వాయు మహా పురాణము
44 - భువనవిన్యాసో
సూత ఉవాచ:-
నిసర్గ ఏష విఖ్యాతో భద్రాశ్వానాం యధార్థవత్ ।
శృణుధ్వం కేతుమాలానాం విస్తరేణ ప్రకీర్తనమ్॥
నిషధస్యా చలేంద్రస్య పశ్చిమస్య మహాత్మనః ।
పశ్చిమేన హి యత్తత్ర దీక్షు సర్వాసు కీర్తితమ్॥
కులాచలానాం సప్తానాం నదీనాం చ విశేషతః ।
తథా జనపదానాం చ విస్తరం శ్రోతుమర్హథ ॥
విశాలః కంబలః కృష్ణో జయన్తో హరీపర్వతః ।
అశోకో వర్ధమానశ్చ సప్తైతే కులపర్వతాః ॥
తేషాం ప్రసూతి రమ్యేపి పర్వతా బహువిస్తరాః ।
కోటికోటిశతా జ్ఞేయ శతశోఽథ సహస్రశః ॥
తైర్విమిశ్రా జనపదా నానాజాతి సమాకులాః ।
నానాప్రకారా విజ్ఞేయా స్త్వనేక నృపపాలితాః ॥
సూతుడనెను:- భద్రాశ్వుల నిజమైన స్వభావమిది వర్ణింపబడినది. ఇక కేతుమాలుల స్వభావమును విస్తరముగా వినుడు-1. పశ్చిమ పుదైన నిషధాచల శ్రేష్ఠము యొక్క పశ్చిమముగా సర్వదిక్కుల యందు చెప్పబడిన-2, యేడు కులాచలముల యొక్కయు, నదుల యొక్కయు, విశేషించి జనపదముల యొక్కయు విస్తరమును మీరు వినదగియున్నారు-3. విశాలము, కంబలము, కృష్ణము, జయంతము, హరిపర్వతము, అశోకము, వర్ధమానము అనునీ యేడు కుల పర్వతములు. వాని సంతానమై బహు విస్తారములైన యితర పర్వతమలు నూర్లకొలది వియు వేలకొలదీ వియునై కోటి కోటి శతములని తెలియవలెను-5. వానితో గలిసిన జనపదములు నానా జాతులతో వ్యాకులములు నానా ప్రకారములునై యనేక రాజులచే పరిపాలింపబడినవి-6.
తే నామధేయైర్విక్రాన్తా వివిధాః ప్రథితా భువి ।
అధ్యాసితా జనపదైః కీర్తనైశ్చ విభూషితాః ॥
అవి భూమిలో వాని వాని పేర్లతో విక్రమించినవై వివిధములుగా జెప్పబడినవి. అవి జనపదములు నెలకొన్నవై కీర్తనములతో నలంకరింపబడినవి-7.
తేషాం స నామధేయాని రాష్ట్రాణి వివిధాని చ ।
గిర్యంతర నివిష్టాని సమేషు విషమేషు చ ॥
యధేహ కథితాః పౌరాః గోమనుష్య కపోతకాః ।
తత్సుఖాభ్రమరాయూధ మహేయాచలకూటకాః ॥
సుమౌలాస్తావకామః క్రౌంచాః కృష్ణాంగ మణిపుంజకాః ।
కూటకంబల మౌషీయాః సముద్రాంతర కాస్తథా ॥
కరంభవాః కుచాః శ్వేతాః సువర్ణకటకాః శుభాః ।
శ్వేతాంగాః కృష్ణపాదాశ్చ విహాః కపిలకర్ణికాః ॥
అత్యాకరాల గోజ్వాలా హీనానా వనపాతకాః ।
మహిషాః కుముదాభాశ్చ కరవాటా సహోత్కచాః ॥
శుకనాసా మహానాసా వానాస గజ భూమికాః ।
కరంజమంజమావాహాః కిష్కండీపాండు భూమికాః ॥
కుబేరా ధూమజాజంగా వంగారా జీవకోకిలాః ।
వాచాంగాశ్చ మహాంగాశ్చ మధౌరేయాః సురేచకాః ॥
పిత్తలాః కాచలాశ్చైవ శ్రవణామత్త కాసికాః ।
గోదా వా బకులా వాంగా వంగకా మోదకాః కలాః ॥
తే పిబన్తి మహాభాగాః ప్రథమాం తు మహానదీమ్ ।
సువప్రాం పుణ్యసలిలాం మహానాగ నిషేవితామ్ ॥
కంబలాంతామసీం శ్యామాం సుమేధాం వకులాం నదీం ।
వికీర్ణాం శిఖిమాలాం చ తథా దర్భావతీ మపి॥
భద్రానదీం శుకనదీం పలాశాం చ మహానదీమ్ ।
భీమాం ప్రభంజనాం కాంచీ పుణ్యాం చైవ కుశావతీమ్॥
దక్షాం శాకవతీం చైవ పుణ్యోదాం చ మహానదీమ్ ।
చంద్రావతీం సుమూలాం చ ఋషభాం చాపగోత్తమామ్॥
నదీం సముద్రమాలాం చ తథా చంపావతీమపి ।
ఏకాంక్షాం పుష్కలాం వాహాం సువర్ణాం నందినీమపి ॥
కాలిందీం చైవ పుణ్యోదాం భారతీం చ మహానదీమ్ ।
శీతోదాం పాలికాం బ్రాహ్మీం విశాలాంచ మహానదీమ్॥
