Read Vāyu Purāṇa in Telugu
రీవాయు మహాపురాణము సనాతన ధర్మమునందలి అత్యంత ప్రాచీనమైన మరియు పరమ పవిత్రమైన పురాణ రాజముగా విరాజిల్లుతోంది. సాక్షాత్తు వాయుభగవానుని ముఖపద్మము నుండి వెలువడిన ఈ దివ్య గ్రంథము పన్నెండు వేల శ్లోకములతో విస్తరించి యున్నది. ఈ పవిత్ర పురాణము నాలుగు ప్రధాన పాదములుగా విభజించబడింది. మొదటిది ప్రక్రియాపాదము, రెండవది అనుషంగపాదము, మూడవది ఉపోద్ఘాతపాదము, మరియు నాల్గవది ఉపసంహారపాదము. దీనిని పూర్వార్ధము మరియు ఉత్తరార్ధము అను రెండు విభాగాలుగా కూడా వర్గీకరిస్తారు. సమస్త బ్రహ్మాండ సృష్టి క్రమము, విశ్వగోళ భౌగోళిక వర్ణన, వంశావళులు, యుగధర్మములు, పాశుపత యోగ విధి, పితృదేవతల శ్రాద్ధ కల్పము, మరియు గయాక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ పురాణమునందు సమగ్రముగా నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. నైమిశారణ్యములో శౌనకాది మహర్షులు పన్నెండు సంవత్సరముల పాటు నిర్వహించిన దివ్య సత్రయాగ సందర్భమున వ్యాసశిష్యులైన సూతమహర్షి ఈ పవిత్ర చారిత్రక వృత్తాంతమును లోక కల్యాణార్థమై అనుగ్రహించారు.
శ్రీవాయు మహాపురాణము నందు ప్రతిపాదించబడిన ముఖ్య విషయములు పరమేశ్వరుని దివ్య తత్త్వమును, సనాతన ధర్మ సత్యములను అత్యంత నిగూఢముగా ఆవిష్కరిస్తాయి. సకల చరాచర సృష్టికి మూలకారణమైన పరమశివుని మహామహిమ, ఆయన అష్టమూర్తి స్వరూపము, మరియు ముక్తిదాయకమైన పాశుపత యోగ సాధనా విధానములు ఈ పురాణమునకు ప్రధాన ప్రాణముగా నిలుస్తాయి. పరమేశ్వరుని సంకల్పముతో హిరణ్మయ బ్రహ్మాండము ఆవిర్భవించిన చారిత్రక క్రమము, సప్తద్వీపములు, జంబూద్వీప వర్ణన, కర్మభూమియైన భారతవర్షపు సర్వోన్నత వైభవము, పవిత్ర గంగా నదీ అవతరణము, మేరు మరియు కైలాస పర్వతముల దివ్య సౌందర్యము అద్భుతముగా వివరింపబడినవి. అంతేకాకుండా సప్తర్షుల వంశానుక్రమణిక, మనువుల పరిపాలనా దక్షత, యుగధర్మముల పరిణామాలు, ప్రణవ సాధన, మరియు కాలచక్ర విజ్ఞానము మానవాళికి సన్మార్గమును, భక్తిజ్ఞాన వైరాగ్యములను ప్రసాదించే అమూల్య నిధులుగా ఈ పురాణమునందు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
Read Vāyu Purāṇa in Telugu
విషయ సూచిక
1 – వాయుప్రోక్త ప్రక్రియాలక్షణము
నైమిశారణ్య క్షేత్రములో శౌనకాది మహామునులు దీర్ఘకాలిక సత్రయాగమును ఆచరిస్తున్న సమయమున వ్యాసశిష్యులైన సూతమహర్షి ఆగమనం జరగగా మునులందరూ భక్తిశ్రద్ధలతో ఆయనను పూజించి విశ్వరహస్యములను ఉపదేశించవలసినదిగా ప్రార్థిస్తారు. పరమేశ్వరుని మరియు వాయుభగవానుని దివ్యచరణములకు ప్రణామములు అర్పించి సమస్త పురాణసారమైన వాయుపురాణ మహిమను, పురాణ పంచలక్షణములను, బ్రహ్మాండ సృష్టికి మూలమైన పరాశక్తి తత్త్వమును సూతమహర్షి ప్రశంసిస్తూ పురాణ ఆరంభ కథాంశములను అత్యంత భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరిస్తారు.
2 – ద్వాదశవార్షిక సత్రయాగ వైభవము
నైమిశారణ్యములో పన్నెండు సంవత్సరముల పాటు మహర్షులు సాగించిన దివ్య సత్రయాగ విధులను, అక్కడ సమావేశమైన పరమపవిత్ర ఋషుల తపోనిష్ఠను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. సృష్టికి పూర్వము వాయుభగవానుడు సమస్త దేవతల సమక్షమున ప్రకటించిన పవిత్ర సత్యములను స్మరిస్తూ, యజ్ఞయాగాదుల వలన లోకకల్యాణము ఏ విధముగా చేకూరుతుందో తెలియజేస్తూ శౌనకాదుల సందేహములను నివారించుటకు పురాణ కథాప్రవాహమును భక్తిభావముతో ముందునకు నడిపిస్తారు.
3 – పరమేశ్వర సంకల్పము మరియు సర్గారంభము
నిరాకార నిర్గుణ పరబ్రహ్మ తత్త్వము నుండి త్రిగుణాత్మక ప్రకృతి ఏ విధముగా వ్యక్తీకృతమైనదో, పరమేశ్వరుని దివ్య సంకల్పముతో మహత్తత్త్వము, అహంకార తత్త్వములు మరియు పంచతన్మాత్రలు ఎలా ఆవిర్భవించాయో ఈ అధ్యాయమునందు నిరూపింపబడినది. సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మదేవుడు మహేశ్వరుని అనుగ్రహమును పొంది సమస్త లోకముల నిర్మాణమునకు నాంది పలికిన పరమ పవిత్ర చారిత్రక క్రమము భక్తిరసభరితముగా ప్రవచింపబడినది.
4 – బ్రహ్మాండ ప్రాదుర్భావము మరియు జగత్సృష్టి
అవ్యక్తమైన ప్రకృతి నుండి హిరణ్మయమైన బ్రహ్మాండము ఆవిర్భవించిన దివ్య క్రమమును, ఆ అండము నందే చతుర్ముఖ బ్రహ్మదేవుడు సమస్త చరాచర జీవకోటికి జనకుడై నిలిచిన వైభవమును వాయుభగవానుడు వర్ణిస్తారు. పంచభూతముల కలయికతో పదునాలుగు లోకములు, ప్రాకృతిక పదార్థములు, స్థూల సూక్ష్మ తత్త్వములు పరమేశ్వరాజ్ఞతో ఏర్పడిన పరమరహస్యము భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
5 – కాలపరిమాణము మరియు ఈశ్వర దినలక్షణము
కాలస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని ఆధీనములో నిలిచిన నిమేష, కాష్ఠ, కళ, ముహూర్త, అహోరాత్ర, పక్ష, మాస, ఆయన, సంవత్సర గణనలను మరియు యుగచతుష్టయ కాలపరిమాణమును ఈ అధ్యాయమునందు వివరిస్తారు. బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు మరియు రాత్రి యొక్క విస్తృతిని, కల్పప్రమాణమును, సృష్టి లయముల కాలచక్ర నియమములను పరమేశ్వరుని దివ్య లీలావిశేషములుగా నిరూపిస్తూ కాలాతీతుడైన పరమాత్ముని మహిమను కీర్తిస్తారు.
6 – జగన్నిర్మాణ క్రమము మరియు లోకసృష్టి విస్తారము
బ్రహ్మదేవుడు పరమేశ్వరుని ధ్యానిస్తూ జలములలో నిమగ్నమైన పృథ్విని వరాహరూపముతో ఉద్ధరించిన పరమ పవిత్ర లీలను, ఆపై పర్వతములు, నదులు, వృక్షములు, స్థావర జంగమ జీవులను యథావిధిగా సృష్టించిన విధానమును సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. సమస్త లోకములలో జీవకోటి మనుగడకు అవసరమైన సహజవనరులను పరమాత్ముడు సంకల్పించిన దివ్య విధానము భక్తిపూర్వకముగా వివరింపబడినది.
7 – యుగసంధులు మరియు ప్రతిసంధి ధర్మములు
ఒక యుగము ముగిసి మరొక యుగము ప్రారంభమయ్యే యుగసంధి కాలమునందు విశ్వములో సంభవించే మార్పులను, ధర్మపరిణామములను ఈ అధ్యాయమునందు విశదపరుస్తారు. కృతయుగము నందు ప్రజలు అనుభవించిన సహజ సిద్ధమైన ధర్మనిష్ఠ, త్రేతాయుగ ఆగమనముతో కలిగిన వాతావరణ మరియు శారీరక మార్పులు, జీవనోపాధి కొరకు ఏర్పడిన అవసరాలు నిజమైన చారిత్రక క్రమముగా వర్ణింపబడినవి.
8 – వర్ణాశ్రమ ధర్మ వ్యవస్థాపన మరియు జీవన విధానము
మానవ సమాజ సంక్షేమము కొరకు మరియు ధర్మాచరణ కొరకు బ్రహ్మదేవుడు నాలుగు వర్ణములను, నాలుగు ఆశ్రమములను ఏర్పరచిన దివ్యవిధానమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర వర్ణముల కర్తవ్యములు మరియు బ్రహ్మచర్య, గృహస్థ, వానప్రస్థ, సంన్యాస ఆశ్రమముల పరమధర్మములు భగవదారాధనకు సాధనములుగా నిరూపింపబడినవి.
