నారద మహా పురాణము
110 - ద్వాదశ మాస ప్రతి పద్ర్వత నిరూపణమ్
నారద ఉవాచ :-
పురాణ సూత్ర మఖిలం శ్రుతం తవ ముఖాద్విభో! ।
మరీచయే యధా ప్రోక్తం బ్రహ్మణా పరమేష్ఠినా
అధునా తు మహాభాగ ! తిధీనాం వై కధానకమ్ ।
క్రమతో మహ్యమాఖ్యాహి యధాస్యా ద్ర్వత నిశ్చయః
యస్మిన్మాసే తు యా పుణ్యా తిధిర్యేన ఉపాసితా ।
యద్విధానం చ పూజాదే స్తత్సర్వం వద సాంప్రతమ్
నారద మహర్షి పలికెను :-
ఓ మహానుభావా? పరమేష్టియగు బ్రహ్మ మరీచి మహర్షికి చెప్పిన సకల పురాణ సూత్రమును నీ నుండి వింటిని. ఇక ఇపుడు ఆయా తిధులలో క్రమముగా చేయవలసిన వ్రత విధానమును నాకు తెలుపుము. యే మాసములో యే తిధి ఏ విధానముగా ఉపాసించవలయునో ఆ పూజా విధానమంతటిని నాకుపదేశింపుము.
సనాతన ఉవాచ:-
శృణు నారద వక్ష్యామి తిధీనాం వై వ్రతం పృధక్ ।
తిధీ శాను క్రమాదేవ సర్వసిద్ధి విధాయకమ్
చైత్రే మాసి జగద్భ్రహ్మ స సర్జ ప్రథమేహని ।
శుక్ల పక్షే సమగ్రం వై తదా సూర్యోదయే సతి
వత్సరాదౌ వసంతాదౌ బలిరాజ్యే తదైవచ ।
పూర్వ విషైవ కర్తవ్యా ప్రతి పత్సర్వదా బుధైః
తత్ర కార్యా మహాశాస్త్రి స్సర్వ కల్మష నాశినీ ।
సర్వోత్పాత ప్రశమనీ కలి దుష్కృత హారిణీ
ఆయుః ప్రదా పుష్టికరీ ధన సౌభాగ్య వర్ధినీ ।
మంగల్యా చ పవిత్రా చ లోక ద్వయ సుఖావహా
తస్యా మా దౌతు సంపూజ్యో బ్రహ్మా వహ్ని వ పుర్థరః ।
పాద్యార్య పుష్ప ధూపైశ్చ వస్త్రాలంకార భోజనైః
హోమైరల్యుప హారైశ్చ తధా బ్రాహ్మణ తర్పణిః ।
తతః క్రమేణ దేవేభ్య: పూజా కార్యా పృధకధక్
కృత్వోం కార నమస్కారం కుశోదక తిలాక్షతైః ।
సవస్త్రం సహిరణ్యం చ తతో దద్యాద్ద్విజాతయే
దక్షిణాం వేద విదుషే వ్రత సంపూర్తి హేతవే ।
ఏవం పూజా విశేషేణ వ్రతం స్యా త్సౌరి సంజ్ఞకమ్
ఆరోగ్యదం నృణాం విప్ర తస్మిన్నేవ దినే మునే ।
విద్యావ్రత మపి ప్రోక్త మస్యామేవ తిధే మునే
తిలకం నామ చ ప్రోక్తం కృ షైనాజాత శత్రవే ।
అధ జ్యేష్ణ సితే పక్షే పక్షత్యాం దివసోదయే
దేవోద్యాన భవం హృద్యం కరవీరం సమర్చయేత్ ।
రక్తతను పరీధానం గంధ ధూప విలేపనైః
ప్రరూఢ సప్త ధానైశ్చ నారగైరీజ పూరకైః ।
అభ్యుక్త్యాక్షత తోయేన మంత్రేణీళ్లం క్షమాపయేత్
కరవీర వృషావాస నమస్తే భానువల్లభ ! ।
దంభోలిమృడదుర్గాది దేవానాం సతతం ప్రియ
ఆకృప్లేనేతి వేదోక్త మంత్రేణేష్ఠం క్షమాపయేత్ ।
ఏవం భక్త్యా సమభ్యర్చ్య దత్వా విప్రాయ దక్షిణామ్
ప్రదక్షిణం తతః కుర్యా త్పశ్చాత్య భవనం వ్రజేత్ ।
నభశ్ళుళ్లే ప్రతి పది లక్ష్మీబుద్ధి ప్రదాయకమ్
ధర్మార్ధ కామమోక్షాణాం నిదానం పరమం వ్రతమ్ ।
సోమవారం సమారభ్య సార్ధ మాసత్రయం ద్విజ
కార్తికాసిత భూతాయాం ఉపోష్యం వ్రతతత్పరః ।
పూర్ణాయాం శివమభ్యర్య సువర్ణం వంశ సంయుతమ్
వాయనం సుమహత్పుణ్యం దేవతా ప్రీతి వర్థకమ్ ।
దద్యాద్వీప్రాయ సంకల్ప్య ధనవృద్యై మునీశ్వర
భాద్ర శుక్ల ప్రతి పది వ్రతం నామ్నా మహత్తమమ్ ।
వ్రతం మౌనా హ్వయం కేచి త్రాహురత్ర శివోర్చ్యతే
నైవేద్యం తు పచేన్మౌనీ షోడశ త్రిగుణానిచ ।
ఫలాని పిష్ట పక్వాని దద్యా ద్విప్రాయ షోడశ
దేవాయ షోడ శాన్యాని భుజ్యంతే షోడశాత్మనా ।
సౌవర్ణం శివ మభ్యర్య కుంభో పరి విధానవిత్
తత్సర్వం ధేను సహిత ! మాచార్యాయ ప్రదాపయేత్ ।
