38 - భార్గవ చరితము

వసిష్ఠ ఉవాచ :-

అంతర్థానం గతే కృష్ణే రామస్తు సుమహాయశాః ।

సముద్రిక్తమథాత్మానం మేనే కృష్ణానుభావతః ॥

 అకృతవ్రణసంయుక్తః ప్రదీప్తాగ్నిరివ జ్వలన్ ।

 సమాయాతో భార్గవో సౌ పురీం మాహిష్మతీం ప్రతి ॥

 యత్ర పాపహరా పుణ్యా నర్మదా సరితాం వరా ।

పునాతి దర్శనాదేవ ప్రాణినః పాపినో హ్యపి ॥

పురత్రయహరేణాపి నివిషైన మహాత్మనా ।

త్రిపురస్య వినాశాయ కృతో యత్నో మహీపతే ॥

తత్ర కిం వర్జ్యతే పుణ్యం నృణాం దేవస్వరూపిణామ్ ।

స దృష్ట్వా నర్మదాం భూప భార్గవః కులనందనః ॥

నమశ్చకార సుప్రీతః శత్రుసాధనతత్పరః ।

నమోస్తు నర్మదే తుభ్యం హరదేహసముద్భవే ॥

 క్షిప్రం నాశయ శత్రూన్ మే వరదా భవ శోభనే ।

ఇత్యేవం స నమస్కృత్య నర్మదాం పాపనాశినీమ్ ॥

దూతం ప్రస్థాపయామాస కార్తవీర్యార్జునం ప్రతి ।

దూత రాజా త్వయా వాచ్యో యదహం వచ్మి తేనఘ ॥

న సందేహస్త్వయా కార్యో దూతః క్వాపి న వధ్యతే ।

యద్భలం తు సమాశ్రిత్య జమదగ్నిమునిం నృపః ॥

 తిరస్త్వం కృతవాన్మూధ తత్పుతో యోధుమాగతః ।

శీఘం నిర్గచ్ఛమందాత్మన్యుద్ధం రామాయ దేహి తత్ ॥

 భార్గవం తం సమాసాద్య గచ్ఛ లోకాంతరం త్వరా ।

ఇత్యేవముక్త్వా రాజానం శ్రుత్వా తస్య వచస్తథా ॥

 శీఘమాగచ్ఛ భద్రం తే విలంబో నేహ శస్యతే ।

తేనైవముక్తో దూతస్తు గతో హైహయభూపతిమ్ ॥

 రామోదీతం తత్సకలం శ్రావయామాస సంపది ।

 స రాజూత్రేయభక్తస్తు మహాబలపరాక్రమః ॥

  చుక్రోధ శ్రుత్వో వాచ్యం తదూతముత్తరమావహత్ ।

కార్తవీర్య ఉవాచ :-

మయా భుజబలేనైవ దత్తదత్తేన మేదినీ ॥

జితాన్ ప్రసహ్య భూపాలాన్బద్ధ్వానీయ నిజం పురమ్ ।

తద్బలం మయివర్తెత యుద్ధం దాస్యే తవాధునా ॥

వసిష్ఠుఁడిట్లనెను.

