అగ్ని మహా పురాణము

358 - అథ తిజ్విభక్తి సిద్ధరూపమ్

కుమారస్వామి చెప్పెను. తీజ్ విభక్తి ని గూర్చియు ఆదేశములను గూర్చియు సంక్షి ప్తముగా చెప్పెదను, లీజ్ ప్రత్యయములు భావ, కర్మ, కర్త్రర్థములందు వచ్చును. సకర్మక ఆకర్మకధాతువులకు కర్త్రర్థమున ఆత్మ నేపద పర స్మై పద రెండింటి యందు తీజ్ ప్రత్యయములు వచ్చును. సకర్మకధాతువులకు కర్మ కర్తర్థములంద వచ్చును. వర్తమానమునలట్ విధ్యాద్యర్థములందు లిజ్ విధ్యాద్యర్థములందును ఆశీస్సునందును లోట్, అనద్యతన భూతము తిజ్ భూతమున లుజ్ పరోక్ష భూతమున లిట్. అద్యతన భవిష్యత్తున లుట్ , ఆశీరర్థమున లిజ్ , శేష భవిష్యదర్థమున లట్, లిజ్ నిమిత్త క్రియాదిపత్తి యందు రాజ్ వచ్చును. తజ్ రానచ్ కానచ్ లకు ఆత్మనే పదమ ని పేరు. మొదటి తొమ్మిది పర స్మై పది ప్రత్యయములు, తీవ్ తన ఆంతి ప్రథమ పురుష. సీవ్, ధన్ థ మధ్యమ పురుష, మిప్, వన్, మస్ ఉత్తమ పురుష; రా అలాయ్ ఆన్ల ఇవి ఆత్మ నే పద ప్రథమ పురుష ప్రత్యయము థాస్, ఆథాం ధ్వమ్ మధ్యమ పురుష ప్రత్యయములు, ఇవహి మహి ఉత్తమ పురుష ప్రత్యయములు. భూవాదులకు ధాతువులు అని పేరు. భూ,ఏధ్ మొదలు కృ వరకను మూలో క్తములగు ధాతువులు శవాది ఫిక రణములు ప్రత్యయము-3 చేర్చిపుడు క్రియా బోధక ములు. క్రీడ్ పృణ్ గృహ్, చుర్, పా, నీ, అర్చి. ఈ ధాతువులును (ప్రధానములు). భూ ధాతువునకు క్రమముగా తిజ్ ప్రత్యయములు చేర్చుటచే సః భవతి, తె భవతః, తేభవ ని, త్వంభవసి, యువాం భవథ, యూయం భవథ. అహంభవామి, ఆవాభవామః ;యం భవావః. ఇత్యాది రూపముగును. ఇట్లే వీధ ధాతువునకు మూలమునందు రిట్ రూపములివ్వఇడినవి. పచతి మొదలగునవి వెనుక టి రూపముల వలె ఏర్పడును. భావార్థమున యక్ చేర్చగా "భూయతే" కర్మార్గమున యక్ చేర్చగా అసౌ అనుభూయతే, సన్ చేర్చగా బూభూషతి, ఉచ్ చేర్చగా ఈశ్వరం భావయతి. యజ్గ్ చేర్చగా టోభూయతే యజ్ లుక్ నందు భోభూతి ఇత్యాది రూప ములగును. పుత్రీయతి, పుత్రకామ్యతి, పట పటాయతే, మటయతి ఇత్యాది రూపము లగును. సన్ ఉచ్ ప్రత్యయములు రెండును చేర్చగ భుభూషయతి ఇత్యాదులగును. లిజ్గ్ నందు భవేత్ ఇత్యాది రూపములగును. ఏధ ధాతువునకు ఏఛేత ఇత్యాది రూపములగును. లోట్ యందు భవతు ఇత్యాది రూపములు, ఏధతామ్ ఇత్యాడిరూపము అగును. ఈ విధముగ నేకొన్ని ధాతువులకు కొన్ని లకారము లందు మూలమున సిద్ధ రూపములు చూపబడినవి.

అగ్ని మహా పురాణమున జ్వీ భక్తి నిరూపణ మను మూడు వందల యేబది ఎనిమిదవ అధ్యాయము సమాప్తము.

Summary of chapter 359 of the Agni Mahā Purana is as follows:

Primary nominal derivation through kṛt (verbal) suffixes is described in terms of the three principal meanings they produce: bhāva (the action as abstract noun), karman (the object of the action as noun), and kartṛ (the agent of the action as noun). The kṛtya suffixes — tavya, anīya, yat, and ṇyat — denoting obligation or fitness (gerundive) are listed with examples. Present active and middle participles (śatṛ and śānac) and the perfect active participle (kvasu) and passive (kānac) are described. The primary kṛt suffixes ṇvul (yielding -aka agent nouns) and tṛc (yielding -tṛ agent nouns) are exemplified, and the special kṛt suffix kvip — which yields zero-suffix derivatives such as svayaṁbhū (self-existent) — is treated as a crowning example of the system's expressive power.