9 – దేవదానవ పితృగణాదుల ప్రాకృత సృష్టి
బ్రహ్మదేవుని మానస సంకల్పము వలన మరియు శరీర భాగముల నుండి దేవతలు, అసురులు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు మరియు పశుపక్ష్యాదులు ఆవిర్భవించిన పరమ పవిత్ర వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయమునందు కలదు. సృష్టిలోని ప్రతి ప్రాణికి వారి వారి పూర్వకర్మల ననుసరించి స్వభావములు మరియు స్థానములు పరమేశ్వరుని సంకల్పముతో ప్రసాదించబడిన విధానము భక్తిరసభరితముగా ప్రవచింపబడినది.
10 – మన్వంతర విభాగములు మరియు మనువుల పరిపాలన
స్వాయంభువ మనువు మొదలుకొని రాబోవు పదునాలుగు మన్వంతరముల వివరణమును, ప్రతి మన్వంతరమునందు ధర్మరక్షణకై అవతరించే సప్తర్షులు, ఇంద్రులు, దేవగణములు మరియు మనుపుత్రుల పాలనా విశేషములను సూతమహర్షి ప్రశంసిస్తారు. యుగయుగములలో ధర్మమును నిలబెట్టుటకు పరమేశ్వరుడు నియమించిన దివ్య పాలకుల చారిత్రక క్రమము అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో వర్ణింపబడినది.
11 – పాశుపత యోగ మహిమ మరియు సాధనా విధి
సంసార బంధముల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే పరమశివుని ప్రీతికరమైన పాశుపత యోగ సాధనా మార్గమును ఈ అధ్యాయమునందు ఉపదేశిస్తారు. ప్రాణాయామము, ప్రత్యాహారము, ధారణ, ధ్యానము మరియు సమాధి స్థితుల ద్వారా పరమేశ్వరుని సాక్షాత్కారమును పొందే దివ్య ఆధ్యాత్మిక సాధనలను భక్తిపూర్వకముగా నిరూపిస్తారు.
12 – యోగోపసర్గములు మరియు విఘ్న నివారణ మార్గములు
యోగసాధన చేయు యోగికి సంభవించే మానసిక, శారీరక మరియు ప్రాకృతిక విఘ్నములను, వాటిని అధిగమించుటకు అవసరమైన ఈశ్వర ధ్యాన విధానములను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. భయము, మోహము, రోగములు వంటి ఉపసర్గలను త్రుంచివేసి భగవత్కృపతో ధ్యాననిష్ఠలో స్థిరపడు పద్ధతులు అత్యంత వివరముగా తెలుపబడినవి.
13 – యోగ సిద్ధులు మరియు అణిమాది ఐశ్వర్యములు
నిరంతర ఈశ్వరారాధనతో యోగసిద్ధిని పొందిన మహాత్ములకు లభించే అణిమ, లఘిమ, మహిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యము, ఈశిత్వము, వశిత్వము మరియు కామావసాయిత అను అష్టైశ్వర్యముల వైభవమును ఈ అధ్యాయము వివరిస్తుంది. ఈ సిద్ధులన్నియు పరమేశ్వరుని అనుగ్రహరూపములని భావించి సాధకుడు అహంకారమును వీడి మోక్షమార్గమునందు కొనసాగవలెనని బోధింపబడినది.
14 – పాశుపత వ్రత నియమములు మరియు ఉత్తమ ఆచరణలు
పరమేశ్వరుని అనుగ్రహమును పొందుటకు సాధకుడు ఆచరించవలసిన భస్మధారణ, త్రికాల సంధ్యావందనము, శివపూజా విధానము మరియు నిష్కామ కర్మల ప్రాముఖ్యతను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పాశుపత వ్రతము ద్వారా సర్వపాపములు నశించి చిత్తశుద్ధి చేకూరి ముక్తి లభిస్తుందనే పరమసత్యము భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరింపబడినది.
15 – యోగాభ్యాస ప్రాణాయామ క్రమము
ప్రాణాయామము యొక్క ప్రకారములు, పూరక రేచక కుంభక సాధనల ద్వారా అంతఃకరణ శుద్ధి పొందు పద్ధతులు మరియు నాడీమండల శుద్ధి విధానమును ఈ అధ్యాయము ప్రవచిస్తుంది. ప్రాణవాయువును పరమేశ్వర భావనతో నియంత్రించి సమాధి స్థితిని పొందు యోగుల పరమోత్కృష్ట ఆధ్యాత్మిక అనుభవము వర్ణింపబడినది.
16 – శౌచ సదాచార నియమములు మరియు శుద్ధి విధానము
శరీర, వాక్, మానసిక శుద్ధికై నిర్దేశించబడిన శౌచాచారములు, పవిత్ర జలములతో స్నానవిధి, ద్రవ్యశుద్ధి మరియు సదాచార ధర్మములను వాయుభగవానుడు వివరించెదరు. బాహ్య శుద్ధితో పాటు భగవన్నామ స్మరణ ద్వారా సాధించే అంతశ్శుద్ధియే మోక్షమునకు పరమ సోపానమని ఈ అధ్యాయము ద్వారా ప్రబోధింపబడినది.
17 – పరమగతి ప్రాప్తి మరియు ముక్తి లక్షణము
దేహత్యాగ సమయమున పరమేశ్వరుని యందు మనస్సును లగ్నము చేసి ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలమున పరమపదమును పొందు యోగుల దివ్యగతిని సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. పునర్జన్మరహితమైన శాశ్వత శివసాయుజ్య ముక్తిని పొందు పరమ పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక లక్షణములు భక్తిభావముతో వర్ణింపబడినవి.
18 – సంన్యాస ధర్మములు మరియు యతి ప్రాయశ్చిత్త విధి
సర్వసంగ పరిత్యాగము చేసిన యతులు పాటించవలసిన కఠోర నియమములు, భిక్షాటన విధానము, మరియు ప్రమాదవశాత్తు జరిగే దోషములకు సంబంధించిన ప్రాయశ్చిత్త కర్మలను ఈ అధ్యాయమునందు వివరిస్తారు. పరమేశ్వరుని యందే సర్వస్వమును సమర్పించి ఆత్మజ్ఞానమును పొందు దివ్య సంన్యాస ధర్మము నిరూపింపబడినది.
19 – అరిష్ట లక్షణములు మరియు మృత్యు సూచనలు
శరీరమునందు మరియు స్వప్నముల నందు కనిపించే మృత్యుసూచక సంకేతములను, ఆసన్నమయ్యే కాలమును గుర్తించి సాధకుడు జాగరూకుడై ఈశ్వరార్పిత భావముతో కాలమును గడుపు పద్ధతులను వాయుభగవానుడు ఉపదేశిస్తారు. అనిత్యమైన దేహమును వీడుటకు సిద్ధపడి పరమాత్ముని శరణువేడు భక్తితత్త్వము ప్రబోధింపబడినది.
20 – ప్రణవ స్వరూపము మరియు ఓంకార సాధన
సమస్త వేదములకు మూలబీజమైన ప్రణవనాదము యొక్క అకార, ఉకార, మకార, బిందు, నాదముల పరమరహస్యమును ఈ అధ్యాయము ప్రవచిస్తుంది. ఓంకారము పరమేశ్వరుని సాక్షాత్ వాచకమని, దాని నిరంతర జపధ్యానముల వలన జీవుడు పరబ్రహ్మమును పొందుతాడనే దివ్యసత్యము భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
21 – కల్పముల పరిచయము మరియు గాయత్రీ కల్ప వర్ణనము
సృష్టి స్థితి లయములతో కూడిన అనేక కల్పముల నామములను, వాటిలో ప్రధానమైన శ్వేతవరాహ కల్పము మరియు గాయత్రీ కల్పముల వైభవమును సూతమహర్షి ప్రశంసిస్తారు. ప్రతి కల్పమునందు పరమేశ్వరుడు జగత్తును ఉద్ధరించుటకు ప్రదర్శించిన దివ్య లీలలు పవిత్ర చారిత్రక సత్యములుగా నిరూపింపబడినవి.
22 – కల్ప సంఖ్యా విభాగము మరియు కాలచక్ర విశేషములు
విశ్వచరిత్రలో గడచిన మరియు రాబోవు ఇరువది ఎనిమిది కల్పముల సంఖ్యను, ఆయా కల్పములలో పరమేశ్వరుని పూజించిన దేవతల, ఋషుల వృత్తాంతములను వాయుభగవానుడు వివరించెదరు. అనంతమైన కాలప్రవాహములో భగవత్సంకల్పమే సమస్తమును నడిపిస్తుందనే పరమసత్యము భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
23 – మహేశ్వరుని దివ్య అవతారములు మరియు శిష్యగణము
శ్వేతకల్పమునందలి యుగయుగములలో లోకకల్యాణము కొరకు మరియు వేదధర్మ పునరుద్ధరణ కొరకు పరమేశ్వరుడు ధరించిన ఇరువది ఎనిమిది అవతారములను, శ్వేతుడు, లకులీశుడు మొదలైన పరమశివ అవతార శిష్యుల వైభవమును ఈ అధ్యాయమునందు కీర్తిస్తారు. ప్రతి అవతారమునందు ధర్మమును ప్రతిష్టించిన ఈశ్వర లీలలు భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినవి.
