అధ్యాయము - 39

సత్య తపుడు:

భగవన్‌ ద్వే శరీరే తు ఇతి యత్పరికీర్తితమ్‌,

తన్మే కథయ భేదం వై కే తే బ్రహ్మవిదాంవర.

సత్య తపుడు:

పూజ్యుడా! నీవు బ్రహ్మ వేత్తలలో శ్రేష్ఠుడవు. నీవు రెండు శరీరములను గూర్చి పలికితివి. వాని భేద మేమి. అవి ఏవి? నాకు చెప్పుము.

దుర్వాసుడు:

న ద్వే త్రేణి శరీరాణి వాచ్యం తద్విపరీతకమ్‌,

విభోగాయతనం చైవ త్రిశరీరాణి ప్రాణినామ్‌.

దుర్వాసుడు:

శరీరములు రెండు కావు. మూడు అని చెప్ప వలయును. భోగములకు నెల వైనది, వేరైనది అగు శరీరము ప్రాణులకు మూడు విధములుగా నుండును.

ప్రాగవస్థా మధర్మాఖ్యం పరిజ్ఞాన వివర్జితమ్‌,

అపరం సవ్రతం తద్ధి జ్ఞేయ మత్యంతధార్మికమ్‌.

మొదటి అవస్థ లోని దానికి అధర్మము అను పేరు గలదు. అందు జ్ఞానము స్పర్శ యుండదు. రెండవది సవ్రతము. అది అత్యంత ధార్మికముగా తెలియ వచ్చును.

ధర్మాధర్మోపభోగాయ యత్‌ తృతీయ మతీన్ద్రియమ్‌,

తత్త్రి భేదం వినిర్దిష్టం బ్రహ్మవిద్భి ర్విచక్షణౖః,

యాతనా ధర్మభోగశ్చ భుక్తి శ్చేతి త్రిభేదకమ్‌.

ఇంద్రియములను దాటినది ధర్మము, అధర్మముల అనుభవము కొరకు అయినది మూడవది. వేదముల తత్వముల నెరిగిన వివేకవంతులు ఈ మూడు విధములైన భేదములను చక్కగా నిరూపించిరి. యాతన, ధర్మ భోగము, భుక్తి అని మూడు భేదములు ఇందు గలవు. (యాతనా = కర్మ ఫలమునుల పొందునది, ధర్మ భోగః ధర్మ ఫలములను అనుభవించునది, భుక్తిః పుణ్య ఫలమును పొందునది.)

యస్తు భావః పురా హ్యాసీత్‌ ప్రాణినో నిఘ్నతః సవై,

తత్పాపాఖ్యం శరీరం తే పాపసంజ్ఞం తదుచ్యతే.

ప్రాణులను చంపు నపుడు మున్ను నీకు గల భావము పాపమను పేరు గల శరీరముగా చెప్ప బడును.

ఇదానీం శుభవృత్తిం తు కుర్వత స్తప ఆర్జవమ్‌,

అపరం ధర్మరూపం తు శరీరం తే వ్యవస్థితమ్‌,

తేన వేదపురాణాని జ్ఞాతు మర్హస్యసంశయమ్‌.

ఇప్పుడు శుభమైన ప్రవృత్తి గల కపటము లేని తపస్సు చేయు చున్న నీ శరీరము ధర్మ రూప మైనది. దానిచేత నీవు వేదములను పురాణములను నిస్సంశయముగా ఎఱుగ వచ్చును.

యదాష్టాకం సంపరివర్తతే పుమాం స్తదా త్ర్య వస్థః పరికీర్త్యతే తు వై,

గతాష్టవర్గ స్త్రిగతః సదా శుభః స్థిరో భవే దాత్మని నిశ్చయాత్మవాన్‌.

ఎనిమిదేండ్ల ప్రాయము నిండు సరికి మానవుడు ఈ మూడు దశలు కల వాడగును. ఎనిమిదేండ్ల వయస్సు దాటిన పిదప ఆతడు మూడు దశలను పొందు వాడై నిర్మలుడు, అచంచలుడు, ఆత్మ నిగ్రహము కలవాడు అగును.

యదా పంచ పునః పంచ పంచాపి సంత్యజేత్‌,

ఏకమార్గ స్తదా బ్రహ్మ శాశ్వతం లభతే నరః.