 కృష్ణుఁడతర్జానము చెందగా, సుమహాయశస్వియైన రాముఁడు శ్రీకృష్ణుని దర్శనానుభావముచే తన్ను సముద్రిక్త శక్తి సంపన్నుగా తలపోసికోనెను. ఆకృతవణునితో గూడి ప్రజ్వలించు నగ్నివలె దీపించి, రాముఁడు మాహిష్మతీపురిని చేరెను. ఆ మహిష్మతీ నగరమున సరీచైష్ణము, దర్శనమాత్రముచేతనే పాపులను సహితము పుణ్యవంతులను చేయునది పుణ్యవంతమయినదియు నగు నర్మద కలదు. పూర్వమందు, ఇందు ప్రవేశించిన ఈశ్వరునిచే త్రిపురాసురుని వినాశనము కొఱకు యత్నమాచరింపఁబడినది. అందలి దేవ స్వరూపులయిన మనుష్యుల యొక్క పుణ్యము వర్ణింప సాధ్యము కాదు. భార్గవకుల నందనుఁడయిన పరశురాముఁడు నర్మదా నదిని చూచి సంప్రీతుఁడయి నమస్కార మాచరించెను. ఆతఁడు శత్రుసాధన తత్పరుడు. ఓ నర్మదా ! ఈశ్వరు నుండి సముద్భూతమయిన దానా! నీకు నమస్కారము. నాకు వరదవు కమ్ము. వెంటనే ఓ శోభన స్వరూపురాలా ! నా శత్రువులను నాశనము చేయుము. అని పాపనాశనియైనట్టి నర్మదకు నమస్కరించెను. వెంటనే కార్తవీర్యార్జునునకు దూతను రాముఁడు పంపెను. “ఓ పుణ్యవంతుఁడవయిన దూతా ! నేను చెప్పునది నీవు రాజునకు చెప్పుము. నీవెట్టి సందేహము పొందనవసరములేదు. దూత యెచ్చటను వధ్యుండుకాఁడు. ఏ బలమును సమాశ్రయించుకొని, యో మూడ! జమదగ్ని మునీని తిరస్కరించితివో, ఆ మహర్షి పుత్రుఁడు నీతో యుద్దముచేయవచ్చియున్నాఁడు. ఓ మందబుద్దీ ! నీవు శీఘ్రముగా బయటికీరమ్ము. రామునితో యుద్దము చేయుము. భార్గవుఁడయిన రాముని నీవు పొంది, వెంటనే లోకాంతరమున కరుగుము. రాజునకీ సందేశమును చెప్పి, ఆతని ప్రత్యుత్తరమును ఆలకించి, వెంటనే తిరిగి రమ్ము. నీకు భద్రమగుగాక, ఈ విషయమున ఆలస్యము మంచిది కాదు. రామునిచే పంపఁబడిన దూత హైహయ భూపతికడ కరిగెను. తద్రజ సభలో రాముఁడు పంపిన సందేశము సర్వస్వము వినిపించెను. ఆత్రేయ (ర్షి) భక్తుఁడు మహాబలపరాక్రముండు అయినరాజు దూదితమును వినెను. అధికక్రోధవంతుడయ్యెను. ఆ దూతకుత్తరమొసంగెను.

కార్తవీర్యుఁడిట్లనెను.

నేను దత్తాత్రేయుడొసంగిన (భూమిని) భుజబలముచే జయించితిని. రాజులను బంధించితిని. స్వపురమునకు తీసికొని వచ్చితినీ. బంధించితిని. ఆ బలము నా యందున్నది, నీతో నిప్పుడు యుద్ద మాచరించెదను.

