వామన మహా పురాణము
అధ్యాయము 5
క్రోధతామ్రాక్షుడై వచ్చిన ఆ కపర్దిని చూచి విష్ణువు వెంటనే ఆస్థానం వదలి ఒకకుబ్జామ్రమున దాగికొనెను. అష్టవసువు లాహరుని చూచినంతనే పలాయనము చిత్తగించిరి. వారలు పారిపోయిన మార్గము సీకయను నదీ శ్రేష్టమయ్యెను. దానినే సరస్వతీ యని పిలచిరి. శంకరుని రాకతో త్రినేత్రులు వృషకేతనులగు నేకాదశరుద్రులు తమ స్థానములు వదలి పారిపోయిరి. విశ్వేదేవులు అశ్వినులు సాద్ములు మరుత్తులు సూర్యాగ్నులు పురోడాశమును భక్షించిరి. నక్షత్రములతో గూడి చంద్రుడు రాత్రితో కూడి ఆకాశమున కెగిరి తన వేలవును పొందెను. శతరుద్రియమును పఠించుచున్న కశ్యపాది మహర్షులు సంభ్రమముతో చేతులు జోడించుకొని నిలబడిరి. ఇంద్రాదులను మించి బలప్రదర్శనము చేయుచున్న రుద్రుని చూచి దక్షపత్ని అతికరుణముగ విలపించెను. అప్పుడు క్రోదావేశముతో శంకరుడు ఎందరో దేవతలను చపేట ప్రహారములతో నేలపైబడగొట్టెను. కొందరను పాద ప్రహారములతో కొందరను శూలాఘాతములతో యితర దేవతలను త్రినేత్రాగ్ని జ్వాలల్లో లయింపజేసెను. అంతట పూషుడు శంకరుడోనర్చు దేవతా మారణాన్ని చూచి కోపంతో బాహువులు సాచి ఆయనపై లంఘించెను. తనపైదుముకుచున్న పూషుని రెండు చేతులు ఒక చేతితో నొడిసి పట్టి గట్టిగా పిండి అతని వ్రేళ్ళ కొనల నుండి రక్తధారలు ప్రవహించు నట్లోనర్చెను. వెలుగులు వెదజల్లే ఆ దివాకరుని తన పిడికిలితో బందించి లేడి పిల్లను సింహము త్రిప్పినట్లు గిరగిర త్రిప్పివైచెను. ఓ నారదా! అలా తీవ్రమైన వేగంతో త్రిప్పగా అంశుమంతుని దీర్ఘబాహువులు కుదించుకొని పొట్టివి అయ్యెను. ఎముకలు కీళ్ళు స్నాయువులు నుగ్గునుగ్గయి పోయెను. అంతట శివుడు సర్వాంగాలు రక్తసిక్తములై పడియున్న పూషుని వదలి మరొక వైపు వెళ్ళెను. అట్లు వెళ్ళుచున్న శంకరుని, పూషుడు లేచి పండ్లిగిలించి నవ్వుచు, ఓ కపాలీ! పోపోకు రమ్మని’ మాటిమాటికి నదలించెను. దానితో రెచ్చిపోయి శంభుడా సూర్యుని మూతిపై గట్టిగా ప్రహరించ నాతని పండ్లన్నియి నూడి నేలపైబడెను.అట్లు పండ్లూడి ముఖ మంతయు రక్తపు ముద్దగాకాగా పూషుడు స్ప్రుహదప్పి వజ్రాహతి కొరగిన పర్వతము వలె నేలపైబడెను. అట్లు పూషుడు రక్తపు మడుగులో పడిపోవుట చూచి భగుడు భగ్గుమను చూపులతో శంకరుని చూచెను. మరుక్షణములో శంకరుడు ముష్టి ఘాతంతో భాగుని కన్నుల క్రూరముగనడచి నాతని మట్టికరపించెను, దానితో దేవతలు హాహాకారమొనర్చిరి. దానితో భయ కంపితులైన ద్వాదశాదిత్యులు ఇంద్రుడు మరుత్తులు అగ్నులు తలకొక దిక్కుగా పారిపోయిరి. దేవతల పలాయనంతో ప్రహ్లాదుడు తదితర దైత్యులందరు శివునకు సాష్టాంగపడి చేతులు కట్టుకొని నిలబడిరి. శంకరుడు కన్నుల అగ్నిజ్వాలలు చిమ్ముచు యాగాశాలనంతను భస్మీపటలము గావింపనెంచి కలయజూచెను. కొందరు వీరులా మహాదేవుని దృష్టి తప్పించుకొని దాగికొనిరి. కొందరు ప్రణమిల్లిరి. కొందరు పారిపోయిరి. కొందరు భయాతిరేకంతో యమలోకమును జేరిరి. దుఃసహతాపంతో త్రినేత్రాల్లో జ్వలించుచున్న త్రేతాగ్ని శిఖల వేడికి క్షణకాలంలో సర్వము మాడి బూడిదయ్యెను.