మానవుడు అయిదింటిని, మరల అయిదింటిని, ఇంకను అయిదయిదుగా నయిన వానిని వదలునో అపుడు అతడు ఒకే దారి కలవాడై శాశ్వతమగు బ్రహ్మమును పొందును. (ఇందలి నాలుగు అయిదులకు ఇట్లు అర్థము చెప్పుకొన వచ్చును. 1. అయిదు = జ్ఞానేంద్రియ ములు, 1) చర్మము, 2) కన్ను 3) చెవి 4) నాలుక, 5) ముక్కు. 2. అయిదు = కర్మేంద్రియములు 1) నాలుక 2) చేయి 3) కాలు 4) మల విసర్జ నేంద్రియములు. 5) జన నేంద్రియము 3. అయిదు = విషయములు - 1) శబ్దము 2) స్పర్శ 3) రూపము 4) రసము 5) గంధము. 4. అయిదు = పంచ భూతములు 1) పృథివి 2) నీరు 3) అగ్ని 4) వాయువు 5) ఆకాశము. ఈ ఇరువదింటి తగులము లేనివాడు బ్రహ్మమును వీడ గలడని శ్లోక తాత్పర్యము.)

సత్య తపుడు:

భగవన్‌ యది విజ్ఞానం శరీరం నోపజాయతే,

తదా కేన ప్రకారేణ పరం బ్రహ్మోపలభ్యతే.

సత్య తపుడు:

మహాత్మా! విజ్ఞాన రూపమైన శరీరము పుట్టదనుము. అప్పుడు ఏ విధముగా పర బ్రహ్మము పట్టు వడును?

దుర్వాసుడు:

కర్మకాండం జ్ఞానమూలం జ్ఞానం కర్మాదికం తథా,

ఏతయో రన్తరం నాస్తి యథాశ్మ మృదయో ర్మునే.

కర్మముల సముదాయ మునకు జ్ఞానము మూలము. జ్ఞానమునకు కర్మము మొదలైనది మూలము. రాతికిని మట్టికిని వలె ఈ రెండికిని, భేదము లేదు.

కర్మకాణ్డం చతుర్భేదం బ్రాహ్మణాదిషు కీర్తితమ్‌,

తత్ర వోదోక్త కర్మాణి త్రయః కుర్వన్తి నిత్యశః,

త్రిశూశ్రూషా మథైకస్తు ఏషా వేదోదితా క్రియా.

కర్మ కాండము నాలుగు రూపములుగా బ్రాహ్మణాదుల యందు చెప్ప బడినది. అందు వేదము ఉపదేశించిన కర్మములను మొదటి మూడు వర్ణముల వారును ప్రతి దినము ఆచరించు చుందురు. ఒకడు (నాల్గవ వర్ణము వాడు) ఈ మువ్వురకు శుశ్రూష చేయును. ఇది వేదము చెప్పిన క్రియ. (శుశ్రూష అనగా సేవ, సేవ యనగా వృత్తులను నర్థము సంభావింప వలయును, కమ్మరము, వడ్రంగము, కుమ్మరి పని, రజక వృత్తి మొ||వి)

ఏతాన్‌ ధర్మా ననస్థాయ బ్రాహ్మణో పాస్తి రోచతే,

తస్య ముక్తి ర్భవేన్నూనం వేదవాదరతస్య చ.

బ్రాహ్మణుడు ఈ ధర్మములను అవలంభించి వేదము లందు ప్రీతి కలవాడై ఉపాసన చేయు చుండెనేని ఆతనికి ముక్తి తప్పక కలుగును.

సత్య తపుడు:

యదేతత్‌ పరమం బ్రహ్మ త్వయా ప్రోక్తం మహామునే,

తస్య రూపం న జానన్తి యోగినోపి మహాత్మనః.

సత్య తపుడు:

ఓ మహామునీ! నీవు బోధించు ఈ పరబ్రహ్మ మున్నదే, ఆ మహాత్మమగు పరబ్రహ్మము రూపము యోగులు కూడ ఎరుగరు కదా!

అనామ మసగోత్రంచ అమూర్తం మూర్తివర్జితమ్‌,

కథం సజ్ఞాయతే బ్రహ్మ సంజ్ఞానామ వివర్జితమ్‌.

అయ్యా! ఆ పర బ్రహ్మమునకు పేరులేదు. సగోత్రమగు పదార్థము లేదు. దానికి ఆకారము లేదు. ఏ స్వరూపమును ఆశ్రయించి యుండదు. ఇట్లు నామ రూపములు లేని ఆ బ్రహ్మము నెరుగుట యెట్లు?

తస్య సంజ్ఞాం కథయ మే వేదమార్గ వ్యవస్థితామ్‌.

వేద మార్గము తీర్చి దిద్దిన దాని సంజ్ఞను నాకు చెప్పుము.

దుర్వాసుడు:

యదేతత్‌ పరమం బ్రహ్మ వేదవ్యాసేషు పఠ్యతే,

స దేవః పుండరీకాక్షః స్వయం నారాయణః పరః.

దుర్వాసుడు:

వేద మంత్రము లందు పేర్కొన బడిన ఆ పరబ్రహ్మము అనునది పుండరీకాక్షుడగు దేవుడే. స్వయముగా పరుడైన నారాయణుడే.