ఇత్యుక్త్వా విససర్జాశు దూతం హైహయభూపతిః ।

సేనాధ్యక్షం సమాహూయ ప్రోవాచ వదతాం వరః ॥

   సజ్జం కురుమహాభాగ సైన్యం మే వీరసమ్మతః ।

 యోత్స్యే రామేణ భృగుణా విలంబో మా భవిష్యతి ॥

   ఏవముక్తో మహావీరః సేనాధ్యక్ష ప్రతాపనః ।

సైన్యం సజ్జం నీధాయాశు చుతరంగం న్యవేదయత్ ॥

   సైన్యం సజం సమాకర్ణ్య కార్తవీర్యో నృపో ముదా ।

సూతోపనీతం స్వరథమారురోహ విశాంపతే ॥

   తస్య రాజ్ఞః సమంతాత్తు సామంతా మండలేశ్వరాః

 అనేకాక్షౌహిణీయుక్తాః పరివార్యోపతస్థిరే ॥

   నాగాస్తు కోటిశస్తత్ర హయస్యందనపత్తయః ।

అసంఖ్యోతా మహారాజ సైన్యేసాగరసన్నిభే ॥

   దృశ్యంతే తత్ర భూపాలా సానావంశ సముద్భవాః ।

మహావీరా మహాకాయా నానాయుద్ధవిశారదాః ॥

   నానాశస్త్రాస్త్రకుశలా నానావాహగతా నృపాః ।

నానాలంకారసంయుక్తాః మత్తా దానవిభూషితాః ॥

   మహామాతకృతోద్దేశా భాంతి నాగా హ్యనేకశః ।

నానాజాతి సముత్పన్నా హయా: పవనరంహసః ॥

   ప్లవంతో భాంత్ భూపాల సాదిభిః కృతశిక్షణాః ।

 స్యందనాని సుదీరాడి జవనాశ్వయుతాని చ ॥

   చక్రనిరోషయుక్తాని ప్రావృణ్మేఖోపమాని చ ।

 పదాతయస్తు రాజంతే ఖడ్గచర్మధరా నృప ॥

   అహం పూర్వమహం పూర్వమిత్యహంపూర్వకాన్వితాః ।

యదా ప్రచలితం సైన్యం కార్తవీర్యార్జునస్య వై ॥

తదా ప్రచ్ఛాదితం వ్యోమ రజసా చ దిశో దశ ।

 నానావాదీత్రనిర్ఘోషైర్హయానాం ఘోషితైస్తథా ॥

 గజానాం భృంహితైరాజన్ వ్యాప్తం గగనమండలమ్ ।

 మారే దదర్శ రాజేంద్రో విపరీతాని భూపతే ॥

 శకునాని రణే తస్య మృత్యుదౌత్యకరాణి చ ।

ముక్తకేశాం చిన్ననాసాం రుదతీం చ దిగంబరామ్ ॥

    ఇట్లు పలికి కార్తవీర్యుఁడు వెంటనే దూతను పంపివైచెను. అంత సేనాపతిని పిలిపించి ఆతనికి వక్తలలో శ్రేష్ఠుఁడయినరాజు “మహాభాగ! వీరవర ! నా సైన్యమును సిద్దము చేయుము. భార్గవ వంశజుఁడయిన రామునితో నేను యుద్ధము చేసెదను. ఆలస్యము చేయకుము.” అని చెప్పెను. మహావీరుఁడు సేనాధ్యక్షుఁడు, చతురంగ సమన్వితమయిన సైన్యమును సజ్జీకరించుటవిని కార్తవీర్యుఁడు సంతోషముతో సూతుండు తీసికొనివచ్చిన రథము నారోహించెను. ఆ మహారాజు. చుట్టును, సామంతులు, మండలేశ్వరులు, అనేక సంఖ్యగల అక్షౌహిణీ సైన్యముతో రాజును పరివేష్టించి యుండిరి. మహారాజ సైన్యపారావారమున, కోట్ల కొలది ఏనుగులు, గుఱ్ఱములు, రథములు, పదాతులుండిరి. వారి లేక్కయసంఖ్యాకము. ఆ సైన్యము నందు, నానావంశ సముద్భవులు, మహావీరులు, మహాకాయులు, నానావిధ యుద్ధ విశారదులు, నానా శస్త్రాస్త్ర ప్రయోగములందు కుశలురు, నానా విధ వాహనముల నధిరోహించినవారు సొనాలంకార సంయుక్తులు రాజులున్నారు. అసంఖ్యాకములయిన ఏనుగులు వానిమగధార నలంకరింపఁబడియున్నవి. దానీకెన్నియో భూషణము లమర్పఁబడినవి. అవియన్నియు తత్తన్మహామాత్రులచే (ఏనుగుల మలచు వారిచే) నియమింపఁబడుచున్నవి. ఆ మత్తేభములు అనేక విధములుగా ప్రకాశించుచున్నవి. నానాజాతి (దేశ) హయముల వలన నుత్పన్నములయినవి, వాయువేగము కలిగినవి, మహారాజు యొక్క అశ్వ శిక్షకులయిన సాదులచే, నానా విధ యుద్ద శిక్షణము నందినవియగు హయములు అందు ప్రకాశించుచుండెను. ఇంక