మత్స్య మహా పురాణము
266 - దేవ స్నపనవిధి.
సూతుడు ఋషులకు ఇట్లు చెప్పెను: దేవతాప్రతిషా విధానము నింతవరకును తెలిసికొంటిరి కావున దానికి అంగ భూతముగా తెలిసికొనవలసిన ఊ తమమగు దేవ న్న పన విధానము తెలి పెదను. దధి అక్షతలు కుశాగ్రములు క్షీరము దూర్వ తేనె యవలు తెల్ల ఆవలు అనేడు ఎనిమిది అంగములతో కూడిన అర్ఘ్య సామగ్రియును ఫలములును సమకూర్చు కొనవలయును. గజములు అశ్వములు ఉండు ప్రదేశములు.రథ్య చతుష్పథము-నాలుగు బాటలు కలియుచోటు) వల్మీ కము.వరాహములు త్రవ్విన ప్రదేశములు. అగ్ని గృహము-పుణ్యతీర్థము. గొల్లపల్లె గోమండలము. ఈ ప్రదేశములనుండి నంపాదించి తెచ్చిన మృత్తికను కుంభమునందు ‘ఉద్ధృతాసి' అను మంత్రముతో వేయవలెను. ఆపై 'శంనోదేవీ” ‘అపోహిష్ణా’ అను మంత్రములతో జలమును 'సావిత్రి'తో (గాయత్రీ మంత్రముతో) గోమూత్రమును 'గంధ ద్వారాం' ఆను మంత్రముతో గోమయమును ‘ఆప్యాయస్వ' అను మంత్రముతో క్షీరమును 'దధిక్రావో' అను మంత్రముతో పెరుగును ‘తేజోఒసి' అను మంత్రముతో ఘృతమును “దేవస్యత్వా' అను మంత్రముతో కుశ మిశోదకమును కుంభమందు వేయ వలెను. దీనితో పంచగవ్యమగును. ఈ పంచగవ్యముతో దేవుని న్న పనము చేయించవలయును. తరువాత దధి క్రావ్ణో అను మంత్రముతో అభిమంత్రించుచు శుద్ద (కేవల) దధితో స్నానమాడించవలయును. 'ఆప్యాయన్వ' అను మస్త్రముతో గోక్షీరముతోను ‘తేజోసి' అను మంత్రముతో ఘృతముతోను 'మధువాతా' అను మంత్రముతో తేనెతోను 'నరస్వత్యైభేషజ్యేన' అను మంత్రముతో పుష్పోదకముతోను 'హిరణ్యాక్ష' అను మంత్రముతో రత్న జలముతోను 'దేవ స్యత్వా' అను మంత్రముతో కుశోదకముతోను 'అగ్న ఆయాహి' అను మంత్రముతో ఫలోదకముతోను 'సావిత్రి' మంత్ర ముతో గంధజలముతో (పన్నీటితో)ను దేవుని ఆర్చామూర్తిని స్నానమాడించవలయును. తరువాత యథాశ క్తిగ వేయి - ఐదు వందలు-నూట ఎనిమిది ఆరువది నాలు-ముప్పది రెండు పదునారు - ఎనిమిది నాలుగు - సంఖ్యగల బంగరు- వెండి రాగి-ఇత్తడి కంచు- మట్టి కడవలలో వేనీతోనైన స్నానమాడించవలయును.