24 – బ్రహ్మ విష్ణు సంవాదము మరియు శివ స్తవము
సృష్టి ఆరంభమున క్షీరసాగరమునందు బ్రహ్మదేవుడు మరియు విష్ణుభగవానుడు సమావేశమై సంభాషిస్తుండగా వారి సమక్షమున జ్యోతిర్లింగ స్వరూపముతో మహాదేవుడు ఆవిర్భవించిన దివ్య చారిత్రక ఘట్టమును సూతమహర్షి వర్ణిస్తారు. బ్రహ్మవిష్ణులు పరమేశ్వరుని అద్భుత స్తోత్రములతో స్తుతించి ఆయన అనుగ్రహమును పొందిన పరమపవిత్ర కథాంశము భక్తిప్రపత్తులతో నిరూపింపబడినది.
25 – మధుకైటభ వధ మరియు విష్ణు పరాక్రమము
వేదములను అపహరించిన మధుకైటభులనే రాక్షసులను సంహరించుటకు పరమేశ్వరుని సంకల్పముతో విష్ణుభగవానుడు సాగించిన భీకర యుద్ధమును మరియు వేదముల పునరుద్ధరణను ఈ అధ్యాయము వివరిస్తుంది. ధర్మరక్షణకై భగవానుడు ప్రదర్శించిన దివ్య పరాక్రమము మరియు రాక్షస సంహార వృత్తాంతము భక్తిభావముతో ప్రవచింపబడినది.
26 – శబ్దోత్పత్తి మరియు స్వరమండల వర్ణనము
వేదగానమునకు ఆధారమైన సప్తస్వరములు, గ్రామములు, మూర్ఛనలు మరియు నాదబ్రహ్మ తత్త్వము పరమేశ్వరుని నుండి ఏ విధముగా ఆవిర్భవించాయో వాయుభగవానుడు విశదీకరిస్తారు. సంగీతము పరమశివుని ఆరాధనా రూపమని, పవిత్ర స్వరముల ద్వారా పరమాత్ముని సాక్షాత్కారము కలుగుతుందనే దివ్యసత్యము నిరూపింపబడినది.
27 – మహేశ్వరుని అష్టమూర్తి నామములు మరియు తత్త్వములు
పరమేశ్వరుడు సమస్త విశ్వమును వ్యాపించియున్న శర్వ, భవ, రుద్ర, ఉగ్ర, భీమ, పశుపతి, ఈశాన, మహాదేవ అను అష్టమూర్తుల వైభవమును, వాటి అధిష్ఠాన రూపములైన భూమి, జలము, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము, సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజమానుల ప్రాశస్త్యమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. సకల విశ్వము శివమయమనే పరమసత్యము భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
28 – సప్తర్షి వంశానుక్రమణిక మరియు ప్రవరలు
సృష్టి విస్తరణకు మూలకారకులైన మరీచి, అత్రి, అంగిరసుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, వశిష్ఠుడు మొదలైన సప్తర్షుల వంశములు, వారి సంతానము మరియు గోత్రప్రవరల చారిత్రక క్రమమును ఈ అధ్యాయమునందు విశదపరుస్తారు. లోకహితము కొరకు ఆ మహర్షులు ఆచరించిన తపోధర్మములు భక్తిశ్రద్ధలతో కీర్తింపబడినవి.
29 – అగ్ని వంశ విస్తారము మరియు వైదిక హోమములు
పావక, పవమాన, శుచి అను ముగ్గురు ప్రధాన అగ్నుల ఆవిర్భావమును, వారి నలభై తొమ్మిది రూపముల విస్తారమును, యజ్ఞయాగాదులలో ఆయా అగ్నుల వినియోగ విశేషములను వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. అగ్నిహోత్రము ద్వారా హవిస్సులు దేవతలకు చేరి లోకమునకు సమృద్ధి కలుగుననే వైదిక సత్యము భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
30 – దక్షశాపము మరియు దక్షయజ్ఞ విధ్వంస వృత్తాంతము
దక్షప్రజాపతి పరమేశ్వరుని పట్ల చేసిన అపచారమును, సతీదేవి యోగాగ్నిలో దేహత్యాగము చేసిన కరుణారసభరిత ఘట్టమును, ఆపై వీరభద్రుని ఆవిర్భావముతో దక్షయజ్ఞము ధ్వంసమైన చారిత్రక సత్యమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. అనంతరం దక్షుడు పరమేశ్వరుని శరణువేడి క్షమాపణ పొంది శివానుగ్రహమును పొందిన దివ్యగాథ భక్తిపూర్వకముగా ప్రవచింపబడినది.
31 – దేవతా వంశ కీర్తనము మరియు ఆదిత్యుల జననము
కశ్యప ప్రజాపతికి అదితి, దితి, దనువు మొదలైన భార్యల యందు జన్మించిన ద్వాదశాదిత్యులు, ఏకాదశరుద్రులు, అష్టవసువులు మరియు మరుద్గణముల పవిత్ర వంశావళిని ఈ అధ్యాయము ప్రశంసిస్తుంది. విశ్వపాలన కొరకు పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞతో దేవతలు చేపట్టిన దివ్యకార్యములు భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినవి.
32 – యుగధర్మములు మరియు మానవ జీవన పరిణామాలు
కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలియుగములలో ధర్మము నాల్గు పాదముల నుండి ఒక్కొక్క పాదము తగ్గుతూ వచ్చిన చారిత్రక పరిణామములను, ఆయా యుగములలో మానవుల ఆయుష్షు, వర్తనము మరియు ధర్మాచరణ విధానములను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. యుగయుగముల మార్పులలో కూడా పరమేశ్వర భక్తియే సర్వోత్కృష్ట రక్షణయని బోధింపబడినది.
33 – స్వాయంభువ మను వంశ వైభవము మరియు ప్రియవ్రతోత్తానపాదుల చరిత్ర
స్వాయంభువ మనువు పుత్రులైన ప్రియవ్రతుడు మరియు ఉత్తానపాదుల దివ్య చరిత్రను, వారి ధర్మపాలన వలన భూమండలము సుభిక్షమైన విధానమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. ధ్రువమహారాజు పరమేశ్వర ధ్యానముతో పొందిన అచలపదవి మరియు ప్రియవ్రతుని సప్తద్వీప విభజన చారిత్రక ఘట్టములు భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినవి.
34 – జంబూద్వీప భౌగోళిక విస్తారము మరియు పర్వతములు
సప్తద్వీపములలో శ్రేష్ఠమైన జంబూద్వీపము యొక్క భౌగోళిక స్వరూపమును, దాని కేంద్రమునందు విరాజిల్లే హిరణ్మయ మేరుపర్వతమును, దాని చుట్టూ విస్తరించిన హిమవత్, హేమకూట, నిషధ, నీల, శ్వేత, శృంగి అను కులపర్వతముల వైభవమును ఈ అధ్యాయమునందు వాయుభగవానుడు పరమసత్యముగా ఆవిష్కరిస్తారు.
35 – మేరు పర్వత పరిసరములు మరియు పద్మసరస్సుల వర్ణనము
మేరుపర్వతము యొక్క నాలుగు దిక్కులలో గల మందర, గంధమాదన, విపుల, సుపార్శ్వ పర్వతములను, అక్కడ ఉన్న దివ్య వృక్షములు, సరస్సులు మరియు దేవతా విహార ప్రదేశములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. దేవతలు, సిద్ధులు నివసించే ఆ పుణ్యప్రదేశముల వైభవము భక్తిభావముతో వర్ణింపబడినది.
36 – భువనకోశ రచన మరియు లోకపాల రాజధానులు
మేరుపర్వత శిఖరముపై బ్రహ్మదేవుని దివ్య సభామందిరము మరియు ఎనిమిది దిక్కులలో ఇంద్రాది అష్టదిక్పాలకుల రాజధానులు కొలువైయున్న దివ్య క్రమమును ఈ అధ్యాయము విశదపరుస్తుంది. సమస్త విశ్వమును పాలించే దివ్యశక్తుల ఆవాసములు పరమేశ్వరుని లీలావిశేషములుగా నిరూపింపబడినవి.
37 – పర్వత ద్రోణులు మరియు దివ్య వనముల వైభవము
హిమాలయాది పర్వత శ్రేణుల మధ్యగల సుందర లోయలు, నందనవనము, చైత్రరథము వంటి దివ్యోద్యానములు, పుష్పఫలభరితమైన దివ్య వృక్షములు మరియు ఋషుల తపోవనముల వైభవమును వాయుభగవానుడు ప్రశంసిస్తారు. ప్రకృతి రమణీయతలో పరమాత్ముని దివ్యసన్నిధిని దర్శించే భక్తిభావము వర్ణింపబడినది.
38 – పర్వతాంతర గుహలు మరియు కిన్నర సిద్ధ నివాసములు
గిరిశృంగముల నందలి దివ్య గుహలు, పవిత్ర జలపాతములు మరియు అక్కడ నివసించే కిన్నరులు, గంధర్వులు, నాగజాతుల విశేషములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. సదా పరమశివుని నామస్మరణతో ప్రతిధ్వనించే ఆ గిరిగుహల పవిత్రత అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో వర్ణింపబడినది.
39 – దేవతా నివాసములు మరియు సిద్ధాశ్రమ క్షేత్రములు
దేవతలు, మహర్షులు తపస్సునాచరించి సిద్ధి పొందిన పవిత్ర సిద్ధాశ్రమములు, పుణ్యతీర్థముల ప్రాశస్త్యమును ఈ అధ్యాయము విశదపరుస్తుంది. ఈ దివ్యక్షేత్రములను దర్శించుట వలన మానవులకు సర్వపాపములు తొలగి భగవదనుగ్రహము లభిస్తుందనే సత్యము ప్రబోధింపబడినది.