రథములు సుదీర్ఘములు, జవనాశ్వములతో కూడియున్నవి. చక్ర భ్రమణ నిర్దోషములు కలిగినవి. ఆ చక్రభ్రమణ ధ్వనులు వర్షాకాల మేఘ గర్జనలతో నుపమింపఁదగినవి. ఇఁక పదాతులు (కాలిబంట్లు) వీరందరు ఖడ్గములను చర్మములను ధరించిరి, వారందరు “నేను, ముందు, నేను ముందు” అను అహంకార వచోయుక్తులు, కార్తవీర్యార్జునుని సైన్యము ముందుకు కదలగా, అప్పుడే ఆకాశము పది దిక్కులయందు భూరజస్సుచే ప్రచ్ఛాదితమై పోయెను. నానావిధ యుద్ధవాద్యముల ఘోషలచేతను, గుఱ్ఱముల హేషాధ్వానములచేతను, ఏనుగుల యొక్క బృంపాతములచేతను, ఆకాశము దద్దరిల్లిపోయెను. రాజయిన కార్తవీర్యుఁడు త్రోవలో విపరీతములు ఆతనిని మృత్యుదౌత్యకరములు నగు శకునములను చూచేను. జుట్టు విరజిమ్ముకొన్నట్టిది, ముక్కు కోయబడినట్టిది, చిరిగిన గుడ్డ, పీలిక దాల్చినది, ఇంచుమించుగా దీగంబరమైనదియు, ఏడ్చుచున్నదియు నల్లని వస్త్రము దాల్చినట్టిదియునగు యొక వనితను రోజు చూచెను. అంతీయేకాక, చినుగు పీలికలను దాల్చి, నేల పైడి, భగ్నశరీరుడై, వస్త్రహీనుఁడు, కాషాయ వస్త్రముల దాల్చినవాఁడు, అంగహీనుఁడు, దుఃఖిత మనస్కుడునయిన యొక వ్యక్తిని రాజు చూచెను. ఉడుమును, కుందేటిని, ముండ్ల పందిని, రిక్తకుంభమును, సరీసృపమును (పాకుకొనుచు పోవు పాము వంటిది), కార్వాసమును (నూలు కండిని) కుందేటిని, నూనెకడవను, ఉప్పును, ఎముక ముక్కను, తన దక్షిణపు వైపున భయంకరమయిన భైరవ రవమును చేయుచునున్న ఒక నక్కను (పుల్కసుఁడు నీచకులజుఁడు) రోగియైన పుల్కసుని, వృషభమును, గ్రద్దను, భల్లూకమును రాజు చూచెను. ఈ దుశ్శకునములను చూచియు రోజు కాలపాశావృతుఁడయి యుద్ధమునకు వెంటనే ప్రయాణమయ్యెను. నర్మదా నద్యుత్తర తీరమున ఒకవటచ్ఛాయలో అకృతవర్ణునితో నున్న రాముఁడు శతకోటి నృపావృతుఁడై, సహస్రాక్షౌహిణీ యుక్తుండయి ఉపాగతుఁడయిన కార్తవీర్య నృపవరుని చూచెను. అత్యంత సంతుష్టుడయ్యెను, చిరసమీపీతమయిన కార్యము నేడు సిద్దికై తరలి వచ్చినది అదియే నృపాధముఁడయిన కార్తవీర్యుఁడు నా దృష్టి గోచరుడగుట అని పలికి, లేచెను. పరశు ఆయుధమును జేపట్టేను. క్రుద్ద కేసరి వలే రాముఁడు శత్రు వినాశనమునకై విజృంభించెను, సైనికుల యొక్క వధ క్రైసముద్యతుఁడయిన రాముని శరమును దాల్చిన మృత్యువు వలె చూచి ఎల్లరు అధికముగా కంపించిరి. వాయు వేగముతో ఎందెందు భార్గవుఁడు, రోషయు తుఁడయి పరశును కదలించేనో, అందు భుజములు, ఊరువులు, కంఠములు, సంఛన్నములయి ఏనుగులు, గుఱ్ఱములు, నరులు, నేలకుపడిరి. మదించిన యేనుగు పరువెత్తుచు ఎట్లు వనమును ఛిన్నాభిన్నము చేయునో అట్లే భార్గవరాముఁడు. మనో వాయజవముతో సంచరించి కార్తవీర్యుని సేనను సర్వనాశనము చేసెను.  రణము నందు శస్త్రధారులలో శ్రేష్టుడయిన రాముఁడు శత్రు ప్రహరణము చేయుట చూచి, మత్యదేశపురాజు తన మహారథము నధిరోహించి, తన ధనుస్సు ఎత్తి, నారిని సంధించి వారితో బాణమును లాగి, అగ్నితుల్యోగ్రతేజుఁడై బాణముల వర్షించుచు రాముని చేరెను. వచ్చుచున్న కార్తవీర్యుని చూచి రాముఁడు మహోగ్రమయిన ధనువును గ్రహించి కోపముచే నెగిరిపడుచు వాయవ్యాస్త్రమును సంధించెను.