ఈ మహాస్నాన విధానములో ఉపయోగింపవలసిన అష్టమహౌషధులు: 1. సహదేవి 2. వచా 3. వ్యాఘి 4. బలా 5. అతిబలా 6. శంఖపుష్పి 7. సింహీ 8. సువర్చలా: ఆష్టధాన్యములు: 1. యవలు 2. గోధుమలు 3. నీవార ములు 4. తిలలు 5. శ్యామాకములు 6. శాలిధాన్యము 7. ప్రియంగుపు 8. ద్రోహి: ఇక మృధోమయ కు థాష్టకము: 1. స్వస్తి కము 2. పద్మకము 3. శంఖము 4. ఉత్పలము 5. కమలము 6. శ్రీవత్సము 7. దర్పణము 8. నంద్యావర్తము: పంచ వర్ణములను పంచవర్ణములుకల తళుకు చూర్ణములను దూర్వలను నల్ల నూవులను అర్పించవలయును; సర్వపాపహరమును శుభమును నగు మందాకినీ(గంగా)జలముతో ఆచమనము నీయవలయును: తరువాత సువ్రతుడగు యజమానుడో స్థాపకుడో ఈ మంత్రముతో వస్త్ర మర్పించవలేను “వేద సూత్రములతో కూడినవియు యజ్ఞదాన సమన్వితములును నర్వ వర్ణయుత ములును శుభములును నీకై నిర్మింపబడినవియు నగు వస్త్రములు రెండు దేవా! ఇవిగో!” తరువాత దర్భపాణియే కర్పూర కుంకుమపుష్పములతో కూడ యత్నముతో గంధము నీయవలేను: మంతము: “దేవా? నీ శరీరము కాలనీ చేష్టకాని మరి ఏదియు నాకు తెలియదు; కనుక నేను నివేదించు ఈ గంధమును ప్రతిగ్రహించి నీవే విలేపన మొనరించుకొనుము.”. తరువాత విచక్షణుడై ధూపము నీయవలయును. మంత్రము: “వనస్పతి రనరూపమయి ఉత్తమమును సుగంధాఢ్యమును చాల మనో హరమును అగు ధూపమును నీకు నివేదించు(అర్పించు)చున్నాను: స్వీకరించుము: తరువాత ప్రదక్షిణ క్రమమున నలువది దీపములను వెలిగించి ఆర్పేంచవలేను: మంత్రము: “సూర్యచంద్రాగ్ని విద్యుద్రూప జ్యోతిస్సులును ఇతరములగు సర్వ జ్యోతిస్సులును ఆగునీవు దేవా! ఈ దీపమును ప్రతిగ్రహించుము.” తరువాత “మహాభూషణుడవగు నీకు నమస్కారము.” అనుచు ఆభరణములర్పించవలయును. ఈ విధానముతో ఏడహోరాత్రములు మహోత్సవము జరుపవలయును: తరువాత యజ మానుడు ఐదు విధములగు రత్న ములను వేసి పైని తెల్లని వస్త్రము చుట్టినటువంటి ఎనిమిదియో నాలుగో రెండో ఒకటియో ‘దేవస్యల్వా’ అను మంత్రముతోను సామాథర్వణ వేదమంత్రములతోను అభి షేకమునందును నవగ్రహ మఖమందును విహితములగు మంత్రములతోను ఈ దేవకలశములతో అభి షేకము జరుపవలయును.
తరువాత యజమానుడు స్నానమాడి తెల్లని గుద్ద వస్త్రములను ధరించి దేవులను స్థాపకుని వస్త్రాలంకార భూషణములతో భక్తితో పూజించవలయును. నర్వయజ్ఞ భాండ(ద్రవ్యములను మండపమును ఉపన్కరములను తన ఇంటి యందలి ఇష్టమగు ద్రవ్యములను కూడ అతనికి ఈయవలయును. ఏలయన గురుడు. సు ప్రసన్ను డే నచో నర్వదేవత లును తృప్తులగుదురు. ఈ దేవతా ప్రతిష్టాపన కార్యము శీలరహితుడును దాంభికుడును వేషధారియును అగువారు చేయ రాదు. ఏ యజమానుడు ఎరిగియుండియు వైదిక ధర్మయుక్తులగు విప్రులనువదలి పాషండియగు వానిని ఆలయ దేవతా ప్రతిష్టాది కార్యములందు ఆచార్యునిగా చేసికొనునో అట్టివానికడ వంశ నాశము జరుగును. ఆచిర కాలమునందే అందలి దేవుడు ఆపూ జ్యుడగును. ఆ దేవాలయము కూడ శీఘ కాలమునందే పిచములచే స్వీకరించబడును. (పిశాచములకు ఆవాసమగును.) లేదా లోకమునందు అపూజ్యమగును. ఉత్తమ విప్రులచే ప్రతిష్టాకార్యము జరుపబడిన దేవాయతనము శుభకరమగును. అట్టి ఆలయమందలి దేవుడు చిరకాలము పూజ్యతనందును.
ఇది శ్రీమత్స్యమహాపురాణమున దేవతా స్నపన విధియను రెండు వందల అరువదియారవ అధ్యాయము.
Summary of chapter 266 of the Matsya Mahā Purana is as follows:
Bhagavān Matsya presents the systematic Vedic rituals for Pratishṭhā, the permanent installation and breath-infusion ceremony of divine icons within temple sanctums. Bhagavān Matsya describes establishing the sacrificial hall equipped with fire altars, inviting learned priests, and executing the ceremonial opening of the icon's eyes with a golden needle known as Netra-unmīlana. The officiating Āchārya performs Prāṇa-pratishṭhā mantras, transferring subtle divine life breath into the icon, making it a living center of divine presence, followed by grand Pūjā, Aarati, and distribution of sanctified Prasāda.