40 – దేవకూట పర్వత సరిహద్దులు మరియు దివ్య సరస్సులు
దేవకూట పర్వతము మరియు దాని పరిసర సరిహద్దులు, అక్కడి నిర్మల జలములతో నిండిన అమృత సరస్సులు, పద్మసరోవరముల ప్రాకృతిక సౌందర్యమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. దేవతా సమూహములు స్నానపానాదులచే పునీతమయ్యే ఆ జలాశయముల పవిత్రత భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినది.
41 – కైలాస పర్వత దివ్య వైభవము మరియు శివసన్నిధి
సకల లోకనాథుడైన పరమశివుడు ఉమాదేవితో, ప్రమథగణములతో కొలువైయుండే పరమపవిత్ర కైలాస పర్వత దర్శన విశేషములను సూతమహర్షి పరమభక్తితో వర్ణిస్తారు. కుబేరుని అలకాపురి, సుగంధ పుష్పవనములు మరియు ముక్తిని ప్రసాదించే శివసాన్నిధ్య మహిమ అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరింపబడినది.
42 – దివ్య నదుల ప్రాదుర్భావము మరియు పుణ్యతీర్థములు
కైలాస, హిమవత్పర్వతముల నుండి ఉద్భవించి ప్రవహించే పవిత్ర పుణ్యనదుల ప్రవాహ క్రమమును, వాటి తీరములలో వెలసిన దివ్యక్షేత్రముల మహిమలను ఈ అధ్యాయమునందు వివరిస్తారు. ఆ నదీజలములలో స్నానమాచరించిన భక్తులకు కలుగు పుణ్యఫలములు భక్తిపూర్వకముగా కీర్తింపబడినవి.
43 – భద్రాశ్వ వర్ష వైభవము మరియు భౌగోళిక విశేషములు
మేరుపర్వతమునకు తూర్పు దిశలో విస్తరించియున్న భద్రాశ్వ వర్షము యొక్క భౌగోళిక స్వరూపమును, అక్కడి నదులు, పర్వతములు మరియు ప్రజల ధర్మనిష్ఠాయుత జీవనమును వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. భగవదారాధనతో ప్రశాంత జీవనము సాగించే ఆ పుణ్యభూమి వైభవము నిరూపింపబడినది.
44 – కేతుమాల వర్ష వర్ణనము మరియు ప్రజల సుఖసంతోషాలు
మేరుపర్వతమునకు పశ్చిమ దిశలో అలరారే కేతుమాల వర్షము, అక్కడి విశాల పర్వత శ్రేణులు, అమృతతుల్యమైన నదులు మరియు ప్రజల దీర్ఘాయుష్షు విశేషములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పరమేశ్వరుని సదా స్మరిస్తూ ధర్మమార్గమున నడిచే ఆ వర్షపు ప్రాశస్త్యము భక్తిభావముతో వర్ణింపబడినది.
45 – భారతవర్ష దివ్య ప్రాశస్త్యము మరియు కర్మభూమి మహిమ
సకల లోకములలో కర్మభూమియై, ముక్తిసాధనకు ఏకైక క్షేత్రమైన పవిత్ర భారతవర్షము యొక్క సరిహద్దులు, మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమత్, ఋక్ష, వింధ్య, పారీయాత్ర అను కులపర్వతములు, గంగా యమునా గోదావరీ నర్మదాది సకల పుణ్యనదులు మరియు భారతీయ ప్రజల పుణ్యకర్మల ప్రాముఖ్యతను వాయుభగవానుడు అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో పరమసత్యముగా కీర్తిస్తారు.
46 – కింపురుష హరివర్షాది దివ్య వర్షముల వర్ణనము
హిమవత్పర్వతమునకు ఉత్తరమున ఉన్న కింపురుష వర్షము, హరివర్షము మరియు ఇళావృత వర్షముల భౌగోళిక వివరములను, అక్కడి దివ్యజీవుల ఆయురారోగ్య భోగభాగ్యములను ఈ అధ్యాయము విశదీకరిస్తుంది. పరమాత్ముని లీలావైభవముతో ప్రకాశించే ఆ పుణ్యప్రదేశముల స్థితిగతులు భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినవి.
47 – గంగావతరణ మహత్యము మరియు సప్తధారల ప్రవాహము
పరమేశ్వరుని జటాజూటము నుండి దివి నుండి భువికి దిగివచ్చిన పరమపావన గంగాభవాని యొక్క అవతరణ చారిత్రక గాథను, భగీరథుని తపోమహిమను, గంగ బిందుసరోవరము నుండి హ్లాదిని, పావని, నళిని, వంక్షువు, సీత, సింధు, భాగీరథి అను సప్తధారలుగా చీలి లోకములను పవిత్రము చేసిన దివ్యవైభవమును సూతమహర్షి పరమభక్తితో వర్ణిస్తారు.
48 – జంబూద్వీపాంతర్గత ద్వీపములు మరియు సముద్రతీర దేశములు
జంబూద్వీపమునకు అనుబంధముగా ఉన్న అంగద్వీప, యవద్వీప, మలయద్వీప, శంఖద్వీప, కుముదద్వీప, వరాహద్వీపముల భౌగోళిక స్వరూపములను మరియు రత్నాకర సముద్రతీర దేశముల వైభవమును వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. ప్రకృతి సంపదలతో విరాజిల్లే ఆ ద్వీపముల ప్రాశస్త్యము భక్తిపూర్వకముగా నిరూపింపబడినది.
49 – ప్లక్షాది సప్తద్వీపములు మరియు సప్త సముద్రముల వర్ణనము
జంబూద్వీపమును చుట్టియున్న ప్లక్ష, శాల్మల, కుశ, క్రౌంచ, శాక, పుష్కర అను సప్తద్వీపములు, వాటిని ఆవరించియున్న లవణ, ఇక్షు, సురా, సర్పి, దధి, క్షీర, శుద్ధోదక సముద్రముల విస్తారమును, ఆయా ద్వీపాధిపతుల ధర్మపాలనను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పరమేశ్వరుని దివ్య సంకల్పముతో నిర్మితమైన విశ్వగోళ వైభవము అత్యద్భుతముగా వర్ణింపబడినది.
50 – పాతాళ లోకములు మరియు జ్యోతిశ్చక్ర ప్రాదుర్భావము
భూమికి క్రిందనున్న అతల, వితల, సుతల, రసాతల, తలాతల, మహాతల, పాతాళ అను సప్త పాతాళ లోకముల సుందర భవనములు, నాగ దైత్యుల ఆవాసములు మరియు ఆకాశమున సూర్యచంద్రాది గ్రహ నక్షత్ర జ్యోతిశ్చక్ర మండలములు భగవదాజ్ఞతో పరిభ్రమించే దివ్య చారిత్రక క్రమమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తూ విశ్వరూప పరమేశ్వరుని సర్వోన్నత వైభవమును భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరిస్తారు.
51 – సూర్యరథ గమనాగమన వర్ణనము
సమస్త జగత్తుకు ప్రాణాధారమైన సూర్యభగవానుని ఏకచక్ర దివ్య రథ నిర్మాణమును, రథమునకు పూన్చిన సప్త హరిత వర్ణ అశ్వముల గతిని, ఉత్తరాయణ దక్షిణాయన మార్గములలో సూర్యుని సంచార క్రమమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. కాలచక్రము సూర్యుని ఆధీనమునందు పరిభ్రమిస్తూ సమస్త జీవకోటికి కాలజ్ఞానమును, వర్షమును, జీవశక్తిని ప్రసాదించే దివ్య చారిత్రక విధానము పరమభక్తితో వర్ణింపబడినది.
52 – సూర్యచంద్ర గ్రహ సంచార క్రమము
సూర్య చంద్రుల ఉదయాస్తమయములు, పర్వదినములలో సంభవించే సూర్యగ్రహణ చంద్రగ్రహణముల పరమరహస్యములను, ఆకాశ మండలమునందు వెలుగులు పంచే గ్రహముల గమనాగమనములను సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. పరమేశ్వరుని శాసనమునకు కట్టుబడి నవగ్రహములు లోకహితము కొరకు తమ నియమిత కక్ష్యలలో తిరిగే అద్భుత సృష్టి విజ్ఞానము భక్తిప్రపత్తులతో నిరూపింపబడినది.
53 – నక్షత్ర గ్రహ మండల వ్యవస్థ
ఇరువది ఏడు నక్షత్రములు, రాశిచక్ర మండలము, ధ్రువనక్షత్రమును కేంద్రముగా చేసుకుని వాయుబద్ధమై తిరిగే సమస్త జ్యోతిశ్చక్ర రథముల నిర్మాణ విశేషములను వాయుభగవానుడు తెలియజేస్తారు. అంతరిక్షమునందలి సమస్త జ్యోతిర్గోళములను శిశుమార చక్ర రూపమున ధరించియున్న పరమేశ్వరుని విశ్వరూప వైభవము అత్యంత భక్తిరసభరితముగా ప్రవచింపబడినది.
54 – నీలలోహిత రుద్ర ప్రాదుర్భావము
బ్రహ్మదేవుడు తన సృష్టికి సమానమైన సంతానమును కోరుతూ పరమేశ్వరుని ప్రార్థించగా ఆయన తపస్సునకు మెచ్చి నీలలోహిత వర్ణముతో సద్యోజాత రుద్రుడై ప్రత్యక్షమైన పరమ పవిత్ర చారిత్రక ఘట్టమును సూతమహర్షి వర్ణిస్తారు. ఆ రుద్రభగవానుని రోదనమును నివారించుటకు బ్రహ్మదేవుడు నామకరణము చేసిన విధానము మరియు రుద్రుని అష్టరూపముల మహత్యము భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
55 – మహాలింగోద్భవ వైభవము
సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మదేవునికి మరియు స్థితికారుడైన విష్ణుభగవానునికి మధ్య తమలో ఎవరు శ్రేష్ఠులనే సంవాదము ఏర్పడినప్పుడు వారి అహంకారమును తొలగించుటకు కోటిసూర్యప్రభలతో అనాది అనంత జ్యోతిర్లింగము ఆవిర్భవించిన పరమసత్యమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. లింగము యొక్క ఆద్యంతములను కనుగొనలేక విష్ణు బ్రహ్మలు పరమశివుని స్తుతించి జ్ఞానోదయము పొందిన దివ్యగాథ భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
56 – పితృగణ స్వరూప వర్ణనము
అమూర్త రూపములు గల దైవిక పితృదేవతలు మరియు మూర్తిమంతమైన పితృగణముల దివ్య స్వరూపములను, వారి లోకములను, వారు మానవాళికి అనుగ్రహించే ఆయురారోగ్య సంతాన సౌభాగ్యములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. అగ్నిష్వాత్త, బర్హిషద మొదలైన సప్త పితృగణములు శ్రాద్ధకర్మల ద్వారా సంతృప్తి చెంది వంశాభివృద్ధిని ప్రసాదించే పరమసత్యము భక్తిపూర్వకముగా నిరూపింపబడినది.
57 – యుగధర్మ లక్షణములు మరియు ఆయుష్షు
కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలియుగములలో మానవుల శారీరక ప్రమాణములు, ఆయుర్దాయము, మానసిక ప్రవృత్తులు మరియు వేదాధ్యయన క్రమములలో కలిగే మార్పులను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. ధర్మము నాలుగు పాదముల నుండి క్షీణిస్తూ వచ్చిన చారిత్రక యథార్థమును వివరిస్తూ ఆయా యుగములలో ముక్తిని సాధించే తపస్సు, జ్ఞానము, యజ్ఞము, మరియు దాన ధర్మముల విశిష్టత ప్రబోధింపబడినది.
58 – కలియుగ ధర్మ పరిణామము
కలియుగమునందు మానవులలో ధర్మహీనత, వేదబాహ్య ప్రవర్తన, వర్ణాశ్రమ ధర్మ సంకరము మరియు ప్రకృతి వైపరీత్యములు ప్రబలే విధానమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. ఇటువంటి ఘోర కలియుగములో కూడా కేవలము పరమేశ్వర నామస్మరణ మరియు శివభక్తి ద్వారా మాత్రమే జీవుడు సంసార సాగరమును దాటగలడనే పరమసత్యము భక్తిభావముతో చాటబడినది.
59 – ఋషివంశ ప్రవరలు మరియు వేదవిభాగము
త్రేతాయుగ, ద్వాపరయుగములలో అవతరించిన సప్తర్షులు, వారి గోత్రప్రవరలు మరియు వేదజ్ఞాన రక్షణకై వ్యాసభగవానుడు ఏకైక వేదమును ఋక్, యజుస్, సామ, అథర్వణ అను నాలుగు భాగములుగా విభజించిన చారిత్రక సత్యమును వాయుభగవానుడు విశదీకరిస్తారు. లోకకల్యాణము కొరకు వేదవిజ్ఞానమును పరిరక్షించిన మహర్షుల తపోమహిమ భక్తిప్రపత్తులతో కీర్తింపబడినది.
60 – వేదశాఖా ప్రవర్తనము మరియు గురుశిష్య పరంపర
వ్యాసభగవానుడు తన శిష్యులైన పైలుడు, వైశంపాయనుడు, జైమిని, సుమంతుడు మరియు రోమహర్షణులకు వేదములను, ఇతిహాస పురాణములను ఉపదేశించిన దివ్య గురుశిష్య పరంపరను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. వేదశాఖలు జగత్తు అంతటా విస్తరించి సనాతన ధర్మజ్యోతిని వెలిగించిన పవిత్ర వృత్తాంతము భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినది.
61 – పురాణ సంహితా రచన
వ్యాసశిష్యుడైన రోమహర్షణుడు మరియు ఆయన శిష్యులైన కాశ్యపుడు, సావర్ణి, అకృతవ్రణుడు మొదలైన మహర్షులు పద్దెనిమిది పురాణ సంహితలను లోకమునకు అందించిన చారిత్రక క్రమమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. వేదార్థములను సామాన్య మానవులకు సైతం భక్తిపూర్వకముగా అందించే పురాణముల సర్వోన్నత ప్రాధాన్యత నిరూపింపబడినది.
62 – స్వాయంభువాది మన్వంతర నిరూపణము
గడచిన స్వాయంభువ, స్వారోచిష, ఉత్తమ, తామస, రైవత, చాక్షుష అను ఆరు మన్వంతరముల పరిపాలనా వైభవమును, ఆయా కాలములలో అవతరించిన దేవతలు, ఇంద్రులు, సప్తర్షుల దివ్య చరిత్రలను సూతమహర్షి వర్ణిస్తారు. ధర్మరక్షణకై మనువులు ఆచరించిన నిష్కామ పాలనా దక్షత భక్తిశ్రద్ధలతో వివరింపబడినది.
63 – వైవస్వత మన్వంతర విశేషములు
ప్రస్తుతము నడుస్తున్న ఏడవదైన వైవస్వత మన్వంతర విశేషములను, సూర్యపుత్రుడైన వైవస్వత మనువు ధర్మపరిపాలనను, కశ్యపుడు, అత్రి, వశిష్ఠుడు మొదలైన ప్రస్తుత సప్తర్షుల దివ్య తేజస్సును వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. సమస్త లోకములలో ధర్మము సుస్థిరముగా నిలుచుటకు పరమేశ్వరుడు ప్రసాదించిన వ్యవస్థగా ఇది వర్ణింపబడినది.
64 – భావి మన్వంతర దివ్య పాలకుల వర్ణనము
రాబోవు సావర్ణి, దక్షసావర్ణి, బ్రహ్మసావర్ణి, ధర్మసావర్ణి, రుద్రసావర్ణి, రౌచ్య, భౌత్య అను ఏడు భావి మన్వంతరముల పాలకులను, కాబోయే ఇంద్రులు మరియు సప్తర్షుల నామములను సూతమహర్షి వెల్లడిస్తారు. కాలాతీతుడైన పరమేశ్వరుని సంకల్పముతో నిరంతరాయముగా సాగే విశ్వపరిపాలనా చక్రము భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
65 – ప్రజాపతి వంశ విస్తారము మరియు ప్రజాసృష్టి
బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞతో దక్షప్రజాపతి సమస్త చరాచర సృష్టిని విస్తరింపజేయుటకు తన అరవైమంది కన్యలను ధర్ముడు, కశ్యపుడు, చంద్రుడు మొదలైన ఉత్తమ పురుషులకు ఇచ్చి వివాహము చేసిన పరమ పవిత్ర చారిత్రక ఘట్టమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. సకల ప్రాణికోటి ఉద్భవమునకు మూలమైన దక్షకన్యల సంతతి వైభవము భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినది.
66 – కశ్యప ప్రజాపతి దివ్య సంతతి
మరీచి నందనుడైన కశ్యప మహర్షి అదితి యందు ద్వాదశాదిత్యులను, దితి యందు దైత్యులను, దనువు నందు దానవులను, వినత యందు గరుడ అనూరులను, కద్రువ యందు నాగగణములను జన్మింపజేసిన దివ్య సృష్టి క్రమమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. సమస్త సృష్టికి మూలపురుషుడైన కశ్యపుని తపోశక్తి భక్తిప్రపత్తులతో కీర్తింపబడినది.
67 – దైత్య దానవ వంశ చరిత్ర
హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపు, ప్రహ్లాద, విరోచన, బలిచక్రవర్తి మొదలైన దైత్య ప్రముఖుల వంశానుక్రమణికను, వారి తపస్సును, వారి పరాక్రమమును వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. దైత్యులైనను ప్రహ్లాద బలి వంటి భక్తశిఖామణులు పరమేశ్వరుని మరియు విష్ణుభగవానుని యందు చూపిన అనన్య భక్తితత్త్వము వర్ణింపబడినది.
68 – గంధర్వ యక్ష అప్సరసల ఆవిర్భావము
దేవగానము చేయు గంధర్వులు, ధనరక్షకులైన యక్షులు, దివ్య సౌందర్యవతులైన అప్సరసలు మరియు రాక్షసగణముల ఆవిర్భావ వృత్తాంతములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. అంతరిక్షమునందు దేవతా సేవలో తరించే ఈ దివ్య శక్తులు పరమేశ్వరుని విచిత్ర సృష్టి లీలా విశేషములుగా నిరూపింపబడినవి.
69 – స్థావర జంగమ తిర్యగ్జంతు సృష్టి
కశ్యప పత్నులైన క్రోధవశ, తామ్ర, సురభి, ఇళా మొదలైన వారి నుండి సమస్త పశువులు, పక్షులు, సరీసృపములు, వృక్షలతాదులు మరియు సముద్ర జలచరములు ఉద్భవించిన చారిత్రక క్రమమును వాయుభగవానుడు తెలియజేస్తారు. ప్రకృతిలోని సమస్త ప్రాణులలో పరమాత్ముని చైతన్యము నిండియున్న దివ్యసత్యము భక్తిభావముతో ప్రబోధింపబడినది.
70 – రుద్రగణములు మరియు ప్రమథగణ వైభవము
పరమేశ్వరుని సదా సేవిస్తూ కైలాసమునందు నివసించే కోట్లాది రుద్రగణములు, ప్రమథగణములు, భూతబేతాళ వినాయకుల దివ్య స్వరూపములను సూతమహర్షి వర్ణిస్తారు. పరమశివుని ఆజ్ఞతో లోకములను రక్షిస్తూ దుష్టులను దండించే ఆ దివ్య గణముల పరాక్రమము అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో కీర్తింపబడినది.
71 – పితృకల్ప మహిమ మరియు శ్రాద్ధ విధి ప్రాశస్త్యము
పితృదేవతల ఆరాధనకై నిర్దేశింపబడిన శ్రాద్ధకర్మ యొక్క పరమపావన మహిమను, శ్రాద్ధము వలన పితృదేవతలు తృప్తిచెంది తమ వంశమునకు దీర్ఘాయుష్షు, ఐశ్వర్యము, మోక్షములను ఎలా ప్రసాదిస్తారో వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. సనాతన ధర్మములో పితృఋణ విముక్తికి శ్రాద్ధాచరణయే పరమౌషధమని భక్తిపూర్వకముగా నిరూపింపబడినది.
72 – శ్రాద్ధ కాల నిర్ణయము మరియు తిథి ఫలములు
శ్రాద్ధకర్మలను ఆచరించుటకు ప్రశస్తమైన అమావాస్య, సంక్రాంతి, వ్యతీపాత, యుగాది, మహాలయ పక్ష దినములను మరియు వివిధ తిథులలో శ్రాద్ధము చేయుట వలన లభించే విశేష పుణ్యఫలములను సూతమహర్షి విశదపరుస్తారు. సమయపాలనతో శ్రద్ధాభక్తులతో సమర్పించే పితృపూజ భగవత్ప్రీతికరమని ప్రవచింపబడినది.
73 – శ్రాద్ధాధికార పాత్రతా నిర్ణయము
శ్రాద్ధ భోజనమునకు అర్హులైన తపస్సంపన్నులు, వేదవేత్తలు, సదాచార సంపన్నులైన బ్రాహ్మణుల ఉత్తమ లక్షణములను, శ్రాద్ధమునకు అనర్హులైన వారి వర్జన నియమములను వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. జ్ఞానవంతులైన ఉత్తములకు అన్నదానము చేయుట ద్వారా పితృదేవతలు సాక్షాత్తు తృప్తి చెందుతారనే సత్యము భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరింపబడినది.
74 – శ్రాద్ధ విధానము మరియు హవిర్దాన క్రమము
పవిత్ర దర్భలు, తిలలు, జలములతో పితృదేవతలను ఆవాహన చేయు పద్ధతిని, అగ్నికార్యమును, పిండప్రదాన విధిని మరియు హవిస్సులను సమర్పించే శాస్త్రోక్త విధానమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. మంత్రయుక్తముగా భక్తితో ఆచరించే శ్రాద్ధక్రియ పితరులకు శాశ్వత పుణ్యలోకములను ప్రసాదిస్తుందని నిరూపింపబడినది.
75 – శ్రాద్ధ ద్రవ్య భక్ష్యభోజ్య నియమములు
శ్రాద్ధకర్మయందు పితృదేవతలకు ప్రీతికరమైన తిలలు, యవలు, పాలు, నెయ్యి, తేనె వంటి పవిత్ర ద్రవ్యములను మరియు శ్రాద్ధములో నిషిద్ధమైన ఆహార పదార్థముల వివరములను వాయుభగవానుడు విశదీకరిస్తారు. పవిత్రమైన హవిష్య పదార్థములతో శ్రాద్ధమును నిర్వర్తించుట ఉత్తమ భక్తిలక్షణముగా ప్రబోధింపబడినది.
76 – శ్రాద్ధ యోగ్య పుణ్యతీర్థముల మహిమ
గంగ, యమున, సరస్వతి, నర్మద, గోదావరి వంటి పుణ్యనదీ తీరములు, పుష్కరము, వారణాసి, కురుక్షేత్రము, ప్రభాస వంటి దివ్యక్షేత్రములలో శ్రాద్ధము చేయుట వలన కలిగే అక్షయ పుణ్యఫలములను సూతమహర్షి ప్రశంసిస్తారు. ఆయా తీర్థములలో పితృదేవతలకు సమర్పించే పిండప్రదానము సమస్త పాపహరణమని వర్ణింపబడినది.
77 – గయాక్షేత్ర దివ్య మాహాత్మ్యము
పితృముక్తికి సకల జగత్తులో అత్యుత్తమ స్థానమైన గయాక్షేత్రము యొక్క ఆవిర్భావమును, గయాసురుని పవిత్ర తపస్సును, గదాధర రూపమున శ్రీమహావిష్ణువు గయాసురునిపై పాదముంచిన పరమ చారిత్రక ఘట్టమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. గయాక్షేత్రమునందలి అక్షయవటము వద్ద ఒక్కసారి పిండప్రదానము చేసినంతనే పితృదేవతలు శాశ్వత బ్రహ్మలోకమును పొందుతారనే పరమసత్యము భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినది.
78 – పితృగాథలు మరియు పితృదేవతల ప్రార్థన
పూర్వకాలమున పితృదేవతలు స్వయముగా గానము చేసిన పవిత్ర గాథలను, తమ వంశమునందు జన్మించే పుత్రుడు గయాక్షేత్రమున శ్రాద్ధము చేసి తమను ఉద్ధరించాలని వారు కోరుకునే భావములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పితృభక్తియే మానవునికి సమస్త శ్రేయస్సులను ప్రసాదించే దివ్యమార్గమని భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
79 – శ్రాద్ధ ఫలసిద్ధి మరియు పితృస్తోత్రము
శ్రద్ధాభక్తులతో శ్రాద్ధమును ఆచరించిన వారికి సమకూరే సమస్త మనోరథ సిద్ధులను, పితృదేవతలను స్తుతించే పరమపావన పితృస్తోత్రమును వాయుభగవానుడు ఉపదేశిస్తారు. ఈ స్తోత్రమును నిత్యము పఠించు భక్తులకు పితృదేవతల అనుగ్రహముతో ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యములు చేకూరుతాయని నిరూపింపబడినది.
80 – శ్రాద్ధ లోప ప్రాయశ్చిత్త విధులు
శ్రాద్ధకర్మల సమయమున అజ్ఞానము వలన గాని, ప్రమాదవశాత్తు గాని సంభవించే లోపములకు శాస్త్రము నిర్దేశించిన ప్రాయశ్చిత్త విధానములను, గాయత్రీ జపము, పవిత్ర హోమముల ద్వారా దోషనివారణ పొందే మార్గములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పరమేశ్వరుని శరణుజొచ్చి ప్రాయశ్చిత్తము చేయుట వలన శ్రాద్ధము సంపూర్ణ ఫలప్రదమగునని ప్రబోధింపబడినది.
81 – పితృతర్పణ మంత్ర విధి
దేవర్షులు, బ్రహ్మర్షులు, దివ్య పితృగణములు మరియు స్వవంశ పితరులకు జలతిలలతో తర్పణము సమర్పించే మంత్రోక్త విధానమును వాయుభగవానుడు తెలియజేస్తారు. తర్పణ సమర్పణ ద్వారా సమస్త విశ్వజీవుల పట్ల కృతజ్ఞతాభావమును ప్రకటిస్తూ పితృదేవతల ఆశీస్సులను పొందే పరమ పవిత్ర విధి వివరింపబడినది.
82 – సపిండీకరణ మరియు మాతృశ్రాద్ధ విధి
మరణించిన జీవుని ప్రేతత్వమును తొలగించి పితృదేవతలతో ఐక్యము చేయు పరమ సంక్లిష్ట సపిండీకరణ కర్మ విధిని, మరియు మాతృమూర్తుల రుణం తీర్చుకొనుటకై ఆచరించే మాతృశ్రాద్ధ విశేషములను సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. జీవునికి ఉత్తమగతులు కల్పించుటలో ఈ కర్మల ప్రాధాన్యత అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
83 – శ్రాద్ధ కల్ప సమాప్తి మరియు పితృస్తుతి
పితృకల్పము యొక్క సమగ్ర సారాంశమును, పితృదేవతల సర్వవ్యాపకత్వమును, వారిని పరమేశ్వర స్వరూపముగా భావించి నిత్యము ప్రార్థించవలసిన దివ్య స్తుతులను వాయుభగవానుడు ఉపసంహరిస్తారు. ఈ శ్రాద్ధ కల్పమును వినినను, చదివినను పరమపుణ్యము లభించి వంశాభివృద్ధి కలుగునని ఆశీర్వదింపబడినది.
84 – వైవస్వత మనుపుత్రుల వంశోత్పత్తి
వైవస్వత మనువు పుత్రులైన ఇక్ష్వాకువు, నృగుడు, శర్యాతి, దిష్టుడు, ధృష్టుడు, కరూషుడు, నరిష్యన్తుడు, పృషధ్రుడు మరియు నాభాగుల దివ్య వంశావళిని సూతమహర్షి వివరిస్తారు. క్షత్రియ ధర్మమును నిలబెట్టి భూమండలమును ధర్మబద్ధముగా పాలించిన ఆ రాజర్షుల చారిత్రక జన్మవృత్తాంతము భక్తిపూర్వకముగా కీర్తింపబడినది.
85 – ఇక్ష్వాకు వంశోద్భవ రాజచరిత్ర
సూర్యవంశమునకు మూలపురుషుడైన ఇక్ష్వాకు మహారాజు దివ్య పాలనను, ఆయన కుమారులైన వికుక్షి, నిమి మొదలైన రాజుల పరాక్రమమును వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. అయోధ్యా నగరమును రాజధానిగా చేసుకుని సత్యధర్మములతో పరిపాలన సాగించిన సూర్యవంశ రాజుల వైభవము భక్తిభావముతో వర్ణింపబడినది.
86 – శశాద వంశము మరియు మాంధాతృ చక్రవర్తి వైభవము
వికుక్షి కుమారుడైన శశాదుని వంశము, కకుత్స్థుని పరాక్రమము, మరియు సమస్త భూమండలమును ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యముగా పాలించిన మాంధాతృ చక్రవర్తి దివ్య చారిత్రక వైభవమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. మాంధాత ఆచరించిన అనేక అశ్వమేధ యాగములు మరియు ఆయన ఈశ్వర భక్తి అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ప్రవచింపబడినది.
87 – సగర భగీరథ రఘుమహారాజుల వంశావళి
అసమంజసుడు, సగర చక్రవర్తి, అశ్వమేధ యాగ రక్షణ, సగరపుత్రుల భస్మీపటలము, మరియు భగీరథుని అసమాన తపస్సుతో గంగాదేవి భువికి దిగివచ్చిన చారిత్రక సత్యములను వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. రఘుమహారాజు దిగ్విజయ యాత్రలు మరియు ఆయన ధర్మనిష్ఠ సూర్యవంశ కీర్తికి మకుటాయమానముగా నిరూపింపబడినవి.
88 – శ్రీరామచంద్ర ప్రభు అవతార లీల మరియు రఘువంశ విస్తారము
ధర్మసంస్థాపనార్థమై సూర్యవంశమునందు సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువు శ్రీరామచంద్ర ప్రభువుగా అవతరించి రావణాసుర సంహారము గావించిన దివ్య చరిత్రను, రామరాజ్య వైభవమును, లవకుశుల పాలనను సూతమహర్షి పరమభక్తితో వర్ణిస్తారు. సత్యము, పితృవాక్యపాలన మరియు ఏకపత్నీవ్రతములకు మూర్తీభవించిన రూపమైన శ్రీరాముని లీలలు భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరింపబడినవి.
89 – నిమి వంశము మరియు జనక చక్రవర్తుల వైభవము
ఇక్ష్వాకు పుత్రుడైన నిమి చక్రవర్తి వంశము, మిథిలా నగర స్థాపన, మరియు దేహాభిమానము లేక విదేహులై పరిపాలించిన జనక మహారాజుల దివ్య ఆధ్యాత్మిక పరంపరను వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. బ్రహ్మజ్ఞాన సంపన్నులై రాజ్యపాలన గావించిన రాజర్షుల పవిత్ర చరిత్రలు భక్తిరసభరితముగా వర్ణింపబడినవి.
90 – చంద్రవంశ ప్రాదుర్భావము మరియు పురూరవ చక్రవర్తి చరిత్ర
అత్రి మహర్షి నేత్రము నుండి ఉద్భవించిన చంద్రుని చరిత్ర, బుధుని జననము, మరియు చంద్రవంశ మూలపురుషుడైన పురూరవ చక్రవర్తి మరియు ఊర్వశిల దివ్య చారిత్రక వృత్తాంతమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. పురూరవుడు త్రేతాగ్నులను స్థాపించి యజ్ఞసంస్కృతిని భూలోకమున ప్రవర్తిల్లజేసిన విధానము భక్తిపూర్వకముగా కీర్తింపబడినది.
91 – ఆయు నహుష యయాతి మహారాజుల వృత్తాంతము
పురూరవుని కుమారుడైన ఆయువు, ఇంద్రపదవిని పొందిన నహుష మహారాజు, మరియు సార్వభౌముడైన యయాతి మహారాజుల దివ్య పరిపాలనా విశేషములను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. నహుషుడు అగస్త్య శాపము వలన పొందిన పరిణామములు మరియు యయాతి రాజ్యపాలన చారిత్రక సత్యములుగా వర్ణింపబడినవి.
92 – యయాతి రాజ్య విభజన మరియు ధర్మబోధ
శుక్రాచార్యుని శాపము వలన వార్ధక్యము పొందిన యయాతి తన యౌవనమును కుమారుడైన పూరునకు ఇచ్చి తిరిగి స్వీకరించిన ఘట్టమును, అనంతరం తన రాజ్యమును యదు, తుర్వసు, ద్రుహ్యు, అను, పూరు అను ఐదుగురు పుత్రులకు విభజించిన విధానమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. భోగముల వలన తృప్తి లభించదని, వైరాగ్యమే ముక్తికి మార్గమని యయాతి చేసిన పరమ ధర్మబోధ ఆవిష్కరింపబడినది.
93 – యయాతి తపోనిష్ఠ మరియు వైరాగ్య ప్రాప్తి
సర్వసంగ పరిత్యాగము చేసి వానప్రస్థాశ్రమమును స్వీకరించిన యయాతి మహారాజు కఠోర తపస్సునాచరించి స్వర్గమును, ఆపై దౌహిత్రుల పుణ్యముతో పరమపదమును పొందిన దివ్య చారిత్రక క్రమమును వాయుభగవానుడు వర్ణిస్తారు. అహంకార రాహిత్యము మరియు ఈశ్వరార్పణ భావములే మోక్షదాయకములని ఈ అధ్యాయము బోధిస్తుంది.
94 – యదువంశ కీర్తనము మరియు కార్తవీర్యార్జున చరిత్ర
యయాతి జ్యేష్ఠపుత్రుడైన యదువు యొక్క పరమపవిత్ర వంశావళిని, సహస్రబాహువులు కలిగి దత్తాత్రేయ భగవానుని అనుగ్రహముతో సమస్త భూమండలమును ధర్మబద్ధముగా పాలించిన కార్తవీర్యార్జునుని దివ్య చరిత్రను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. కార్తవీర్యుని అద్భుత దానగుణము మరియు యజ్ఞవైభవము భక్తిప్రపత్తులతో కీర్తింపబడినవి.
95 – వృష్ణి అంధక వంశములు మరియు యాదవ వైభవము
యదువంశ శాఖలైన క్రోష్టు, సత్వత, వృష్ణి, అంధక వంశముల విస్తారమును, ఆ వంశములలో అవతరించిన శూరసేనుడు, వసుదేవుడు మొదలైన ధర్మాత్ముల పరంపరను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. లోకకల్యాణార్థమై పరమాత్ముడు అవతరించుటకు యోగ్యమైన పుణ్యవంశముగా యదువంశము వర్ణింపబడినది.
96 – శమంతకోపాఖ్యానము మరియు శ్రీకృష్ణ దివ్య లీల
సూర్యభగవానుని వరప్రసాదమైన శమంతకమణి చరిత్రను, సత్రాజిత్తు వృత్తాంతమును, మణి అపహరణ నిందను బాపుకొనుటకు శ్రీకృష్ణ భగవానుడు జాంబవంతునితో ఇరువది ఎనిమిది రోజులు యుద్ధము చేసి జాంబవతీ సత్యభామలను పరిణయమాడిన దివ్య లీలను సూతమహర్షి వర్ణిస్తారు. శ్రీకృష్ణుని నిర్దోషత్వము మరియు భక్తవత్సలత అత్యంత భక్తిరసభరితముగా నిరూపింపబడినది.
97 – శ్రీకృష్ణ పుత్ర పౌత్ర వంశ చరిత్ర
శ్రీకృష్ణ భగవానునికి రుక్మిణ్యాది అష్టమహిషుల యందు జన్మించిన ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు మొదలైన కుమారుల చరిత్రను, ప్రద్యుమ్న పుత్రుడైన అనిరుద్ధుని వైభవమును, యాదవ వంశ విస్తారమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. ద్వారకా నగరమునందు వెలసిన యాదవుల ధర్మపాలన మరియు శ్రీకృష్ణ సాన్నిధ్య వైభవము భక్తిభావముతో ప్రవచింపబడినది.
98 – తుర్వసు ద్రుహ్యు అను పూరు వంశానుక్రమణిక
యయాతి ఇతర పుత్రులైన తుర్వసు, ద్రుహ్యు, అను మరియు పూరుల వంశక్రమమును, వారి సంతతి వివిధ దేశములలో రాజ్యములను స్థాపించి పాలించిన చారిత్రక వివరములను సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. గాంధార, శిబి, ఉశీనర మొదలైన ప్రసిద్ధ రాజవంశముల మూలములు భక్తిపూర్వకముగా కీర్తింపబడినవి.
99 – పౌరవ కురు పాండవ వంశావళి మరియు భవిష్యద్రాజుల వర్ణనము
పూరువంశమునందు దుష్యంతుడు, భరత చక్రవర్తి, హస్తినాపుర నిర్మాత హస్తి, కురుమహారాజు, శంతనుడు, భీష్ముడు, పాండవులు మరియు పరీక్షిత్తుల దివ్య చరిత్రలను, ఆపై కలియుగమున పాలించే భవిష్యత్ రాజుల వంశావళిని వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. ధర్మక్షేత్రమైన భారతవర్షమునందు ధర్మసంస్థాపన గావించిన మహాపురుషుల చరిత్రలు అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినవి.
100 – పురాణ ఉపసంహారము మరియు సర్వోన్నత ఫలశ్రుతి
వాయుపురాణ సమగ్ర సారాంశమును, సమస్త పాపములను హరించి ధర్మార్ధ కామ మోక్షములను ప్రసాదించే ఈ దివ్య పురాణ పఠన శ్రవణ మహిమను సూతమహర్షి పరమభక్తితో ఉపసంహరిస్తారు. ఈ పవిత్ర పురాణమును భక్తితో పూజించి అధ్యయనము చేసిన భక్తులు పరమేశ్వరుని సాయుజ్య ముక్తిని పొందుతారనే పరమసత్యముతో సమస్త మునిగణములు పరమానందభరితులైన దివ్య సమాప్తి వైభవము ఆవిష్కరింపబడినది.
101 – సంహార వర్ణనము మరియు నైమిత్తిక ప్రళయ క్రమము
కల్పము ముగింపు నందు సంభవించే నైమిత్తిక ప్రళయము యొక్క భీకర చారిత్రక సత్యములను, బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు ముగిసిన పిమ్మట సూర్యుని ప్రచండ కిరణములు సమస్త లోకములను తపింపజేసే విధానమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. సకల భువనములు జలమయమై శేషశాయియైన నారాయణుని యందు లీనమగునప్పుడు పరమేశ్వరుని సంకల్పముతో విశ్వము నిశ్చలత్వమును పొందే దివ్య లయతత్త్వము భక్తిభావముతో వర్ణింపబడినది.
102 – ప్రాకృత ప్రళయ స్వరూపము మరియు తత్త్వ లయము
బ్రహ్మదేవుని నూరు సంవత్సరముల ఆయుష్షు ముగిసిన పిమ్మట సంభవించే మహాప్రళయము నందు పృథ్వి జలము నందు, జలము తేజస్సు నందు, తేజస్సు వాయువు నందు, వాయువు ఆకాశము నందు, ఆకాశము అహంకారము నందు, అహంకారము మహత్తత్త్వము నందు, మహత్తత్త్వము అవ్యక్త ప్రకృతి యందు లయమగు క్రమమును సూతమహర్షి వివరిస్తారు. సమస్త సృష్టి పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన పరమేశ్వరుని యందే నిక్షిప్తమగు పరమసత్యము అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరింపబడినది.
103 – ఆత్యంతిక ప్రళయము మరియు మోక్ష స్వరూపము
జ్ఞాన వైరాగ్యముల ద్వారా కర్మబంధములను ఛేదించిన పరమహంసలు పొందే ఆత్యంతిక ప్రళయమును, అనగా పునర్జన్మరహిత శాశ్వత ముక్తిని వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. పరమశివుని దివ్య సాక్షాత్కారము వలన జీవుడు సంసార చక్రము నుండి విముక్తుడై సచ్చిదానంద పరబ్రహ్మముతో ఏకత్వమును పొందు దివ్య సాధనా రహస్యములు భక్తిపూర్వకముగా ప్రబోధింపబడినవి.
104 – విశ్వకోశ విన్యాసము మరియు పరమేశ్వర సర్వోన్నత మహిమ
అనంత కోటి బ్రహ్మాండములను తన ఉదరమునందు ధరించిన విరాట్పురుషుని దివ్య స్వరూపమును, సకల లోకములను నియంత్రించే పరమేశ్వరుని సర్వశక్తిమత్త్వమును సూతమహర్షి కీర్తిస్తారు. శివభక్తియే సమస్త విద్యలకు, వేదములకు, పురుషార్థములకు పరమావధియని చాటిచెప్పుతూ పరమేశ్వర పాదారవిందములను నిరంతరము ధ్యానించవలసిన ఆవశ్యకత భక్తిరసభరితముగా నిరూపింపబడినది.
105 – గయాక్షేత్ర ప్రాదుర్భావము మరియు తీర్థ ప్రాశస్త్యము
పితృముక్తికి సకల విశ్వమునందే పరమపావనమైన గయాక్షేత్రము యొక్క అవతరణ చారిత్రక నేపథ్యమును, బ్రహ్మదేవుడు నిర్వర్తించిన దివ్య యాగ వైభవమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. గయాక్షేత్ర మహిమను శ్రవణము చేసినంతనే పితృదేవతలు ఆనందించి తమ సంతతికి సకల శుభములను అనుగ్రహిస్తారనే పరమసత్యము భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
106 – గయాసుర తపోమహిమ మరియు విష్ణుపాద ప్రతిష్ఠ
గయాసురుడను పరమభక్తుడైన దైత్యుడు ఘోర తపస్సునాచరించి పరమేశ్వరుని, బ్రహ్మదేవుని మరియు విష్ణుభగవానుని మెప్పించి తన దేహమును సమస్త తీర్థముల కంటె పరమపవిత్రముగా మార్చుకున్న దివ్యగాథను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. లోకకల్యాణార్థమై గయాసురుని శిరస్సుపై బ్రహ్మాది దేవతలు కొలువైయుండగా శ్రీమహావిష్ణువు తన గదాధర దివ్య పాదపద్మమును నిలిపి క్షేత్రమును పితృముక్తిధామముగా అనుగ్రహించిన పరమ చారిత్రక ఘట్టము భక్తిపూర్వకముగా ఆవిష్కరింపబడినది.
107 – గయా యాత్రా విధి మరియు ఫల్గూతీర్థ స్నాన ఫలము
గయాక్షేత్రమును చేరుకున్న భక్తులు పాటించవలసిన నియమములను, పుణ్య ఫల్గూనది యందు స్నానమాచరించి దేవతలకు, ఋషులకు, పితృదేవతలకు తర్పణములు సమర్పించే శాస్త్రోక్త విధానమును వాయుభగవానుడు వివరిస్తారు. ఫల్గూతీర్థ జలములతో పితరులను తృప్తిపరచుట వలన బ్రహ్మహత్యాది మహాపాపములు సైతం పటాపంచలవుతాయనే సత్యము భక్తిభావముతో ప్రవచింపబడినది.
108 – అక్షయవట శ్రాద్ధ మహిమ మరియు రుద్రపాద దర్శనము
గయాక్షేత్రమునందలి అమరత్వము కలిగిన అక్షయవట వృక్ష ఛాయలో మరియు రుద్రపాద సన్నిధిలో సమర్పించే పిండప్రదాన మహిమను సూతమహర్షి విశదీకరిస్తారు. అక్షయవటము వద్ద ఒక్క తిలమాత్ర పిండమును సమర్పించినను పూర్వీకులైన పితృదేవతలు కోటి కల్పముల కాలము బ్రహ్మలోకమునందు పరమానందముతో విహరిస్తారనే పరమపావన సత్యము భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణింపబడినది.
109 – ప్రేతశిలా శ్రాద్ధ కల్పము మరియు దుర్గతి నివారణము
దుర్మరణము పొందిన మరియు ప్రేతత్వముతో బాధపడుతున్న పూర్వీకుల విముక్తికై ప్రేతశిల మరియు ప్రేతకుండముల వద్ద నిర్వర్తించవలసిన ప్రత్యేక శ్రాద్ధ విధానములను వాయుభగవానుడు తెలియజేస్తారు. పరమేశ్వరుని కరుణాకటాక్షములతో ఆయా జీవులు సమస్త నరకయాతనల నుండి విముక్తులై దివ్యదేహములను ధరించి ఉత్తమ లోకములను చేరుకునే మార్గము భక్తిరసభరితముగా నిరూపింపబడినది.
110 – గయా పుణ్యతీర్థ సమూహ వర్ణనము మరియు తీర్థవిధులు
గయాక్షేత్ర పరిధిలో విరాజిల్లే బ్రహ్మసరోవరము, రామతీర్థము, ధర్మారణ్యము, మాతంగవాపి మొదలైన అనేక పుణ్యతీర్థముల దర్శన స్పర్శన ఫలములను సూతమహర్షి వివరిస్తారు. ఆయా తీర్థములలో యథావిధిగా శ్రాద్ధ తర్పణాది కర్మలను ఆచరించిన సద్భక్తులకు ఇహలోకమున సర్వసంపదలు, పరలోకమున మోక్షము సిద్ధించునని ప్రబోధింపబడినది.
111 – గయా శ్రాద్ధ సమగ్ర ఫలసిద్ధి మరియు గదాధర స్తవము
గయాక్షేత్రమున సమగ్ర శ్రాద్ధక్రియలను ముగించి గదాధర ప్రభువును భక్తితో పూజించి బ్రాహ్మణులను సంతుష్టులను చేసే అంతిమ విధులను వాయుభగవానుడు విశదపరుస్తారు. గయా శ్రాద్ధమును పరిపూర్ణముగా ఆచరించిన గృహస్థు తన మాతృ, పితృ, భార్యాది ఇరువది ఒక్క తరముల పూర్వీకులను ఉద్ధరించి సాక్షాత్తు శ్రీమన్నారాయణుని పరమపదమును పొందుతాడనే పరమసత్యము అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో కీర్తింపబడినది.
112 – పురాణ మాహాత్మ్యము మరియు సర్వోత్కృష్ట ఉపసంహారము
శ్రీవాయు మహాపురాణము యొక్క సమగ్ర దివ్య సారాంశమును, పన్నెండు వేల శ్లోకముల పురాణ శ్రవణ పఠనముల వలన చేకూరే అనంత పుణ్యఫలములను సూతమహర్షి పరమభక్తితో ఉపసంహరిస్తారు. నైమిశారణ్య మునులందరూ పరమానందభరితులై పరమేశ్వరుని, వాయుభగవానుని, సూతమహర్షిని భక్తిప్రపత్తులతో పూజించిన దివ్య చారిత్రక ఘట్టముతో ఈ పరమ పవిత్ర పురాణ రాజము మంగళప్రదముగా సమాప్తమైన విధానము ఆవిష్కరింపబడినది.