మత్స్య మహా పురాణము
207 - సావిత్ర్యుపాఖ్యానము-సావిత్రి సత్యవంతునితో వనమునకు పోవుట.
సూతుడు ఋషులకు ఇట్లు చెప్పెను: అనంతరము అమిత విక్రముడగు మనురాజు పతివ్రతల మాహాత్మ్యమును తత్సంబంధినియగు కథను తెలుపుమని దేవేశుడగు మత్స్యుని ఇట్లడిగేను: పతివ్రతలలో శ్రేష్ట ఎవరు? ఏ పతివ్రత మృత్యు వును జయించెను? ఏ పతివ్రతా నామమును నరులు సదా కీర్తించదగును? సర్వ పాపక్షయకరమగు ఈ విషయమును నాకు తెలుపుము: ఆనగా మత్యుడు ఇట్లు చెప్పెను; ధర్మరాజు కూడ పతివ్రతలగు స్త్రీలకు ప్రతికూలమాచరించడు; ధర్మజ్ఞా? ఆతనికి కూడ వారు పూజ్యలే; ఈ విషయమున నీకు పాప ప్రణాశనమును స్త్రీ తన భర్తను మృత్యు పాశము నుండి విడిపించిన తీరును తెలుపునదియునగు కథను తెలుపుదును; పూర్వము మద్రదేశములందు శాకల వంశమున అశ్వ పతియను రాజుం డెను; ఆతడు ఆపుత్తుడై సంతాపమందుచు పుత్తారియై సర్వకామ ప్రదాయినియు ద్విజులచే రక్షించ (ఆరాధించ) బడునదియునగు సావిత్రి నారాధించెను; నూరుమంది ద్విజులు పది మాసములపాటు తెల్లని ఆవలతో ఆమె నుద్దేశించియజించిన తరువాత ఒక చతుర్థి తిథినాడు ఆమె రాజునకు సాక్షాత్కరించెను; రాజన్! నీవు నిరంతరముగా నాకు భక్తుడవయియుంటివి; నీకు ఉత్తమయగు పు తొని ఇత్తును; ఇట్లు నా ప్రసాదముచే ఈయబడిన శోభనయగు పుత్తిని నీవు పొందగలవు; ప్రణతుడగు ఆ రాజుతో ఈమాత్రము చెప్పి ఓ మను చక్రవర్తీ! . ఆదేవి మరపువలె అదృశ్య అయ్యెను; ఆ రాజునకు మాలతీయను పతివ్రతయగు పత్ని యుండెను! ఆమె రూపమున సావిత్రీ దేవిని పోలు సుతను కనెను; సావిత్రి ప్రీతితో ఈయబడిన సుత ఆమెవలె రూపవతి యగుట ఉచిత మేక దా! అందుచే ఈమె పేరు సావిత్రి అగుగాకయని నృపతి విప్రులతో ననేను; వారును ఆమె పేరు సావిత్రియని అంగీకరించిరి.
ఆమె యౌవనవతి యగుటచూచి తండ్రి ఆమెను సత్యవంతునకిచ్చెను; తరువాత నారదుడు దీ ప్రతేజస్కుడగు ఆ రాజుతో ఈ నృప పుత్రుడు ఇక సంవత్సరములో క్షీణాయుడు (మృతుడు) ఆగును; రాజా! కన్యను బాగుగా ఆలో చీంచియే (వరునకు) ఈయవలెను. అనేను; అయినను ఆనరాధిపుడు శుభుడు అని ఆద్యుమత్సేన పుత్తునకు (సత్యవంతునకు) తన కన్యనిచ్చెను; సావిత్రియును తనభర్త దగ్గరకుపోయి ఆద్యుమత్సేన రాజగృహమున (నగరమందు కాదు) వసమందే. తాను నారద వచనములతో మనస్సునందు బాధపడుచుండియు.ఆ త్తమామలకు శుశ్రూష చేయుచుండెను; నరాధిపుడగు ద్యుమత్సేనుడు రాజ్యభ్రష్టుడును కండ్లు లేని వాడునునై రాజపుత్తియగు ఈ కోడలిని పొందియు నంతుష్టుడు కాకపోయెను; (ఈమెయు తమతోపాటు క్లేశ పడుచున్నందులకతడు బాధనందుచుండెను;) ఋషులారా! ఇక నాలుగవవాడు సత్యవంతుడు మరణించుననగా ఆ రాజపుత్రి సావిత్రి ధర్మజ్ఞ కావున మూడహోరాత్రములు ఉపవసించెను; ఇక ఆ (నాలుగవ) దినమున ఆమె మనోహర ములగు పూలుదాల్చి ఫలములు తిని వనమునకు పోయెను; అడిగినది కాద నినచో ఆమే ఏమనుకొనునో యని భయపడు మామగారి అనుమతితో సావిత్రి ఆర్త అయియు తన మనస్సునందలి మహాభయమును బయలుపడనీయక బాధనందు మనస్సుతోనే భర్తతో కలిసి మహా వనమునకు పోయెను; వనమందామె వృక్షచ్ఛాయ నాశ్రయించి కూర్చున్న భర్తను (మీకు ఎట్లున్నదని ఆడిగెను; నృవీరుడగు అతడును వనమందుండి శ్రమనందిన - పంకజ పత నేత్రయగు ఆ రాజపుత్తిని ఆమెకు వనమందలి వృక్షములను చూపుచు ఓదా ర్చెను; (మనస్సునకుల్లాసము కలిగించేను.)
ఇది శ్రీమత్స్యమహాపురాణమున సావిత్ర్యుపాఖ్యానమున సావిత్రితో కూడి సత్యవంతుడు వనమున కేగుట యను రెండువందల ఏడవ యధ్యాయము.
Summary of chapter 208 of the Matsya Mahā Purana is as follows:
Bhagavān Matsya expounds upon the sacred rules for constructing and consecrating public shelters, rest houses, pilgrim halls, medicine distribution centers, and shady pavilions along highways. Bhagavān Matsya explains that offering comfortable shelter and safety to weary travelers, ascetics, and pilgrims purifies the donor from severe past sins and attracts divine grace. The text details the architectural layout and consecration rites required for such public buildings, ensuring that they become permanent sanctuaries of peace, hospitality, and spiritual merit.