పీవరీం కుంభకారీం చ రుషాం చైవాప గోత్తమామ్ ।
మహిషీం మానుషీం దండాం తథా నదనదీం శుభమ్॥
ఏతాం శాన్యాం చ పీయన్తే బహ్య్వో హి సరితోత్తమాః ।
దేవర్షి సిద్ధచరితాః పుణ్యోదాః పాపహాః శుభా ॥
నానాజన పదాస్ఫీతం మహాప విభూషితమ్ ।
నానారత్నౌఘ సంపూర్ణం నిత్యం ప్రముదితం శివమ్॥
ఉదీర్ణం ధనధాన్యార్ధైర్నరావాసైః సమస్తతః ।
సన్నివిష్టం మహాద్వీపం మహాపగ విభూషితమ్ ॥
ఇది శ్రీమహాపురాణే వాయుప్రోక్తే భువనవిన్యాసో నామ చతుశ్చత్వారింశోఽధ్యాయః ॥
వాటికి సమానమైన పేరుగల రాష్ట్రము లనేకములు అవి గిరుల మధ్యలో సమస్థానములలోను విషమ (ఎగుడు దిగుడు) స్థానములలోను ప్రవేశించినవి-8. ఇచట పురమున నివసించు పౌరులు గోవులు మనుష్యులు పావురములు. వాని ముఖములు గలవారు. భ్రమరులు యూధులు మాహేయాచలకూటకులు (మాహేయా చల శిఖరముననుండువారు) కూట కంబలమౌషీయులు (కూటముగ నుండువారు గొంగళ్ళు ధరించువారు ఎలుకలతో నుండువారు), సముద్రాంతరకులు (సముద్రాంతర్భాగమున నుండువారు)-9,10. కరంభవులు, కుచులు, శ్వేతులు, శుభులైన సువర్ణకంకణములు గలవారు శ్వేతాంగులు, కృష్ణపాదులు, విహులు, కపిలకర్షకులు-11, అత్యాకరాల గోజ్వాలులు, హీనాదులు, వనపాతకులు, మహిషులు, కుముదాభులు, కరవాటులు, సహనత్కచులు-12, శుకవాసులు, మహావాసులు, వనాసులు, గజభూమికులు-13, కుబేరులు (మిడి గ్రుడ్లు గలవారు) ధూమజులు, జంగులు, వంగులు, రాజీవులు కోకిలలు, వాచాంగులు, మహాంగులు, మధౌరేయులు, సురేచకులు-14, పిత్తలులు, కాచులు, శ్రవణులు, మత్తకాసినోలు, గోదావులు, బకులులు, వాగులు వంగకులు, మోదకులు, కలులు-15, అను వీరు కేతుమాలదేశమున నుండువారు పై పేరులలో భోగికార్థములతో వారి స్వభావములు తెలియవచ్చును). ఆ పై మహాభాగులు (గొప్ప యదృష్టవంతులు) మొదటిదియు, మంచి ప్రాకారముగలదియు, పుణ్యజలము గలదియు, మహా సర్పజములతో సేవింపబడినదియు నైన మహానదిని (జలములను) ద్రావుదురు-16, కంబలా తామసీ, శ్యామా, సుమేధా, వకులా, భీమా, ప్రభంజనా, కాంచీ, పుణ్యమైన కుశావతి-18, దక్ష శాకవతీ, పుణ్యోదీయను మహానదీ చంద్రావతీ, సుమూలా, ఋషభాయను నదీ శ్రేష్ఠము-19, సముద్రమాలా, చంపావతీ, ఏకాక్షా, పుష్కలా, వాహాసువర్ణ నందినీ-20, కాళిందీ, పుణ్యజలములు గల మహానదియైన భారతీ, శీతల జలములుగల పాతికా, బ్రాహ్మీ, మహానదియైన విశాలా-21, ఓవరీ, కుంభకారీ, నదీశ్రేష్ఠమైన రుషా, మహిషీ మానుషీ, దండానదనదీ-22, ఈ పైజెప్పిన నదులను (జలములను) ఇతరములైన యుత్తమ నదులను (జలములను కేతుమాలదేశవాసులు ద్రావుదురు ఆ దేశముననున్న ఉత్తమనదులనేకములు. అవి దేవరులచేతను సిద్దులచేతను సంచరింపబడినవి. పుణ్యజలములు గలవి. పాపముల బోగొట్టునవి. ఈ విధముగా కేతుమాల ద్వీపము అనేక పదములచే మిక్కిలి బలిసినది. గొప్పనదులచే నలంకరింప బడినది. అనేక రత్న సమూహములచే నలంకరింపబడినది. నిండైనది. నిత్యము సంతుష్టమైనది. మంగళమైనది-23, 24. ధనములచే ధాన్యములచే తక్కిన పదార్థములచేతను మిక్కిలి సమృద్ధమైనది. జనావాసములచేతను సంనిష్టమై మిక్కిలి గొప్పగా సమృద్ధమైనది. మహానదుల విభూషితమైనది-25.
ఇది శ్రీ వాయుప్రోక్తే మహాపురాణమున భువన విన్యాసమను నలుబదినాల్గవ యధ్యాయము - 44.