మత్స్య మహా పురాణము
225 - రాజు దండోపాయమును అవశ్యమాచరించవలెననుట. రాజునకు లోకపాలురతోడి సామ్యము.
శ్రీ మత్స్య నారాయణుడు మనువుతో నిట్లు చెప్పెను: సర్వభూతములను అధిగోపనము (వాటియందు తాను అధిష్ఠాతగానుండి రక్షణము) చేయుటకై దండోపాయము నాచరించుటకుగా స్వయం భూబ్రహ్మ సకల దేవతాంశములను ఉపాదానకారణము (ముడి సరకు)గా తీసికొని రాజును సృష్టించెను; ఈతని తేజస్సుచే ఈతని నెవ్వరును తేరిపార చూడనైన జాలకు కావున రాజు భాస్కరుడువలేనే లోకములందు ప్రభువనబడుచు రాజు రవిగా వెలుగొందుచున్నాడు;
ఎపుడు (ఎందుచే) ఈతని దర్శనమున లోకము ప్రసాదమును హాయిని) పొందునో ఆపుడు (ఆందుచే) ఆతడు జన నయ నానందకరత్వ గుణముచే (రాజ) చంద్రుడగుచున్నాడు; ఎట్లు యముడు తగిన కాలము వచ్చినపుడు ప్రాణులకు ప్రియ (మగు సుఖమును ద్వేష్య(మగు దుఃఖమును ఇచ్చుచున్నాడో అట్లే ప్రజలకును రాజు యమ (వ్రతసమాన వ్రతమును ఆచరించవలసి యుండును; (రాజు ప్రజలలో మంచి పొరీ నాదరించవలెను; దుష్టులను దండించవలయును; వరుణుడు ఎల్లరను పాశములతో బంధించువాడుగానే కనబడు చున్నాడు; ఆపై రాజు కూడ పాపులను పారిపాపముల ననుసరించి నిగ్రహించ దండించవలేను: ఇది రాజాచరించ వలసిన దారుణవ్రతము కర్మము); పరిపూర్ణుడగు చంద్రుని చూచి నంతనే మానవుడు ఎట్లు హర్షమందునో అట్లే ఎవని విషయమందు ప్రకృతులు (ప్రజలును రాజోద్యోగులును హర్షింతురో అట్టివాడే చంద్ర సమానుడగు రాజు; రాజు ఆగ్నేయ (అగ్ని సమాన) వ్రతము నందుండి ప్రతాపయుక్తుడును తేజస్వియునై పాపకర్ములగు మానవుల విషయమందును దుష్టులగు సామంతుల విషయమందును హింసప్రాణుల విషయమందును. ప్రవర్తించవలయును: ధర భూమి తనంత తానై సర్వభూతములను ధరించునట్లే సర్వభూతములను ధరించు (పోషించు - రక్షించు - అదుపులోనుంచు) ఇంద్రార్క వాయు యమవరుణ చంద్రాగ్ని వృథివుల తేజోవ్రత రూపమగు పార్థివవ్రతమును రాజు ఆశ్రయించి చరించుచు వర్తించవలయును; ఇంద్రుడు వర్షర్తు మాసముల నాలుగింటి యందును వర్షించునట్లే రాజు కూడ తన రాష్ట్రమందు ఇచ్చకు వచ్చునట్లు మిక్కిలిగా వర్షించి ఇంద్ర వ్రతవర్తి కావలెను; ఆదిత్యుడు సంవత్సరమందలి ఎనిమిది మాసములపాటు కిరణములతో తోయమును లాగి కొనునట్లే రాజును తన రాష్ట్రమునుండి పన్ను లను లాగికొనవలెను: ఇది రాజు పూనవలసిన యరవ్రతము; మారుతుడు సర్వభూతములయందును ప్రవేశించి సంచరించునట్లే రాజుకూడ చారుల ద్వారమున సర్వభూతముల యందును ప్రవేశించవలయును; ఇది రాజవలంబించు మారుత(వాయు) వ్రతము.
ఇది శ్రీమత్స్య మహాపురాణమున రాజధర్మమున రాజు దండోపాయమును ప్రయోగించుట ఆవశ్యక ర్తవ్యమనుటయు రాజునకు లోకపాలురతోడి సొమ్యమును అను రెండువందల ఇరువది యెదవ అధ్యాయము.
Summary of chapter 226 of the Matsya Mahā Purana is as follows:
Bhagavān Matsya presents the sacred Vedic mantras and ritual formulas utilized during the grand coronation ceremony of a monarch. Bhagavān Matsya details invocations to the Lokapālas, Vedic Deities, holy rivers, mountain ranges, and sacred herbs to infuse the royal person with divine energy, courage, wisdom, and moral authority. Chanting these powerful mantras while bathing the king with sanctified waters establishes his spiritual authority as an earthly guardian of Dharma.