స యజ్ఞై ర్వివిధై రిష్టై ర్దానై ర్దతైశ్చ సత్తమ,

ప్రాప్యతే పరమో దేవః స్వయం నారాయణో హరిః.

ఉత్తముడా! ఆ హరి, నారాయణుడను పరమ దైవము యజ్ఞముల చేతను, వివిధములగు యాగముల చేతను, దానముల చేతను, దాన వస్తువుల చేతను పొంద బడును.

సత్య తపుడు:

భగవన్‌ బహువిత్తేన ఋత్విగ్భై ర్వేదపారగైః,

ప్రాప్యతే పుణ్యకృద్భి ర్హి క్వచిద్‌యజ్ఞః కథంచన.

సత్య తపుడు:

మహాత్మా! వేదము తుదిముట్ట అధ్యయనము చేసిన ఋత్విక్కులు, పెక్కు ధనములు గల పుణ్యాత్ములే కదా యజ్ఞములు చేసి ఆ బ్రహ్మమును పొందు దురు. ఇతరులకు ఆ యజ్ఞ మెక్కడిది? ఆ విధముగా పడిన కష్టముతో భగవంతుడు దొరకు నన్నమాట!

విత్తేన చ వినా దానం దాతుం విప్ర న శక్యతే,

విద్యమానేపి న మతిః కుటుంబాసక్త చేతసః,

తస్య మోక్షః కథం బ్రహ్మన్‌ సర్వథా దుర్లభో హరిః.

విప్రవరేణ్యా! ధనము లేక దాన మిచ్చుట సాధ్యము కాదు. ధన మున్నను కుటుంబము నందు తగులము గల బుద్ధి కల వానికి దాన మిచ్చు బుద్ధి పుట్టదు. బ్రాహ్మణోత్తమా! అట్టి వానికి మోక్ష మెట్లు? వానికి హరి ఏ విధముగాను దుర్లభు డన్నమాట!

అల్పాయాసేన లభ్యేత యేన దేవః సనాతనః,

తన్మే సామాన్యతో బ్రూహి సర్వవర్ణేషు యద్‌భవేత్‌.

తక్కువ శ్రమతో సనాతనుడైన ఆ దేవుని పొందు మార్గము సర్వ వర్ణముల యందును ఎట్లుండునో సామాన్యమగు తీరున నాకు తెలుపుము.

దుర్వాసుడు:

కథయామి పరం గుహ్యం రహస్యం దేవనిర్మితమ్‌,

ధరణ్యా యత్కృతం పూర్వం మజ్జన్త్యా తు రసాతలే.

దుర్వాసుడు:

మునుపు భూమి రసాతలమున మునిగి పోవుచు, చేసిన దానిని, మిక్కిలి రహస్యమైన దానిని, దేవతలు నిర్మించిన దానిని నీకు తెల్పెదను.

పృథివ్యాః పార్థివో భావః సలిలే నాతిరేచితః,

తస్మిన్‌ సలిలమగ్నే తు పృథ్వీ ప్రాయాద్‌ రసాతలమ్‌.

భూమి యొక్క మట్టి తనము నీటి యందు మించి పోకుండెను. అది నీటిలో మునుగగా భూమి రసాతలమునకు పోయెను.

సా భూతధారిణీ దేవీ రసాతలగతా శుభా,

ఆరాధయామాస విభుం దేవం నారాయణం పరమ్‌,

ఉపావాసవ్రతై ర్దేవీ నియమైశ్చ పృథగ్విధైః.

భూతలము లన్నింటిని పట్టి నిలిపెడు ఆ దేవి రసాతలమున కరిగినదై పరమ దైవమగు నారాయణ ప్రభువును ఉపవాస వ్రతములతో, వేర్వేరు నియమములతో ఆరాధించెను.

కాలేన మహతా తస్యాః ప్రసన్నో గరుడధ్వజః,

ఉజ్జహార స్థితౌ చేమాం స్థాపయామాస సోవ్యయః.

పెద్ద కాలమునకు గరుడ ధ్వజుడామె యెడ ప్రసన్ను డాయెను. ఆమెను పైకి కొనివచ్చి అవ్యయుడగు ఆ దేవుడు మునుపటి స్థితిలో ఆమెను నిలిపెను.

సత్య తపుడు:

కోసౌ ధరణ్యా సంచీర్ణ ఉపవాసో మహామునే,

కాని వ్రతాని చ తథా ఏతన్మే వక్తు మర్హసి.

సత్య తపుడు:

ఓ మహామునీ! ఆ భూదేవి చేసిన ఉపవాస మదియేమి? ఆమె చేసిన వ్రతము లేవి? ఇది నాకు తెలుప వలయును.

దుర్వాసుడు:

యదా మార్గశిరే మాసి దశమ్యాం నియతాత్మవాన్‌,

కృత్వా దేవార్చనం ధీమా నగ్నికార్యం యథావిధి.

దుర్వాసుడు:

మార్గ శిరమున దశమి నాడు నియమవంతుడై దేవతా ర్చనమును, అగ్ని కార్యమును యథావిధిగ నాచరింప వలయును.

శుచివాసాః ప్రసన్నాత్మా హవ్య మన్నం సుసంస్కృతమ్‌,

భుక్త్వా పఞ్చ పదం గత్వా పునః శౌచంతు పాదయోః.

కృత్వాష్టాంగుళమాత్రంతు క్షీరవృక్షసముద్భవమ్‌,

భక్షయేద్‌ దన్తకాష్ఠం తు తత ఆచమ్య యత్నతః

శుభ్ర మైన వస్త్రములు తాల్చి ప్రసన్నమగు బుద్ది కలవాడై చక్కగా సంస్కరించిన హవ్యమగు అన్నమును భుజించి అయిద డుగులు వేసి తిరిగి పాదముల శుద్ధి చేసికొన వలయును. ఎనిమిది అంగుళముల పాల చెట్టు పుల్లను పలుదోము పుల్లగా నమలి మరల శ్రద్ధగా ఆచమనము చేయ వలయును.

స్పృష్ట్వా ద్వారాణి సర్వాణి చిరం ధ్యాత్వా జనార్దనమ్‌,

శంఖచక్రగదాపాణిం కిరీటం పీతవాసనమ్‌.

ప్రసన్నవదనం దేవం సర్వలక్షణ లక్షితమ్‌,

ధ్యాత్వా పునర్జలం హస్తే గృహ్య భానుం జనార్దనమ్‌.

ధ్యాత్వార్ఘ్యం దాపయేత్‌ తస్య కరతోయేన మానవః,

ఏవముచ్చారయేద్‌ వాచం తస్మిన్‌ కాలే మహామునే.

దేహము ద్వారముల నన్నింటిని తాకి, జనార్దనుని ఎక్కువ సేపు ధ్యానింప వలయును. శంఖము, చక్రము, గద చేతుల యందు తాల్చిన వాడును, కిరీటము గలవాడు, పచ్చని వస్త్రము కట్టిన వాడును. ప్రసన్నమగు ముఖము కల వాడును, శుభ లక్షణము లన్నింటితో కూడిన వాడును అగు దేవుని ధ్యానించి మరల చేతితో నీటిని గ్రహించి సూర్యుని కర్ఘ్యము నొసగ వలయును. ఆ సమయమున నిట్లు పలుక వలయును.

ఏకాదశ్యాం నిరాహారః స్థిత్వాహ మపరేహని,

భోక్ష్యామి పుండరీకాక్ష శరణం మే భవాచ్యుత.

పుండరీకాక్షా! అచ్యుతా! నేను ఏకాదశి నాడు ఆహారము కొనని వాడనై మరు దినమున భుజింతును. నాకు నీవు శరణము కమ్ము.

ఏవముక్త్వా తతో రాత్రౌ దేవదేవస్య సన్నిధౌ,

జప న్నారాయణాయేతి స్వపేత్‌ తత్ర విధావతః.

అని పలికి ఆరాత్రి దేవదేవుని సన్నిధి యందు ‘నమో నారాయణాయ’ (నారాయణునకు నమస్సు) అని జపించుచు నిద్రింప వలయును.

తతః ప్రభాతే విమలే నదీం గత్వా సముద్రగామ్‌,

ఇతరాం వా తడాగం వా గృహే వా నియతాత్మవాన్‌.

ఆనీయ మృత్తికాం శుద్ధాం మంత్రేణానేన మానవః.

ధారణం పోషణం త్వత్తో భూతానాం దేవి సర్వదా,

తేన సత్యేన మే పాపం యావన్మోచయ సువ్రతే.

అంత తెల్లవారిన పిదప సముద్రమును కలియు నదికి గానీ, మరేదైన నదికిగాని, చెఱువునకు గాని, ఇంటి యందలి బావికి గాని అరిగి శ్రద్ధతో దేవీ! సర్వ ప్రాణులకు నీ వలననే ధారణము పోషణము. ఆ సత్యముతో నా పాప మంతయు పోగొట్టుము. అను మంత్రముతో పవిత్రమగు మట్టిని తేవలయును.

బ్రహ్మాండోదరతీర్థాని కరైః స్పృష్టాని దేవ తే,

తేనేమాం మృత్తికాం స్పృష్టా మాలభామి త్వయోదితామ్‌.

ప్రభూ! బ్రహ్మాండము కడుపున నున్న తీర్థము లన్నింటిని నీ చేతులతో తాకితివి. అందు చేత నీవు తాకిన ఈ మట్టిని తాకి నేను ఆ యన్నింటిని పొందెదను.

