కూర్మ మహా పురాణము
35 - వారణాశి మాహాత్మ్యము
సూత ఉవాచ:-
తతః సర్వాణి గుహ్యాని తీర్థా న్యాయతనాని చ ।
జగామ భగవా న్వ్యాసో జైమినిప్రముఖై ర్వృతః ॥
ప్రయాగం పరమం తీర్థం ప్రయాగా దధికం శుభమ్ ।
విశ్వరూపం తథా తీర్థం కాలతీర్థ మనుత్తమమ్ ॥
ఆకాశాఖ్యం మహాతీర్థం తీర్థం చైవా సుషం పరమ్ ।
స్వర్లీన ఞ్చ మహాతీర్థం గౌరీతీర్థ మనుత్తమమ్ ।
ప్రాజాపత్యం పరం తీర్థం స్వర్గ ద్వారం తథైవ చ ।
జమ్బుకేశ్వర మిత్యుక్తం చర్మాఖ్యం తీర్థముత్తమమ్ ॥
సూతుడిట్లు చెప్పెను.
తరువాత పూజనీయుడైన వ్యాసుడు జైమిని మొదలగు శిష్యులతో కూడి రహస్యములు, పుణ్యకరములైన సమస్త తీర్థ స్థలములను చూచుటకు వెళ్ళెను.
గొప్ప పుణ్యస్థలమైన ప్రయాగమును, ప్రయాగకంటె ఎక్కువ శుభదాయకమైన విశ్వరూపమను తీర్థమును, అట్లే సాటిలేని కాల తీరమనుస్థలమును;
ఆకాశమనుపేరుగల గొప్ప తీర్థస్థలమును, శ్రేష్ఠమైన ఆనుషమను తీర్థమును, స్వర్లీనమను పేరు గల గొప్ప తీర్ధమును, అద్వితీయమైన గౌరీతీర్థమనుదానిని కూడ,
గొప్పదైన ప్రాజాపత్యమను తీర్థస్థానమును, అట్లే స్వర్గద్వారమును స్థలమును, జంబుకేశ్వరమను పేరుతో వ్యవహరింపబడునది, చర్మాఖ్యమైన శ్రేష్ఠమైన తీర్థమును;
గయాతీర్థం మహాతీర్థం తీర్థం చైవ మహానదీ ।
నారాయణం పరం తీర్థం వాయుతీర్థ మనుత్తమమ్ ॥
జ్ఞాన తీర్థం పరం గుహ్యం వారాహం తీర్థ ముత్తమమ్ ।
యమతీర్థం మహాపుణ్యం తీర్థం సంవర్తకం పరమ్ ॥
అగ్నితీర్థం ద్విజశ్రేష్ఠాః కాలకేశ్వర ముత్తమమ్ ।
నాగతీర్థం సోమతీర్థం సూర్యతీర్థం తథైవ చ ॥
పర్వతాఖ్యం మహాపుణ్యం మణికర్ణ మనుత్తమమ్ ।
ఘటోత్కచం తీర్థవరం శ్రీతీర్థం చ పితామహమ్ ॥
గఙ్గాతీర్థ న్తు దేవేశం తథా తత్తీర్థ ముత్తమమ్ ।
కాపిలం చైవ సోమేశం బ్రహ్మతీర్థ మనుత్తమమ్ ॥
గయాతీర్థమును, మహాతీర్థమును, మహానది అనుపేరుగల తీర్థమును, శ్రేష్ఠమైన నారాయణ తీర్థమును, అద్వితీయమగు వాయు తీర్థమును;
మిక్కిలి రహస్య తరమైన జ్ఞానతీర్థమును, ఉత్తమమైన వారాహ తీర్థమును, మిక్కిలి పుణ్యదాయకమైన యమతీర్థమును, గొప్పదైన సంవర్తకమను తీర్థమును,
ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా! అగ్నితీర్థమును, శ్రేష్ఠమైన కాలకేశ్వర క్షేత్రమును, నాగతీర్థమును, సోమతీర్థమును అట్లే సూర్యతీర్ధమును కూడ,
మిక్కిలి పుణ్యకరమైన పర్వతనామక తీర్థమును, సాటిలేని మణికర్ణ తీర్థమును, తీర్థములలో శ్రేష్ఠమైన ఘటోత్కచమును, శ్రీ తీర్థమును, పితామహాక్షేత్రమును కూడ,
గంగా తీర్థమును, దేవేశ స్థలమును, శ్రేష్ఠమైన ఆ కాపిల తీర్థమును, సోమేశ క్షేత్రమును, సాటిలేనిదైన బ్రహ్మతీర్థమును;
(యత్ర లిఙ్గం పూజనీయం స్నాతుం బ్రహ్మా యదాగతః ।
తదానీం స్థాపయామాస విష్ణు స్తల్లిఙ్గ మైశ్వరమ్ ॥
తతః స్నాత్వా సమాగత్య బ్రహ్మా ప్రోవాచ తం హరిమ్ ।
మయా నీత మిదం లిఙ్గం కస్మాత్ స్థాపితవా నసి ॥
త మాహ విష్ణు స్త్వత్తోఽపి రుద్రే భక్తి ర్దృఢా యతః ।
తస్మాత్ ప్రతిష్ఠితం లిఙ్గం నామ్నా తత్ర భవిష్యతి ॥)
భూతేశ్వరం తథా తీర్థం తీర్థం ధర్మసముద్భవమ్ ।
గంధర్వతీర్థం సుశుభం వాహ్నేయం తీర్థ ముత్తమమ్ ॥
దౌర్వాసికం హెూమతీర్థం చన్ద్రతీర్థం ద్విజోత్తమాః ।
చిత్రాఙ్గదేశ్వరం పుణ్యం పుణ్యం విద్యాధరేశ్వరమ్ ॥
(ఎక్కడనైతే పూజింపదగిన లింగమును, బ్రహ్మదేవుడు స్నానము చేయుటకు వెళ్ళినప్పుడు విష్ణువు ఆ ఈశ్వర లింగమును అప్పుడు ప్రతిష్ఠించినాడో,
తరువాత స్నానము చేసివచ్చిన బ్రహ్మ ‘నాచేత తీసుకొని రాబడిన లింగమును నీవు ఎందువలన ప్రతిష్ఠించినావు’ అని విష్ణువును ప్రశ్నించెను.
విష్ణువు బ్రహ్మకు ఇట్లు బదులిచ్చెను. నీకంటె నాకు రుద్రుని యందు దృఢమైన భక్తి కలదు. అందువలన నేనీ లింగమును ప్రతిష్ఠించినాను. ఇది నీపేరుతో ప్రసిద్ధమై యుండగలదు)
మరియు భూతేశ్వరమను తీర్థము, ధర్మ సముద్భవమను తీర్థము, శుభకరమైన గంధర్వ తీర్థము, శ్రేష్ఠమయిన వాహ్నేయ తీర్థము,
బ్రాహ్మణోత్తములారా! దూర్వాసమునికి సంబంధించిన హెూమ తీర్థము, చంద్రతీర్థము, పుణ్యదాయకమైన చిత్రాంగదేశ్వరము, అటువంటిదే యగు విద్యాధరేశ్వర తీర్థము;
కేదారం తీర్థముఖ్యాఖ్యం కాలఞ్జర మనుత్తమమ్ ।
సారస్వతం ప్రభాస ఞ్చ ఖేటకర్ణం హరం శుభమ్ ॥
లౌకికాఖ్యం మహాతీర్థం తీర్ధం చైవ హిమాలయమ్ ।
హిరణ్యగర్భం గోప్రఖ్యం తీర్థం చైవ వృషధ్వజమ్ ॥
ఉపశాన్తం శివం చైవ వ్యాఘ్రేశ్వర మనుత్తమమ్ ।
త్రిలోచనం మహాతీర్థం లోలార్క ఞ్చోత్తరాహ్వయమ్ ॥
కపాలమోచనం తీర్థం బ్రహ్మహత్యావినాశనమ్ ।
శుక్రేశ్వరం మహాపుణ్య మానన్దపుర ముత్తమమ్ ॥
ఏవ మాదీని తీర్థాని ప్రాధాన్యా త్కధితాని తు ।
న శక్యా విస్తరా ద్వక్తుం తీర్థసంఖ్యా ద్విజోత్తమాః ॥
తీర్థముఖ్యమను పేరుగల కేదార క్షేత్రము, శ్రేష్ఠమైన కాలంజర తీర్థము, సారస్వతము, ప్రభాసతీర్థము, ఖేటకర్ణము, శుభకరమైన హారతీర్థము.
లౌకిక మనుపేరుగల గొప్పతీర్థము, హిమాలయతీర్థము, హిరణ్యగర్భము, గోప్రఖ్యము, వృషధ్వజము అను పేర్లు కల తీర్థములు;
ఉపశాంతము, శివము, శ్రేష్ఠమైన వ్యాఘ్రేశ్వర తీర్థము, త్రిలోచనమను గొప్ప తీర్థము, లోలార్కము, ఉత్తరమను పేరు కల తీర్థము;
బ్రహ్మహత్యా పాపమును తొలగించునట్టి కపాల మోచనమను తీర్థము, మిక్కిలి పుణ్యకరమైన శుక్రేశ్వర తీర్థము, ఉత్తమమైన ఆనందపురము అను తీర్థము;
ఈ చెప్పబడినవి మొదలుగా గల తీర్ధ స్థలములు, వాని ప్రాముఖ్యాన్ననుసరించి చెప్పబడినవి. విప్రశ్రేష్ఠులారా! ఆ తీర్ధముల సంఖ్యను ఇంకను విశదముగా చెప్పుట శక్యము కాదు.
తేషు సర్వేషు తీర్థేషు స్నాత్వాఽభ్యర్చృ సనాతనమ్ ।
ఉపోష్య తత్ర తత్రాసౌ పారాశర్యో మహామునిః ॥
తర్పయిత్వా పితౄన్దేవాన్ కృత్వా పిణ్డప్రదానకమ్ ।
జగామ పున రేవాపి యత్ర విశ్వేశ్వరః శివః ॥
స్నాత్వా భ్యర్చ్య మహాలిఙ్గం శిష్యైః సహ మహామునిః ।
ఉవాచ శిషాంధర్మాత్మా యథేష్టం గంతు మర్హథ ॥
తే ప్రణమ్య మహాత్మానం జగ్ముః పైలాదయో ద్విజాః ।
వాసఞ్చ తత్ర నియతో వారాణస్యాం చకార సః ॥
శాన్తో దాన్త స్త్రిషవణం స్నాత్వాఽ భ్యర్చ్య పినాకినమ్ ।
భైక్షాహారో విశుద్ధాత్మా బ్రహ్మచర్యపరాయణః ॥
పరాశరుని కుమారుడైన ఆ వేదవ్యాసమహాముని ఆ అన్ని పుణ్య తీర్థముల యందు స్నానము చేసి, ఆయా స్థలములలో సనాతనుడైన ఈశ్వరుని పూజించి, ఉపవాసము చేసి,
పితృదేవతలకు తర్పణములు విడిచి, వారికి పిండప్రదానము కూడా జరిపి, మరల విశ్వేశ్వరుడు నివసించియున్న ప్రధాన స్థానమునకే వెళ్ళెను.
అక్కడ వ్యాసమహాముని, శిష్యులతో కూడి స్నానము చేసి మహాలింగ రూపుడైన శివుని పూజించి, ధర్మాత్ముడగునతడు శిష్యులను గూర్చి, “మీరిక ఇష్టము వచ్చిన చోటుకు వెళ్ళవచ్చును” అని పలికెను.
పైలుడు మొదలగు ఆ బ్రాహ్మణులు, మహాత్ముడైన వ్యాసునకు నమస్కరించి వెడలిపోయిరి. ఆ వ్యాసుడు వారణాశిలోనే తన నివాసమును నిత్యముగా చేసికొనెను.
శాంతము, ఇంద్రియ నిగ్రహము కలవాడై, మూడు కాలముల యందు స్నానము చేసి శివుని పూజించి, భిక్ష వలన లభించిన ఆహారము కలవాడై, నిర్మలమైన మనస్సుతో, బ్రహ్మచర్య నియమము ధరించినవాడై,
కదాచి త్తత్ర వసతా వ్యాసేనా మితతేజసా ।
భ్రమమాణేన భిక్షా వై నైవ లబ్ధా ద్విజోత్తమాః ॥
తతః క్రోధావృతతను ర్నరాణా మిహ వాసినామ్ ।
విఘ్నం సృజామి సర్వేషాం యేన సిద్ధి ర్హి హీయతే ॥
తత్క్షణా త్సా మహాదేవీ శంకరార్థశరీరిణీ ।
ప్రాదురాసీ త్స్వయం ప్రీత్యా వేషం కృత్వా తు మానుషమ్ ॥
భో భోవ్యాస ! మహాబుద్ధే శప్తవ్యా న త్వయా పురీ ।
గృహాణ భిక్షాం మత్త స్త్వ ముక్వైవం ప్రదదౌ శివా ॥
ఉవాచ చ మహాదేవీ క్రోధన స్త్వం యతో మునే ।
ఇహక్షేత్రే న వస్తవ్యం కృతఘ్నోఽసి యతః సదా ॥
అక్కడ నివసించుచున్న గొప్పతేజస్సు కల వ్యాసుడు ఒకప్పుడు భిక్షకొరకు తిరుగుచుండగా ఆయనకు భిక్షలభించలేదు.
విప్రవరులారా ! అప్పుడు వ్యాసుడు కోపముతోనిండినవాడై, ఇక్కడ నివసించు మనుష్యులందరికీ పుణ్యలోకప్రాప్తి కలుగకుండునట్లు ఆటంకమును కల్పింతును అని సంకల్పించెను.
వెంటనే శంకరుని అర్థశరీరరూపణియగు పార్వతి, స్వయముగా ప్రీతితో మానవరూపమును ధరించి అక్కడ సాక్షాత్కరించెను.
“గొప్పబుద్ధికల ఓ వ్యాసుడా ! ఈ కాశీపట్టణము నీచేత శపించదగినది కాదు. నీవు నావలన భిక్షను స్వీకరింపుము” అని పలికి అతనికి భిక్షనిచ్చెను.
తరువాత ఆ దేవి వ్యాసునితో ఇట్లనెను. “ఓ మునీ ! నీవు కోపస్వభావము కలవాడవు కనుక, కృతఘ్నుడవైనందున ఈ క్షేత్రములో ఎల్లప్పుడు నివసించదగవు”.
ఏవ ముక్తః స భగవా న్ధ్యానా జ్ఞాత్వా పరాం శివామ్ ।
ఉవాచ ప్రణతో భూత్వా స్తుత్వా చ ప్రవరైః స్తవైః ॥
చతుర్దశ్యా మథాష్టమ్యాం ప్రవేశం దేహి శాఙ్కరి ।
ఏవ మస్త్యిత్యనుజ్ఞాయ దేవీ చాన్తరధీయత ।
ఏవం స భగవా న్వ్యాసో మహాయోగీ పురాతనః ।
జ్ఞాత్వా క్షేత్రగుణా న్సర్వాన్ స్థిత స్తస్యాథ పార్శ్వతః ॥
ఏవం వ్యాసం స్థితం జ్ఞాత్వా క్షేత్రం సేవన్తి పణ్డితాః ।
తస్మా త్సర్వప్రయత్నేన వారాణస్యాం వసే న్నరః ॥
సూత ఉవాచ:-
యః పఠే దవిముక్తస్య మాహాత్మ్యం శృణుయా దథ ।
శ్రావయే ద్వా ద్విజా ఞ్ఛా న్తా న్స యాతి పరమాం గతిమ్ ॥
మానవరూపము ధరించిన పార్వతీదేవి చేత ఇట్లు పలుకబడిన వేదవ్యాసమహాముని, తనధ్యానశక్తి వలన ఆమెను దేవిగా గుర్తించి నమస్కరించి ప్రశస్తములైన పొగడ్తలతో స్తుతించి ఇట్లనెను.
“ఓ పార్వతీదేవీ! నాకు చతుర్దశినాడు, అష్టమినాడు వారణాశిలో ప్రవేశించుటకు అనుమతినిమ్ము”. అని వ్యాసుడు ప్రార్థించ అట్లేయగుగాక అని అనుగ్రహించి దేవి అదృశ్యమాయెను.
పూజనీయుడు, సనాతనుడు, గొప్పయోగీ అగు వ్యాసుడీ విధముగా కాశీక్షేత్రము యొక్క గుణములన్నింటిని తెలుసుకొని దానికి సమీపములో కొద్దిదూరములో నివసించెను.
ఇట్లు వ్యాసముని ఆ క్షేత్రములో చాలకాలమున్న విషయమును తెలుసుకొని, పండితులు ఆ క్షేత్రమును సేవించుచుండిరి. అందువలన మనుష్యుడు అన్ని విధముల ప్రయత్నముతో వారణాశియందు నివసించవలెను.
సూతుడు పలికెను :-
ఈ అవిముక్త క్షేత్రము యొక్క మాహాత్మ్యమును ఎవడు చదువునో, లేక వినునో, అథవా శాంతులైన ద్విజులకు వినిపించునో, వాడు ఉత్తమగతిని పొందును.
శ్రాద్ధేవా దైవికే కార్యే రాత్రా వహని వా ద్విజాః ।
నదీనాం చైవ తీరేషు దేవతాయతనేషుచ ॥
జ్ఞాత్వా సమాహితమనాః కామక్రోధవివర్జితః ।
జపే దీశం నమస్కృత్య స యాతి పరమాం గతిమ్ ॥
ఇతి శ్రీ కూర్మపురాణే వారాణసీ మాహాత్మ్యే పఞ్చత్రింశోఽధ్యాయః ॥
శ్రాద్ధములోగాని, దేవకార్యమునందుగాని, రాత్రికాలమున, లేక పగటియందుగాని, నదులతీరప్రదేశములందు, దేవతామందిరములందు కాని ఓ బ్రాహ్మణులారా !
జ్ఞానమును పొంది, సావధాన మనస్సు కలవాడై, కోరికలను కోపమును విడిచినవాడై ఈశ్వరునికి నమస్కరించి అతనిని గూర్చి జపము చేసినచో అట్టివాడు ఉత్తమగతిని పొందును.
శ్రీ కూర్మపురాణములో వారాణసీ మాహాత్మ్యవర్ణన యందు ముప్పది యైదవ అధ్యాయము సమాప్తము.
Summary of chapter 35 of the Kūrma Mahā Purana is as follows:
Sūta concludes the exposition on Vārāṇasī by describing the cosmic dance of Mahādeva in the Ānandavana of Kāśī. Goddess Parvatī eternally resides beside Śiva, showering divine motherly grace upon all pilgrims. The chapter asserts that listening to or reciting this Vārāṇasī Māhātmya bestows the merit of visiting all sacred Tīrthas on Earth and grants unbreakable devotion to the Lotus Feet of Mahādeva.