ఇదం కృత్వా వ్రతం విప్ర దేవదేవస్య శూలినః
చతుర్థ శాబ్దం దేహానం భుక్త భోగ శ్శివం వ్రజేత్ ।
ఆశ్వినేసితపక్షత్యం కృత్వా శోకవ్రతం నరః
అశోకో జాయతే విప్ర ధనధాన్య సమన్వితః ।
అశోక పూజనం తత్ర కార్యం నియమతత్పరైః
ప్రతాంతే ద్వాదశే వన్డే మూర్తిం చాశోక శాఖినః ।
సమర్ప్య గురవే భక్త్యా శివలోకే మహీయతే
అస్యామేవ ప్రతిపది నవరాత్రం సమారభేత్ ।
పూర్వాహ్లా పూజయేద్దేవీం ఘటస్థాపన పూర్వకమ్
అంకురారోపణం కృత్వా యవైర్లో ధూమ మిశ్రితైః ।
తతః ప్రతిదినం కుర్యాత్ ఏకభుక్త మయాచితమ్
ఉపవాసం యధాశక్తి పూజాపాఠ జపాదికమ్ ।
మార్కండేయపురాణోక్తం చరిత త్రితయం ద్విజ
పఠనీయం నవదినం భుక్తిముక్తీ అభిప్పతా ।
కుమారీ పూజనం తత్ర ప్రశస్తం భోజనాదిభిః
ఇళ్లం కృత్వా వ్రతం విప్ర సర్వసిద్ధ్యాలయో నరః ।
జాయతే భువి దుర్గాయాః ప్రసాదాన్నాత్ర సంశయః
అధోర్టాసిత పక్షత్యాం నవరాత్రోదితం చరేత్ ।
విశేషా దన్న కూటాఖ్యం విష్ణుప్రీతి వివర్ధనమ్
సర్వపాకై స్సర్వదేహై స్సర్యై స్సర్వార్థ సిద్ధయే ।
కర్తవ్యమన్న కూటంతు గోవర్థన సమర్చనే
సాయం గోభిస్సహ శ్రీమ దోవర్థన ధరాధరమ్ ।
సమర్చ్య దక్షిణీ కృత్య భుక్తిముక్తీ సమాప్నుయాత్
అధ మార్గ సీతాద్యాయాం ధనవ్రత మనుత్తమమ్ ।
నక్తం విష్ణ్యర్చనం హోమై స్సౌవర్లీహుత భుక్తనుమ్
రక్త వస్త్ర యుగాచ్ఛన్నాం ద్విజాయ ప్రతిపాదయేత్ ।
ఏవం కృత్వా ధనైర్థాన్యై స్స మృదో జాయతే భువి
వహ్నినా దగ్గ పాపస్తు విష్ణులోకే మహీయతే ।
పౌష శుక్ల ప్రతిపది భాను మభ్యర్య భక్తితః
ఏవభక్త వతో మర్త్యో భానులోక మవాప్నుయాత్ ।
మాఘశుక్లాద్యదివసే వహ్నిం సాక్షాన్మహేశ్వరమ్
సమభ్యర్చ్య విధానేన సమృద్లో జాయతే భువి ।
ఆధ ఫాల్గున శుక్లారో దేవదేవం దిగంబరమ్
ధూలిధూసర సర్వాంగం జలైరుక్షేత్సమంతతః ।
కర్మణా లౌకికే నాపి సంతుష్టా హి మహేశ్వరః
స్వసాయుజ్యం ప్రదిశతి భక్త్యా సమ్యక మర్చితః ।
వైశాఖేతు సితాద్యాయాం విష్ణుం విశ్వ విహారిణమ్
సమభ్యర్చ్య విధానేన విప్రాన్యం భోజయేద్ర్వతీ ।
ఏవం శుచిసితాద్యాయాం బ్రహ్మాణం జగతాం గురుమ్
విష్ణునా సహితో బ్రహ్మా సర్వలోకేశ్వరేశ్వరః ।
స్వసాయుజ్యం ప్రదిశతి సర్వసిద్ధి మవాప్నుయాత్
అసు ద్వాదశమాసానాం ప్రతిపత్సు ద్విజోత్తమ ।
ప్రతాని తుభ్యం ప్రోక్తాని భుక్తి ముక్తి ప్రదాని చ
ప్రతే ష్వేతేషు సర్వేంషు బ్రహ్మచర్యం విధీయతే ।
భోజనేతు హవిష్యాన్నం సామాన్యత ఉదాహృతమ్
ఇతి శ్రీ బృహన్నారదీయ మహాపురాణే పూర్వభాగే బృహదుపాఖ్యానే చతుర్ధపాదే ద్వాదశ మాస ప్రతిపద్ర్వత నిరూపణం నామ దశోత్తర శత తమ్యోధ్యాయః.
సనాతన మహర్షి పలికెను :
ఓ నారదా ! ప్రత్యేకముగా తిధుల వ్రతమును చెప్పెదను వినము. తిధీశానుక్రమముగా చెప్పెదను. ఈ వ్రతములు సర్వసిద్ది ప్రదములు. చైత్రమాసమున శుక్లపక్షమున మొదటి దినమున సూర్యోదయ కాలమున బ్రహ్మ జగత్తును సృజించెను. సంవత్సరాదిలో
Summary of chapter 112 of the Nārada Mahā Purana is as follows:
రుక్మాంగద చక్రవర్తి యొక్క ఏకాదశీ వ్రత ప్రభావమునకు భయపడిన యమధర్మరాజు బ్రహ్మదేవుని శరణు వేడగా, వ్రత భంగము చేయుటకై మోహిని అను దివ్య సుందరి ఆవిర్భవించిన వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది.