజస్వల యైనను వ్రతభంగము కాదు. గర్భవతి, ప్రసవగృహమునం దున్న స్త్రీ, రజస్వల యగు కన్య శుద్దలే వ్రతము చేయుటకు అయోగ్యులుగా నున్న పుడు ఆ శుభకార్యమును. ఇతరులచే చేయించవలెను. క్రోధము చేత గాని, పొరబాటుచేత గాని, లోభముచేత గాని వ్రతభంగ మైనచో మూడు డినములు ఉపవాసముండవలెను. లేదా శిరోవ్రతపరిభాషాః ముండనము చేయించుకొన వలెను. స్వయముగా వ్రతము నాచరించుటకు సామర్థ్యము లేనిచో భార్యచేత గాని, పుత్రుని చేత గాని చేయించవలెను. ప్రారంభించిన వ్రతమును జననాశాచ-మరణాశౌచములందు కూడ నడిపింపవలెను; పూజాకార్యము మాత్రము చేయగూడదు. వ్రతము నవలంబించిన వాడు ఉపవాసము చేయుటచే మూర్ఛితుడైనచో గురువు ఆతనిని పాలు త్రాగించి గాని, మరి యేదైన ఉపాయము చేత గాని ఎరల స్పృహలోనికి వచ్చునట్లు చేయవలెను. జలము, ఫలము, మూలము, పాలు, హవిష్యము (నెయ్యి) బ్రాహ్మణోచ్ఛాపూర్తి, గురువచనము, ఔషధము_ఇవి వ్రతథంగకరములు కావు. (వ్రతము చేయువాడు ఆ దేవతను ఈ విధముగా ప్రార్థించవలెను. “వ్రతపతే! కీర్తి-సంతాన-విద్యాదులకొరకును, సౌభాగ్య-ఆరోగ్య-ఆభివృద్ధి-నిర్మలతా భోగ మోక్షము కొరకును నేను ఈ వ్రతము నాచరించుచున్నాను. ఈ ష్టవ్రత మును నీ ఎదుటినే గ్రహించినాను. జగత్పతీ! నీ అనుగ్రహముచే ఇది నిర్విఘ్నముగ కొనసాగుగాక. ఓ వ్రతపాలకా! ఈ వ్రతమును గ్రహించిన తరువాత ఇది పూర్తి కాకుండగనే నేను మరణించినచో, నీ అనుగ్రహముచే ఇది పూర్ణ మగుగాక.

కేశవా!  వ్రతస్వరూపుడవును, జగత్కారణధూతుడవును అగు నిన్ను సర్వసిద్ది నిమిత్తమై మండలముల పై ఆవాహ నము చేయుచున్నాను. నీకు నమస్కారము. సన్నిహితుడవై ఉండుము. మనస్సుచే కల్పితములగు పంచగవ్యముల తోను, శుభములైన జలములతోడను, పంచామృతములతోడను భక్తి పూర్వకముగ అభి షేకము చేయుచున్నాను. నీవు నా పాపములను తొలగించుము. ఓ! ఆర్ఘ్యపతీ! గంధపుష్ప - ఉదక యుక్త మగు శుభమైన అర్ఘ్యమును స్వీకరించి నన్ను సర్వదా అర్ఘ్యయోగ్యునిగా చేయుము. ఓ! వస్త్రపతీ! పుణ్యమైన వస్త్రములను గ్రహింపుము. ఓ వత సత్పతీ! నన్ను భూషణ. సువసాదుల చే ఆచ్ఛాదింపబడిన పొనినిగా చేయుము. ఓ గంధమూర్తీ! వినుర మైన సుగంధియగు గంధమును స్వీకరిం పుము. నన్ను పాప గంధ విహీనునిగాను, మంచి గంధ ము కలవానిని గాను చేయుము. పుష్పమును గ్రహింపుము. నన్ను పుష్పపూర్ణునిగాను, పుష్పగంధము గలవానినిగాను, ఆయురారోగ్యవృద్ధి కొరకై చాల విమలునిగాను చేయుము. దశాంగములు గలదియు గుగ్గులు ఘృతయుక్తమును అగు ధూపమును గ్రహింపుము. ధూపితుడవై ఓ సత్పతీ! నన్ను ధూపధూపితునిగా చేయుము. ఊర్ద్వశిఖగలది యు సర్వమును ప్రకాశింపచేయునదియు అగు దీపించుచున్న దీపమును గ్రహిం పుము – ఓ! దీపమూర్తీ! నన్ను సర్వదా ప్రకాశముతో నిండిన వానినిగాను, ఊర్ధ్వగమనము కలవానినిగాను చేయుము. అన్నాదు లకు ప్రభువైనవాడా! అన్నాదిక మగు నైవేద్యమును స్వీకరింపుము. నన్ను అన్నాదులతో పూర్ణునిగాను ఆన్న దానము చేయువానినిగాను, సర్వదాతగాను చేయుము. ఓ! ప్రభూ! వ్రతపతీ! మంత్రహీనముగా గాని, క్రియాహీనముగాగాని, భక్తిహీనముగా గాని నేను చేసిన పూజ పరిపూర్ణ మగు గాక. నాకు ధర్మమును ఇమ్ము, ధనమును సౌభాగ్యమును, గుణసముదాయమును, కీర్తి ని, విద్యను ఆయుర్దాయమును, స్వర్గమును, మోక్షమును ఇమ్ము, ఓ! వ్రతపతీ! ఈ పూజను స్వీకరించి పునరాగమనార్థమును వరముల నిచ్చుటకును ఇపుడు వేళ్ళుము. అన్ని వతములందును వతధారి యగువాడు భూమి పై శయనించుచు సువర్ణమయములగు ఆ వతమూర్తులను యథాశక్తి గా పూజించవలెను. తాంతమునందు జపము హోమము దానము ఇవి సామాన్యక ర్తవ్యములు. పూజ్యులగు విపులకు ఇరువదినలుగురికి గాని, పండ్రెండుగురికి గాని ఐదు గురికి గాని, ఒకరికి గాని భోజనము పెట్టవలెను. శ క్త్యనుసారము దక్షిణలుగా వారికి వేరువేరుగా గోవులను, సువర్ణాదు లను, జలపాత్రమును, అన్నపాతమును, మృత్తికను, ఛతమును, ఆసనమును, శయ్యను. వస్త్రయుగమును, కుంభము లను ఇవ్వవలెను. ఇట్లు వ్రతపరిభాష చెప్పబడినది.

అగ్ని మహాపురాణమునందు వ్రతపరిభాషయను నూటడెబ్బదిఐదవ ఆధ్యాయము సమాప్తము.