మత్స్య మహా పురాణము
197 - విశ్వామిత్ర గోత్ర ప్రవరాను కీర్తనము॥
మత్యుడు మనువున కిట్లు చెప్పెను: అత్రి నుండియే ఏర్పడిన మరియొక వంశమును తెలి పెదను వినుము; అతి పుత్తడగు_సోముని వంశము నందలి విశ్వామిత్రుడు తపస్సుచే బ్రాహ్మణత్వము నందెను॥ అత నివంశమున జనించిన గోత్రకారులను వారి ప్రవర ఋషులను తెలి పెదను:
మొదటి వర్గము వారు: విశ్వామిత్రుడు దేవరాతుడు వైకృతి గాలవుడు వతండుడు నలంకుడు అభయుడు చాయతాయనుడు శ్యామాయనులు యాజ్ఞవల్క్యులు ఆ బాలులు బాభ్రవ్యులు కరీములు సంశ్రుత్యులు ఉలూపులు ఔపగ హయులు పయోదులు జనులు పాదపులు ఖర వాదులు హలయములు సాధితులు వాస్తు కౌశికులు - ఈ ఋషుల గోత్రముల వారలకు విశ్వామిత్రుడు దేవరాతుడు ఉద్దాలుడు ప్రవర ఋషులు; ఈ గోత్రములవారు పరస్పర వివాహ సంబంధములు చేసికొనరాదు॥
రెండవ వర్గము వారు; దేవశ్రవులు సుజాతీయులు సొసుకులు కారు కాయనులు వై దేహరాతులు కుళికులు - ఈ ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు దేవశ్రవుడు విశ్వామిత్రుడు దేవరాతుడు ఆనువారు ప్రవర ఋషులు; ఈ గోత్రములవారు పరస్పరము వివాహ సంబంధములు చేసికొనరాదు॥
మూడవ వర్గము వారు: ధనంజయుడు కపర్దేయుడు పరికూటుడు పాణిని ॥ ఈ ఋషుల గోత్రములవారలకు విశ్వామిత్రుడు మధుచ్ఛంద సుడు అఘమర్షణుడు అనువారు కాని విశ్వామిత్రుడు ధనంజయుడు మధుచ్ఛందసుడు అనువారు కాని ప్రవర ఋషులు; ధనంజయుడు ఈ వర్గములో ఆద్యుడు - మొదటివాడు - ఈ గోత్రముల వారు పరస్పర వివాహసంబంధములు చేసికొనరాదు॥
నాలుగవ వర్గము వారు: విశ్వామిత్రుడు - పూరణుడు - అను ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు విశ్వామిత్ర పూరణులే ప్రవర ఋషులు॥ ఈ గోత్రముల వారు పరస్పర వివాహ సంబంధము చేసికొనరాదు॥
ఐదవ వర్గము వారు: కమలాయజినుడు ఆశ్మగధ్యుడు వంజులి-ఈ ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు విశ్వా మిత్రుడు ఆశ్మరథ్యుడం వంజులి-ఆను మువ్వురు ప్రవర ఋషులు; ఈ గోత్రముల వారికి పరస్పర వివాహ సంబంధములు పనికిరావు॥
ఆరవ వర్గమువారు: విశ్వామిత్రుడు లోహితుడు అష్టకుడు పూరణుడు - అను ఈ ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు విశ్వామిత్రుడు పూరణుడు ఆను ఇద్దరు ప్రవర ఋషులు; వీరికి పరస్పర వివాహ సంబంధములు పనికిరావు; పూరణ గోత్రములవారు తమలో తాము వివాహ సంబంధములు చేసికొనరాదు॥
ఏడవ వర్గమువారు: లోహితులు॥ అష్టకులు॥ ఈ ఇద్దర ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు విశ్వామిత్రుడు లోహితుడు॥ అష్టకుడు అను మువ్వురు ఋషులు; అష్టకులు లోహితులు-వీరు పరస్పర వివాహ సంబంధము చేసికొనరాదు॥
ఎనిమిదవ వర్షముపొరు: ఉద రేణుడు కథకుడు -ఉదోవహి - శోట్యాయనిక రీరాశి - శాలంకాయనుడు - లావకి॥మౌంజో - యని॥ ఈ ఋషుల (గోత్రముల వారల)కు ఖిలిథీలి విశ్వామిత్రుడు విద్యుడు అను మువ్వురును ప్రవర ఋషులు; ఈ గోత్రములవారు పరస్పరము ఇచ్చి పుచ్చుకొనరాదు॥
ఈ విశ్వామిత్ర గోత్రజులగు ద్విజ ఋషుల నామములను స్మరించినను నరుడు సకల పాపముక్తుడగును॥
ఇది శ్రీమత్స్యమహాపురాణమున విశ్వామిత్ర గోత్ర ప్రవరాను కీర్తనమను నూట తొంబది ఏడవ అధ్యాయము॥
Summary of chapter 198 of the Matsya Mahā Purana is as follows:
Bhagavān Matsya outlines the dynamic Gotra lineages and Pravaras descending from the royal sage turned Brahmarshi Maharshi Vishvāmitra. The text enumerates major sub-clans including Kaushika, Gāthi, Ashtaka, and Shunahshepa, highlighting their unique spiritual power and Pravara requirements for sacred rituals.