త్వయి సర్వే రసా నిత్యాః స్థితా వరుణ సర్వదా,

తేనేమాం మృత్తికాం ప్లాప్య పూతాం కురు మమాచిరమ్‌.

ఓయి వరుణదేవా! నీయందు ఎల్ల కాలము రసము లన్నియు నిత్యములై నిలుచును. దాని చేత ఈ మట్టిని ముంచి యెత్తి పవిత్రము నొనర్పుము.

ఏవం మృదం తథా తోయం ప్రసాద్యాత్మానమాలభేత్‌,

త్రిః కృత్వా శేషమృదయా కుణ్డ మాలిఖ్య వై జలే.

ఇట్లు మట్టిని నీటిని అనుగ్రహింప జేసికొని ఒంటికి రాసికొన వలయును. ఇట్లు మిగిలిన మట్టితో మూడు మారులు చేయ వలయును. నీటితో గుండ్రని ఆకారమును లిఖింప వలయును.

తత స్తత్ర నరః సమ్యక్‌ చక్రవర్త్యుపచారతః,

స్నాత్వా చాపశ్యకం కృత్వా పునర్దేవగృహం వ్రజేత్‌.

పిదప ఆ చక్ర ఆకారమున శ్రద్ధతో స్నాన మాచరించి నియమములను తీర్చుకొని మరల దేవ గృహమున కరుగ వలయును.

తత్రారాధ్య మహాయోగిం దేవం నారాయణం ప్రభుమ్‌,

కేశవాయ నమః పాదౌ కటిం దామోదరాయచ.

ఊరు యుగ్మం నృసింహాయ ఉరః శ్రీవత్సధారిణే,

కణ్ఠం కౌస్తుభనాథాయ వక్షః శ్రీపతయే తథా.

త్రైలోక్య విజయాయేతి బాహూ సర్వాత్మనే శిరః,

రథాంగధారిణే చక్రం శంకరాయేతి వారిజమ్‌.

గంభీరాయేతి చ గదా మంభోజం శాంతిమూర్తయే,

ఏవ మభ్యర్చ్య దేవేశం దేవం నారాయణం ప్రభుమ్‌.

అచట మహా యోగియు, దేవుడును, ప్రభువును అగు నారాయణుని ఇట్లు పూజింప వలయును. ‘కేశవాయ’ అని పాదములను ‘దామోదరాయ’ అని నడుమును, ‘నృసింహాయ’ అని తొడల జంటను, ‘శ్రీవత్స ధారిణే’ అని రొమ్మును, ‘కౌస్తుభ నాథాయ’ అని కంఠమును ‘శ్రీపతయే’ అని వక్షమును. ‘త్రైలోక్య విజయాయ’ అని చేతులను ‘సర్వాత్మనే’ అని శిరస్సును, ‘రథాంగ ధారిణే’ అని చక్రమును, ‘శంకరాయ’ అని శంఖమును, ‘గంధరాయ’ అని గదను, ‘శాంతి మూర్తయే’ అని పద్మమును ‘నమః’ అనుచు పూజింప వలయును.

పున స్తస్యాగ్రతః కుంభాన్‌ చతురః స్థాపయేద్‌ బుధః,

జలపూర్ణాన్‌ సమాల్యాంశ్చ సితచందన లేపితాన్‌.

మరల వివేక వంతుడగు అతడు నీటితో నిండినవియు మాలలతో అలంకరింప బడి నవియు, తెల్లని గంధము పూత గలవియు నగు నాలుగు కుండలను ఆ దేవ దేవుని ముందు నిలువ వలయును.

చూత పల్లవ సుగ్రీవాన్‌ సితవస్త్రావగుంఠితాన్‌,

స్థగితాన్‌ తామ్ర పాత్రైశ్చ తిలపూర్ణైః సకాంచనైః.

ఆ కుంభములు కంఠమున మామిడి చిగుళ్ళు కలిగి, తెల్లని వస్త్రములతో చుట్టబడి నువ్వులు, బంగారు నాణములు గల రాగి పాత్రలతో కప్పబడి యుండ వలయును.

చత్వారస్తే సముద్రాస్తు కలశాః పరికీర్తితాః,

తేషాం మధ్యే శుభం పీఠం స్థాపయేద్‌ వస్త్రగర్భితామ్‌.

ఆ నాలుగు కలశములు నాలుగు సముద్రములుగా భావింప వలయును. వాని మధ్య వస్త్రము పరిచిన శుభమైన పీటను ఉంచ వలయును.

తస్మిన్‌ సౌవర్ణరౌప్యం వా తామ్రం వా దారవం తథా,

అలాభే సర్వపాత్రాణాం పాలాశం పాత్ర మిష్యతే.