వాయవ్యవస్త్రం విదధే దుషా ప్లుతో నివారయన్ మంగళబాణవర్షమ్ ।

స చాపి రాజాతీలో మనస్వీ ససర్జ రామాయ తు పర్వతాస్త్రమ్ ॥

 తస్తంభ తేనాతిబలం తదస్త్రం వాయవ్యమీష్వస్తవిధానదక్ష ।

  రామోపి తత్రాతిపలం విదిత్వా తం మత్స్యరాజో వివిధాస్త్రపూగైః ॥

   కిరంతమాజౌ ప్రసభం ముమోచ నారాయణాస్త్రం విధిమంత్రయుక్తమ్ ।

నారాయణాస్తే భృగుణా ప్రయుకే రామేణ రాజన్ నృపతేర్వధాయ ॥

దిశస్తు సర్వాః సుభృశం హీ తేజసా ప్రజలుర్మత్స్యపతిశ్చకంపే ।

 రామస్తు తస్యాథ విలక్ష్య కంపం బాజైశ్చతుర్భిన్నిజఘాన వాహాన్ ॥

 శరేణ చైకేన ధ్వజం మహాత్మా చిచ్ఛేద చాపం చ శరద్వయేన ।

బాణేన వైకేన ప్రసహ్య సారథిం నిపాత్య భూమౌ రథమార్ధయత్రిభిః ॥

  త్యక్త్వా రథం భూమిగతం చ మంగళం పరశ్వధీనాకు జఘాన మూర్ధని ।

స భిన్నశీర్ఘ రుధిరం వమన్ ముహుర్మూర్ఛామవాప్యాథ మమార చ క్షణాత్ ॥

   తత్సైన్యమస్త్రేణ చ సంప్రదగ్ధం వినాశమాయాదథ భస్మసాత్ క్షణాత్ ।

తస్మిన్నిపతితే రాజ్ఞ చంద్రవంశసముద్భవే  ॥

 మంగళే నృపతిశ్రేష్ఠే రామో హర్షముపాగతః ॥

ఇతి శ్రీ బ్రహ్మాండే మహాపురాణే వాయుప్రోక్తే మధ్యమభాగే తృతీయ ఉపోద్ఘాతపాదే

 భార్గవచరితే అష్టాత్రింశత్తమోధ్యాయః ॥

అతిబలుఁడు, మనస్వియు నయిన మత్స్యదేశరాజు మంగళుడు వచ్చేడు బాణ వర్షమును నివారించుచు, రామునిపై పర్వతాస్త్రమును ప్రయోగించి విడిచెను.  వాయవ్యాస్త్రమును తదస్త్రము స్తంభింపజేయ, అస్త్రవిధాన దక్షుఁడయిన రాముఁడు, తదస్త్రబలము నేఱింగి, మత్స్యరాజు విమోచనము చేయు బాణ పరంపరల ప్రసభమున నివారింప, విధి మంత్ర యుక్తముగా నారాయణాస్త్రమును ప్రయోగించెను. రామునిచే నారాయణాస్త్రము రాజును చంప ప్రయోగింపఁబడ దిక్కులన్నియును అత్యంతమయిన తేజస్సుతో ప్రజ్వలించెను. మత్స్య భూపతి ప్రకంపించి పోయేను. ఆమత్స్యరాజు వణకిపోవుట రాముఁడు చూచి నాల్లుబాణములచే ఆతని వాహనములను చంపెను. ఒకేయొక బాణముతో మంగళుని ధ్వజమును ఛేదించెను. రెండు బాణములతో ఆతనీ చాపమును, ఒక బాణముచే నాతని సారథిని కొట్టి మత మూడింటిచే రథమును నేలపడంగొట్టెను. రథమును విడిచి భూమిపై నిలిచిన మంగళుని తనచేతిలోని గండ్రగొడ్డలిచే రాముడు శీర్షమున కొట్టెను. ఆతఁడో తలపగిలి, నెత్తురును కక్కుచు, మాటిమాటికీ మూర్ఛనొందుచు గాయముచే మరణించెను. ఇక ఆతని సైన్యము అస్త్రములచే ప్రదగ్ధము చేయబడీ క్షణకాలములో బుగ్గిగానై వినాశనము చేయబడెను. చంద్రవంశ సముద్భవుఁడు నృపతి శ్రేష్ఠుఁడయిన మంగళుఁడు రాజు మరణింపగా రాముఁడు సంతోషము పొందెను.

ఇది వాయుప్రోక్తము మహాపురాణమునయిన బ్రహ్మాండపురాణమున మధ్యమభాగమున, తృతీయోపోద్ఘాతపాదమున భార్గవచరితమున ముప్పది యెనిమిదవ అధ్యాయము సమాప్తము.