వామన మహా పురాణము
అధ్యాయము 16
దేవర్షీ ! అంతట తన నగరంచేరి సుకేశి, ధర్మిష్టులైన రాక్షసుల నందరినీ సమావేశపరచి యిలా అన్నాడు. రాక్షసులారా ! పురాతనం భవ్యమూనైన ధర్మ స్వరూపం నేను మునులు చెప్పగా విన్నాను. దానిని ఎలాంటిసంకోచం లేకుండా మీరందరూ ఆచరించాలని ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను. వినండి. అహింస, సత్యం, అస్తేయం (అచౌర్యం ) బ్రహ్మచర్యం అమానిత్వం, శౌచం, ఇంద్రియ సంయమనం, దానం, దయ, క్షాంతి (ఓర్పు), శుభమధుర భాషణం, ఎల్లప్పుడూ మంచి పనులు చేయడంలో ఆసక్తి, సదాచరణం చక్కని నడవడి ఉత్తమలోకాలు కలిగిస్తాయి. సుకేశీ ఆజ్ఞానుసారం ఆ రాక్షసులందరు త్రయోదశాంశాలతో కూడిన ధర్మాన్ని ఎంతో నిష్టతో, సంతోషంతో అనుష్టించసాగారు. ఆ ధర్మాచరణ ప్రభావంతో నిశాచరులు పుత్ర పౌత్రాభివృద్ధి, శక్తి సంత్పదాభివృద్ధి కలిగి పురోగమించారు. రాక్షసులావిధంగా సంపాదించిన ధర్మజ్యోతి తేజస్సు, సూర్య చంద్ర నక్షత్రాల రాకపోకలను నిరోధించింది. విప్రోత్తమా! ఆ రాక్షసుల నగరం ముల్లోకాల్లోనూ పగటివేళ చంద్రుడివలెనూ, రాత్రి సమయాల్లో సూర్యుడివలెను వెలుగసాగింది. తర్వాత ఆకాశంలో సూర్యగమనమే కనిపించలేదు. రాక్షసుల ఆ దివ్య నగరాన్నే అందరూ చంద్రుడుగా భావించసాగారు. ఆ నగరం వెదజిమ్మే వెలుగు వెల్లువలను రాత్రియని భ్రమించి సరోవరాల్లోని కమలాలు వికసించలేదు. అయితే రాత్రివేళల్లో ఆ నగరాన్ని సూర్యుడని యెంచి పద్మాలు వికసించసాగాయి. రాత్రి అనే భ్రమతో బయటకు వచ్చిన గుడ్లగూబలను, పగలుగా భావించి బయలుదేరిన కాకులు చంపసాగాయి. పగలని భ్రమించి రాత్రి వేళల్లో గొంతువరకు నీళ్ళలోనికి దిగి జనులు నదుల్లో స్నానాలు చేస్తూ జపాలు చేసేవారు. ఆ నగర కాంతికి రాత్రిని పగలని భ్రమించిన చక్రవాకాలు విడిపోవడం మానేసి తమలో తామిలా బిగ్గరగా మాటాడుకున్నాయి. “భార్యా వియోగాన్ని సహించలేక ఒక చక్రవాకం నదీతీరాన ప్రాణం విడిచినట్టు తోస్తున్నది. వాటి కరుణ దశకు జాలిపడి సూర్యభగవానుడు క్షణ కాలమైనా అస్తమించకుండా తన తీవ్ర కిరణాలతో జగత్తునంతటినీ యిలా వెలిగిస్తున్నాడు.” మరొక చక్రవాకం “కాదు కాదు, భర్తయైన చక్రవాకం చనిపోతే భర్తృవియోగం భరించలేక చక్రవాకి దీనదీనంగా విలపిస్తూ తపించి ఉంటుంది. దాని తపస్సుకు సంతోషించి, చంద్రుని జయించి సూర్యుడు అస్తమించకుండా ఉన్నాడు. ఇదే ముమ్మాటికీ నిజం.” అన్నది.
మహామునీ! యాజ్ఞికులు ఋత్విక్కులు రాత్రియైనను యజ్ఞకర్మలు నిర్వర్తిస్తూనే ఉన్నారు. మహాభాగవతులగు భక్తులు విష్ణుదేవునీ, యితరులు హరబ్రహ్మ సూర్య చంద్రాద్రులను భక్తితో అర్చించసాగారు. ఇక కాముకులకైతే నిరంతరం వెన్నెలతో వెలిగిపోయే పూర్ణిమారాత్రులు ప్రసాదించిన చంద్రుని కార్యమెంతగానో ప్రశంశాపాత్రమైనది. ఇంకను కొందరు “మనమెంతో భక్తి శ్రద్ధలతో మంచి పుష్పగంధాదులతో మహా విష్ణువు నర్చించి యున్నాము. ఆ లక్ష్మీ నారాయణుని “సర్వ కమడాయి అశూన్యశయన ద్వితీయ” సంభవించే శ్రావణ మాసంతో ప్రారంభించి నాలుగు నెలలపాటు ఆరాధించాము. అందుకు సంతోషించి ఆశ్రియః పతి మనకు మహాభోగాలతో కూడి ఎల్లప్పుడు శోభాయామానంగా ఉండే ఉత్తమమైన ఆళూన్య శయన సౌఖ్యం ప్రసాదించాడు” అన్నారు. మరికొందరైతే “కాదు కాదు, తన భర్త చంద్రుని క్షీణ దశకు దుఃఖించి రోహిణీ దేవి శివుని గూర్చి ఉగ్రమైన తపస్సుచేసి, వేదోక్త రీతిలో అక్షయాష్టమినాడా మహాదేవుని ప్రసన్నుని చేసుకోగా ఆయన వెంటనే ఆమెకావరం ప్రసాదించాడు. చంద్రుని క్షయరోగముక్తుని గావించాడు” అని సమాధానం చెప్పుకున్నారు. ఇంకా కొందరు – అదికాదయ్యా, చంద్రుడు శ్రీహరినుద్దేశించి అఖండమైన వ్రతం చేసి ఆయన దయవల్ల కాంతిపుంజంతో దివాకరుని జయించి, ఆకాశంలో సూర్యుని వలే వెలిగిపోతూ మన బోంట్లకు ఆనందం కలుగచేస్తున్నా” డని మరికొందరు తమ నిశ్చితాభిప్రాయం వెల్లడించారు. “ఇంకా మరెన్నియో కారణాల వలన చంద్రుని కోడిపోయి సూర్యుడు పూర్వం మాదిరిగా వెలగలేకపోతున్నాడు; అంతే. ఎందుకనగా భ్రమర ఝంకారాలతో నిండిన ఈ కమలాలు వికసించడం చూస్తే సూర్యుడుదయించియుండుట నిజము. అలాగే వికసించిన కలువలతో నిండిన ఈ కుముదాకరాలు గూడా చంద్రోదయాన్ని చెప్పకుండా చెబుతున్నాయి సుమా!”
నారదా ప్రజలీవిధంగా మాట్లాడుకొనడం చూచి సూర్యుడు తనలో “ఇదేమి! వీరలీవిధంగా నన్నుచూచి శుభాశుభాలు పలుకుచుండుటెందులకని యనుకొనుచు దివాకరుడు ముల్లోకాలు రాక్షసులాక్రమించి యుండుటను గ్రహించెను. అంతట యోగవిదుడైన ఆ భాస్కరుడు నిశాచరుల తేజస్సును అభ్యుదయాన్ని చూచి అందులకుగల హేతువును విచారించి వారందరు సదాచార సంపంన్నులనీ, దేవబ్రాహ్మణ భక్తులనీ ధర్మాను రక్తులనీ అదే వారల అభ్యుదయ హేతువనీ తెలుసుకొనెను. అంధకార గజంపాలిటి సింహం, రాక్షసాంతకుడు, తీక్షణకరనఖరుడు అయిన సూర్యుడా రాక్షసుల వధోపాయమును గురించి యోచించెను. ఆ సహస్రాంశుడు, ధర్మమార్గచ్యుతి ఒక్కటే రాక్షస నిర్మూలనకు మార్గమని గ్రహించి, తన ఆగ్నేయ నేత్రాలతో, క్రోధాభిభూతుడై శత్రువినాశకరాలైన చూపులతో ఆ రాక్షస నగరాన్ని ముంచెత్తాడు. సూర్యుని క్రోధాగ్నికి దగ్ధమై ఆ రాక్షస నగరం, పుణ్య క్షయం పొందిన గ్రహం లాగా ఆకాశాన్నుంచి క్రిందకు బడిపోయెను. తన నగరమా విధంగా నేల కూలుట చూచి యా సుకేశీ ఉచ్చైఃస్వరంతో కరుణంగా, ఓభవా! నీకు నమస్కారం, ఓ శర్వా! నీకు నమస్కారం” అని శంకరుని ప్రార్దించెను. ఆకాశగతులైన చారణులా ఆక్రందనమాలకించి, “అయ్యో! అయ్యో! ఈ మహేశ్వర భక్తుడు పడిపోవుచున్నాడే! అని ఆక్రోశించిరి. సర్వవ్యాపి, అవ్యయుడైన శివుడా చారణుల మాటలు విని తన భక్తుని పడద్రోయువాడెవడా యని ఆలోచించెను. రాక్షస పురాన్ని కూలద్రోసినది సహస్ర కిరణుడు సూర్యుడని గ్రహించినంతనే త్ర్యంబక మహాదేవుడు తన త్రినేత్రంతెరచి సూర్యుని తీక్ష్ణంగా విలోకించెను. హరనేత్రాగ్ని స్పర్శ మాత్ర్రాన్నే ఆ దివాకరుడు ఆకాశం నుంచి క్రిందబడసాగెను.
ఆకాశం నుండి భ్రంశం పొంది వడిశెల యంత్రంతో విసరివేయబడిన రాయివలె సూర్యుడు వాయుమండలంలో పడి అక్కడ నుండి తనను పరివేష్టించియున్న కిన్నర చారణులతో బాటు జ్వలించుచున్న కింశుకం లాగ క్రిందకు జారెను. అంతరిక్షం నుంచి ఆ విధంగా చారణులతో గూడి క్రిందపడుతూన్న సూర్యుడు, సగంపండిన కపులచే చుట్టబడిన తాటిపండు లాగ కనిపించెను. పాపమా విధంగా పడి పోతున్న సూర్యుని వద్దకు వచ్చి ఋషులు, ‘నీకు శుభంకలగాలంటే భూమిమీద హరి క్షేత్రంలో వెళ్లి పడుమనిరి. అంత నాతపోధనులను “మహనీయులారా! ఆక్షేత్రమెచట నున్నదో వెంటనే చెప్పుడ”ని క్రిందపడనున్న సూర్యుడు ప్రార్థించెను. అప్పుడా మహర్షులు ఓ భాస్కరుడా ప్రస్తుతం శ్రీ హరికి ప్రీతికరంగా ఉండి భవిష్యత్తులో శివునకు ప్రేమ పాత్రంకాబోయే ఆ క్షేత్రమేదో చెబుతున్నాం వినుము.యోగశాయితో ప్రారంభమై కేశవుని దర్శనం వరకు వ్యాపించియున్న ఆ పవిత్రహరి క్షేత్రమే వారణాశీ నగరం. వారి మాటలు వినిశివ నేత్రాగ్ని జ్వాలలకు దగ్ధమౌతున్న భాస్కరుడు, వరణా ఆసీవదుల మధ్య ప్రదేశంలో పడిపోయెను. శివనేత్రాగ్ని జ్వాలలకు తట్టుకోలేక సూర్యుడు అసీనదిలో పడి అక్కడ నుంచి దొర్లుకుంటూ పోయి వరణా జలాల్లో మునిగాడు. మరల వరుణ నుంచి అసీ, అసీ నుంచి వరుణ నదుల జలాల్లో మాటి మాటికి అగ్ని చక్రంలాగా ఇష్టం వచ్చినట్లు దొర్లుతూ ఆ జలాల్లో తనమండే శరీరాన్ని తడుపుకోసాగేడు. ఈ లోపున ఓ నారదా! ఋషులు యక్షరాక్షసులు నాగులు విద్యాధరోప్సరసలు పక్షులు భూత ప్రేతాదులందరు కలిసి ఈ వృత్తాంతం విరించికి తెలియచేయుటకు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళారు.
అంతట దేవపతి బ్రహ్మ శివుని రమణీయ సదనం మందర పర్వతానికి సూర్యుని రక్షించుటకై దేవా గణంతో కూడి బయలుదేరెను. అచట శూలపాణి మహాదేవుని ప్రసన్నుని గావించుకొని, భాస్కరుని రక్షించుటకై వారాణాసీ నగరానికి తోడి తెచ్చెను. మంటల వేడిమికి అటునిటు దొర్లుచున్న సూర్యుని, శివుడు చేతితో స్పృశించి, ఆయనకు ’లోలు’డని (ఈనాడు వారణాశి లో ఆ ప్రదేశం “లోలార్క” కుండం అని పిలవబడుతూంది.) పేరిడి రథముపై గూచ్చుండ బెట్టెను. ఆ విధంగా సూర్యుని పునః ప్రతిష్టితుని గావించి బ్రహ్మసుకేశిని సమీపించి ఆయనను ఆయన నగరంతో బంధు జనులతో సహా మరల దివియందు ప్రతిష్టితుని గావించెను. సుకేశికి పునరావాసం కల్పించి శంకరుని ఆలింగనం చేసికొని విష్ణువుకు నమస్కరించి విరించి తిరిగి తన వైరాజ సదనానికి వెడలిపోయెను. నారదా! ఈ విధంగా పూర్వ కాలాన సుకేశి నగరం సూర్యుని చేత భూమిమీదకు త్రోయబడగా సూర్యుడు హర నేత్రాగ్ని వల్ల దగ్దుడై భూమి మీద పడిపోయినాడు. కరుణామయుడగు, శివుడా సూర్యుని భూమి నుండి ఉద్ధరించి మరల వెలుగు నట్లొనరించెను. కాగా రాక్షసేంద్రుడగు సుకేశిని అతని నగరం పరివారంతో సహా, విరించి మరల అంతరిక్షాన నిలిపినాడు.
అధ్యాయము 16 complete
Summary of chapter 16 of the Vāmana Mahā Purana is as follows:
The text details the sacred cosmic rhythms of Yoganidrā, describing the period when Bhagavān Vishṇu reposes upon the serpent bed of Ananta Shesha during the monsoon season, marking the sacred Yoganidrā period. The chapter prescribes the specific vows, fasting rules, and worship rituals to be observed on sacred lunar days such as Dvitīyā and Kālāshṭamī, which are especially pleasing to Mahādeva Śiva and Devī Durgā. Observing these holy rites with faith bestows spiritual strength, freedom from sins, and the protection of divine energies during periods of cosmic transition.