దానిపై బంగారము, వెండి, రాగి, చెక్క అను వానిలో ఏదేనొక పాత్రను ఉంచ వలయును. ఆ పాత్రలలో ఏదియు దొరకనిచో మోదుగ ఆకునైన ఉంచ వచ్చును.

తోయపూర్ణంతు తత్కృత్వా తస్మిన్‌ పాత్రే తతో న్యసేత్‌,

సౌవర్ణం మత్స్యరూపేణ కృత్వా దేవం జనార్దనమ్‌,

వేదవేదాంగ సంయుక్తం శ్రుతి స్మృతి విభూషితమ్‌.

దానిని నీటితో నింపి ఆ పాత్ర యందుంచ వలయును. బంగారపు చేప రూపమున వేద వేదాంగములతో కూడిన వాడును, శ్రుతి స్మృతులతో అలంకృతుడును అగు విష్ణు దేవుని రూపమును చేయ వలయును.

తత్రానేకవిధై ర్భక్షైః ఫలైః పుషై్పశ్చ శోభితమ్‌,

గంధ ధూపైశ్చ వస్త్రేశ్చ అర్చయిత్వా యథావిధి.

చక్కగా ప్రకాశించు చున్న ఆ దేవునకు పెక్కు విధములగు పిండి వంటలతో, పండ్లతో, పూవులతో, గంధములతో, ధూపములతో, వస్త్రములతో విధి ననుసరించి పూజ సలుప వలయును.

రసాతలగతా వేదా యథా దేవ త్వయా హృతాః,

మత్స్యరూపేణ తద్వన్మాం భవా నుద్ధర కేశవ,

ఏవముచ్చార్య తస్యాగ్రే జాగరం తత్ర కారయేత్‌.

కేశవా! పాతాళమున నున్న వేదములను చేప రూపమున నీవు ఎట్లు పైకి తెచ్చితివో నన్నట్లు ఉద్ధరింపుము’ అని పలికి ఆతని ముందు జాగరము చేయ వలయును.

యథావిభవ సారేణ ప్రభాతే విమలే తథా,

చతుర్ణాం బ్రాహ్మణానాం చ చతురో దాపయేద్‌ ఘటాన్‌.

తెల్ల వారిన తరువాత తన విభవము మేరకు నలువురు బ్రాహ్మణులకు ఆ నాలుగు ఘటములను దానమీయ వలయును.

పూర్వంతు బహ్వృచే దద్యా చ్ఛందోగే దక్షిణం తథా,

యజుశ్శాఖాన్వితే దద్యాత్‌ పశ్చిమం ఘట ముత్తమమ్‌,

ఉత్తరం కామతో దద్యా దేష ఏవ విధిః స్మృతః.

తూర్పు దిక్కు కుండను బహ్వ్యృచము నధ్యయనము చేసిన వానికి, దక్షిణ దిక్కు కుంభమును ఛందోగునకు, పడమటి ఘటమును యజుశ్శాఖను చదివిన వానికి, ఉత్తర దిక్కు దానిని ఇష్టము వచ్చిన వానికి నొసగ వలయును. ఇదియే ఇచటి విధి.

ఋగ్వేదః ప్రీయతాం పూర్వే సామవేదస్తు దక్షిణే,

యజుర్వేదః పశ్చిమతో ఆధర్వ శ్చోత్తరేణ తు.

తూర్పు కడవ యందు ఋగ్వేదము, దక్షిణ కుంభము నందు సామ వేదుమ, పడమటి దాని యందు యజుర్వేదము, ఉత్తర ఘటముతో అధర్వ వేదము ప్రీతి పొందు గాక!

అనేన క్రమయోగేన ప్రీయతా మితి వాచయేత్‌,

మత్ప్యరూపంచ సౌవర్ణ మాచార్యాయ నివేదయేత్‌.

ఈ వరుసతో ‘‘ప్రీయతామ్‌’’ అని పలుక వలయును. చేప రూపు బంగారు ప్రతిమను ఆచార్యునకు సమర్పింప వలయును.

గన్ధ ధూపాది వస్త్రైశ్చ సంపూజ్య విధివత్‌ క్రమాత్‌,

యస్త్విమం సరహస్యంచ మన్త్రం చైవోపపాదయేత్‌,

విధానం తస్య వై దత్వా ఫలం కోటి గుణోత్తరమ్‌.

గంధము, ధూపము, వస్త్రములు, మున్నగు వానితో యథా విధిగ క్రమముతో రహస్యములతో ఈ మంత్రమును జపింప వలయును. దీనిని ఇతరులకు సరహస్యముగా ఉపదేశించు వాడు. కోటిరెట్లు ఫలమును పొందును.

ప్రతిపద్య గురుం యస్తు మోహాద్‌ విప్రతిపద్యతే,

స జన్మకోటి నరకే పచ్యతే పురుషాధమః,

విధానస్య ప్రదాతా యో గురు రిత్యుచ్యతే బుధైః.

