మత్స్య మహా పురాణము
221 - సామోపాయ విచారము.
మహాద్యుతీ! సామము మొదలగు ఉపాయముల లక్షణములను పొని ప్రయోగ ప్రకారమును తెలుప వేడుచున్నాను; అనిన మనువుతో మత్సుడిట్లనెను: మనుజోత్తముడగు మను పార్థివా: సామము భేదము దానము దండము ఉపేక్ష మాయ ఇంద్రజాలము ఆనునవి ఏడు ఉపాయములు ప్రయోగింప దగినవి కలవు! అవి క్రమముగ నేను తెలి పెద; వినుము; సామము తథ్యము అతథ్యమునని రెండు విధములు; దీనిలో అతథ్య సొమము సాధువుల పై ప్రయోగించినచో వారాక్రోశిం కోపిం-నిందింతురు; కావున నరోత్తమా! సాధుజనులను సామము తోనే యత్నముతో సాధించవలెను; మహాకులీనులు ఋజు స్వభావులు ధర్మనిత్యులు (ధర్మనిరతులు) జితేంద్రియులు సామ(ముతో) సాధ్యులు; వారియందు అతథ్య (కపట) సామమును ప్రయోగించరాదు; తథ్యసామమునే ప్రయోగించవలెను; ఆది ఏమనగా వారి కుల శీలాదులను వర్ణించుట వారి విషయమున తనకు గల కృతజ్ఞతా భావమును తెలుపుట . ఈ విధమగు యుక్తితో ప్రయోగించు సామము తథ్యసామము; దీనితో ధర్మ తత్పరులగు ఉ త్తములను లోబరచుకొన వలయును; 'సామముతో రక్షసులను గూడ లోబరచుకొందుర'ను శుతియున్న మాట నిజమే; ఐనను దీనిని అసాధుజనులందు ప్రయోగించినచో ఉపకరించదు; తనయందు సామవచనములు పలుకు వానిని అసాధుజనులు అతి శంకితునిగా (తను జూచి చాల భయపడుచున్న వానిగా) భావన చేయుదురు; కావున వారి విషయమున ఆది విడువ వలయును. శుద్ద వంశ్యులు ఋజుస్వభావులు ధర్మస్థితులు సత్యవరులు వినీతులు అగు ప్రసిద్ధ సాధుజనులు సామసాధ్యులు: వారిని సతతము ఆనువ్రతముతో (అను కూల ప్రవర్తనముతో వశీక రించు కొనవలెను.
ఇది శ్రీ మత్స్యమహాపురాణమున రాజధర్మమున సామోపాయ కథనమను రెండు వందల ఇరువది యొకటవ అధ్యాయము.
Summary of chapter 222 of the Matsya Mahā Purana is as follows:
Bhagavān Matsya details the application of the four classical political expedients: Sāma (conciliation), Dāna (generosity or bribery), Bheda (creating division or dissension), and Daṇḍa (direct force or warfare). Bhagavān Matsya advises that a wise king must exhaust peaceful diplomatic options like Sāma and Dāna first, resort to Bheda to weaken hostile alliances, and deploy direct military force Daṇḍa only as a last resort when all other measures fail, thereby minimizing loss of life and state resources.