ఈ మంత్రమును గురువు నుండి పొంది మూర్ఖత్వము చేత ఎవడు ఆతనిని కాదనునో ఆ పురుషాధముడు కోటి జన్మములు నరకమున యాతనలు పొందును. ఈ విధానమును ప్రసాదించిన వానిని గురువని బుధులు చెప్పుదురు.

ఏవం దత్త్వా విధానేన ద్వాదశ్యాం విష్ణుమర్చ్యచ,

విప్రాణాం భోజనం కుర్యాద్‌ యథాశక్త్యా సదక్షిణమ్‌.

ఇట్లు కానుక లొసగి పద్ధతిని బట్టి ద్వాదశి నాడు విష్ణువు నర్చించి శక్తి మేరకు దక్షినలతో పాటు విప్రులకు భోజనము పెట్ట వలయును.

తామ్ర పాత్రైశ్చ సలిలైః స్థగితాన్‌ కారయేద్‌ ఘటాన్‌,

తత్ర సజ్జల పాత్రస్థం బ్రాహ్మణాయ కుటుంబినే.

నువ్వులతో కూడిన రాగి పాత్రలలో కుండలను మూయించి ఆ జల పాత్రల యందున్న దానిని కుటుంబము గల బ్రాహ్మణునకు ఈయ వలయును.

దేవం దద్యా న్మహాభాగ స్తతో విప్రాంశ్చ భోజయేత్‌,

భూరిణా పరమాన్నేన తతః పశ్చాత్‌ స్వయం నరః,

భుంజీత సహితో బాలై ర్వాగ్యతః సంయతేంద్రియః.

పిదప దేవునకు నైవేద్యము పెట్ట వలయును. శ్రేష్ఠమగు అన్నముతో బ్రాహ్మణ సంతర్పణము చేయ వలయును. తరువాత తన బాలురతో కలిసి మౌనముతో, ఇంద్రియ వికారములు లేనివాడై భోజనము చేయ వలయును.

అనేన విధినా యస్తు ధరణీవ్రతకృన్నరః,

తస్య పుణ్యఫలం చాగ్ర్యం శృణు బుద్ధిమతాం వర.

ఈ ప్రకారము ధరణీ వ్రతమును చేయు నరుడు పొందు పుణ్య ఫలము మిక్కిలి శ్రేష్ఠమైనది. బుద్ధి మద్వరుడా! దానిని గూర్చి చెప్పెదను వినుము.

యది వక్త్ర సహస్రాణి భవన్తి మమ సువ్రత,

ఆయుశ్చ బ్రహ్మణ స్తుల్యం భవేద్‌ యది మహావ్రతః

తదానీ మస్య ధర్మస్య ఫలం కథయితుం భవేత్‌,

తథాప్యుద్దేశతో బ్రహ్మన్‌ కథయామి శృణుష్వ తత్‌.

ఓ సువ్రతా! నాకు వేయి నోళ్ళున్నచో, బ్రహ్మతో సమాన మగు ఆయువున్నచో ఈ ధర్మ ఫలమును గూర్చి చెప్పుట సాధ్యము. అయినను దిజ్మాత్రముగా చెప్పెదను వినుము.

దశసప్త దశ ద్వేచ అస్టౌ చత్వార ఏవ,

లక్షాయుతాని చత్వారి ఏకస్థం స్యాచ్చతుర్యుగమ్‌.

నాలుగు లక్షల నాలుగు వేల ఎనిమిది వందల సంవత్సరములు కలిసి నాలుగు యుగముల మొత్తమగును.

తై రేక సప్తతి యుగం భవేన్మన్వన్తరం మునే,

చతుర్దశాహో బ్రాహ్మస్తు తావతీ రాత్రి రిష్యతే.

అట్టి డెబ్బది యొక్క మహా యుగములు మన్వంతర మగును. అట్టి మన్వంతరములు పదునాలుగు బ్రహ్మదేవునకు ఒక పగలు అంత కాలము మరల రాత్రి యగును.

ఏవం త్రింశద్దినో మానస్తే ద్వాదశ నమా స్మృతా,

తేషాం శతం బ్రహ్మణస్తు ఆయు ర్నాస్త్యత్ర సంశయః.

ఇట్టివి ముప్పది దినములు ఒక నెల. అవి పండ్రెండు సంవత్సరము. ఆ సంవత్సరములు నూరు బ్రహ్మదేవుని ఆయువు. ఇందు సంశయము లేదు.

యః సకృత్‌ ద్వాదశీ మేతా మనేన విధినా క్షిపేత్‌,

స బ్రహ్మలోక మాప్నోతి తత్కాలం చైవ తిష్ఠతి.

ఎవడు గాని ఒక్క మారు ఈ ద్వాదశీ వ్రతము నీ విధముగా ఆచరించునో ఆతడు బ్రహ్మ లోకమును పొందును. అంతకాలము అచట నిలుచును.

తతో బ్రహ్మోపసంహారే తల్లయం తిష్ఠతే చిరమ్‌,

పునః సృష్టౌ భవేద్‌ దేవో వైరాజానాం మహాతపాః.

పిదప బ్రహ్మ లయము పొందు నపుడు ఆతడును లయ మందును. మరల సృష్టి యందు ఆ మహా తాపసుడు వైరాజులకు దేవుడగును.

బ్రహ్మ హత్యాది పాపాని ఇహలోక కృతాన్యపి,

అకామే కామతో వాపి తాని నశ్యన్తి తత్షణాత్‌.

కోరకయో కోరియో ఈ లోకమున చేసిన బ్రహ్మ హత్య మున్నగు పాపము లన్నియు ఆ క్షణములన నశించును.

ఇహలోకే దరిద్రో యో భ్రష్టరాజ్యోథవా నృపః,

ఉషోష్య తాం విధానేన సరాజా జాయతే ధ్రువమ్‌.

ఈ లోకమున దరిద్రుడు గాని, రాజ్యము కోల్పోయిన వాడు గాని ఏకాదశి యందు ఈ విధముగా ఉపవాస మున్న యెడల ఆతడు తప్పక రాజగును.

వన్ధ్యా నారీ భవేద్‌ యాతు అనేన విధినా శుభా,

ఉపోష్యతి భవేత్‌ తస్యాః పుత్రః పరమధార్మికః.

గొడ్రాలగు ఇంతి ఈ పద్ధతిగ ఉపవాస ముండి పరమ ధర్మమూర్తి యగు కుమారుని పొందును.

అగమ్యాగమనం యేన కృతం జానాతి మానవః,

స ఇమం విధి మాసాద్య తస్మాత్‌ పాపాద్విముచ్యతే.

నరుడు తాను పొందరాని స్త్రీని పొంది నట్లుగా ఎరిగినచో ఈ విధానమును బట్టి ఆ పాపము నుండి విడివడును.

బ్రహ్మ క్రియాయా లోపేన బహువర్షకృతేన చ,

ఉషోష్యేమాం సకృద్‌ భక్త్యా వేద సంస్కార మాప్నుయాత్‌.

పెక్కేండ్లు వేద విద్యకు లోపము కలిగిన నరుడు ఈ ఏకాదశి ఉపవాసము ఒక్కమారు భక్తితో చేసి వేద సంస్కారము పొందును.

కిమత్ర బహునోక్తేన న తదస్తి మహామునే,

అప్రాప్యం ప్రాప్యతే నైవ పాపం వా యన్న నశ్యతి.

మహామునీ! పెక్కు మాటలేల. పొంద రానిది పొందక పోవుట కానీ నశింపని పాపము కాని లేదు.

అనేన విధినా బ్రహ్మన్‌ స్వయమేవ హ్యుపోషితా,

ధరణ్యా మగ్నయా తాత నాత్ర కార్యా విచారణా.

బ్రాహ్మణోత్తమా! నాయనా! పాతాళమున మునిగిన భూమియే స్వయముగా ఉపవాస వ్రత మాచరించి నది. కనుక ఇందు విచారణతో పనిలేదు.

అదీక్షితాయ నోదేయం విధానం నాస్తికాయ చ

దేవబ్రహ్మద్విషే వాపి న శ్రావ్యంతు కాదాచన,

గురుభక్తాయ దాతవ్యం సద్యః పాప ప్రణాశనమ్‌.

పట్టుదల లేని వానికి, నాస్తికునకు ఈ విధానమును ఉపదేశింప రాదు. దేవతలను, బ్రహ్మ జ్ఞాన సంపన్నులను ద్వేషించు వారికి దీనిని వినిపింప రాదు. అప్పటి కప్పుడు పాపములను పటాపంచలు చేయు దీనిని గురు భక్తి కలవానికి ఒసగ వలయును.

ఇహ జన్మని సౌభాగ్యం ధనం ధాన్యం వరస్త్రియః,

భవన్తి వివిధా యస్తు ఉపోష్య విధినా తతః.

విధి ప్రకారముగా దీని నాచరించు వానికి ఈ జన్మముననే సౌభాగ్యము, ధనము, ధాన్యము, మంచి యిల్లాలు మొదలగు నవి కలుగును.

య ఇమం శ్రావయేద్‌ భక్త్యా ద్వాదశీకత్పముత్తమమ్‌,

శృణోతివా సపాపైస్తు సర్వైరేవ ప్రముచ్యతే.

భక్తితో ఈ ఉత్తమ మగు ద్వాదశీ కల్పమును ఇతరులకు వినిపించు వాడును, విను వాడును, సకల పాపముల నుండియు విముక్తుడగును.