యజ్ఞాగ్నులు చల్లారినంతనే యజ్ఞ దేవత దివ్య మృగరూపము ధరించి దక్షిణతో సహ గగనవీథికెగసి పోయెను. అట్లు పరుగిడుచున్న యజ్ఞాన్ని చూచి కాల రూపియగు మహేశ్వరుడు పాశుపతాస్త్రం సంధించి దాని వెంటబడెను. ఆ సందర్భమున శంకరుడు యజ్ఞకాలాంతమున జటాధరుడుగా నర్దభాగమును, మిగత సగభాగము ఆకాశమున కాలరూపిగను విఖ్యాతుడయ్యెను.
బ్రహ్మర్షీ ! శంకరుడు గగన వీథిలో కాలరూపిగా నగుపించునని చెప్పితిరి. ఆ స్వరూప లక్షణ స్వభావములు గూడ విశదముగ సెలవీయవలెను.
నారదా ! ఆ త్రిపురాంతకుడు లోక కళ్యాణ కాంక్షతో కాలరూపియై గగనము నాక్రమించెను. ఆకాలరూపి స్వరూప లక్షణములు వినుము.
అశ్వినీ భరణీ కృత్తిక మొదటి పాదముతో కూడి మేషరాశితో కలిసిన కుజ క్షేత్రం ఈ కాలేశ్వరుని శిరస్సు. శేషించిన కృత్తిక మూడు పాదములు రోహిణి మృగశిర రెండు పాదములు, వృషభ రాశితో గూడిన శుక్ర క్షేత్రము ఆయన ముఖము. బుధ క్షేత్రం మిథునరాశి, మృగశిర మూడు నాలుగు పాదాలు ఆర్ద్రా పునర్వసు ప్రథమ పాదత్రయము ఆ మహాదేవుని భుజములు. చంద్ర క్షేత్రం కర్కాటకరాశి, పునర్వసు అంతిమచరణం పుష్యమి ఆశ్లేష నక్షత్రములు కలిసి ఆవ్యోమకేశుని యిరు పార్శ్వములు. రవి క్షేత్రం సింహరాశి, మఖ పూర్వఫల్గునీ నక్షత్ర ప్రథమ చరణముల సమాహారమే ఆ మహాకాలుని హృదయము. నారదా! బుధుని రెండవ గృహము, కన్యారాశి, కలిగి శేషించిన ఉత్తర ఫల్గుని పాదత్రయము, హస్త, చిత్తా నక్షత్ర పాదద్వయ పరివ్యాప్తమైన భాగమాకాలుని జటర భాగమని తెలియుము. శుక్రుని రెండవయిల్లు తులారాశి, చిత్రా నక్షత్రము తృతీయ చతుర్థ పాదములు, స్వాతి, విశాఖ నక్షత్ర పాదత్రయముతో గూడిన గగన పథమాయన నాభిస్తానము. కుజ గ్రహద్వితీయ గృహము, వృశ్చికరాశి, విశాఖ చతుర్థ పాదము అనూరాధా జ్యేష్టతారలు అకాలరూపి గుహ్యాంగము, బృహస్పతి క్షేత్రం, ధనూరాశి, మూల, పూర్వాషాడ,ఉత్తరాషాడ ప్రథమ చరణములు యివి ఈశ్వరుని ఊరువులు (తొడలు); ఓమునీ! శని గృహం, మకరరాశి, ఉత్తరాషాడ రెండు మూడు నాల్గు చరణాలు, శ్రవణం ధనిష్టాచరణద్వయము ఆ పరమేశ్వరుని జానువులు (మోకాళ్ళు): సూర్యుని రెండవ గృహం, కుంభరాశి, ధనిష్ఠ మూడు నాలుగు పాదాలు, శతభిషం పూర్వాభాద్ర మూడు పాదములు గల భాగం ఆస్వామి జమ్ఘాలు(పిక్కలు); బృహస్పతి రెండవ గృహం మీనరాశితో గూడి పూర్వాభాద్ర చివరపాదము, ఉత్తరాభాద్ర రేవతీ నక్షత్ర పరివ్యాప్తమగు శేషించిన ఉత్తర ఫల్గుని పాదత్రయము, వియత్పథమామహేశ్వరుని చరణ ద్వయము. ఈ విధంగా అనంతమైన కాలరూపం ధరించి ఆ త్రినేత్రుడు కోపంతో యజ్ఞ మృగాన్ని బాణాలతో ప్రహరించాడు. ఆబాణాల తాకిడికి సమస్త బాధలు వదలి ఆయజ్ఞమృగము తారకలతో కలసి ఆకాశంలోనే నిలచిపోయెను.
బ్రహ్మర్షీ ! రాశులు పండ్రెండు కలవని తాము సెలవిచ్చిరి. ఆరాశుల స్వరూప లక్షణములు విశదముగా సెలవీయుడు.
నారదా! రాశుల స్వరూప లక్షణాలు వినుము. వాని సంచారము, అవి ఉండుచోట్లు చెప్పుచున్నాను. మేషరాశి గొర్రె ఆకారము గలది. ధాన్యములు రత్నపుగనులు, మేకలు, గొర్రెలు, ధనరాసులు, పచ్చిక బయళ్ళు పైరు పచ్చలతో కళకళలాడే జలాశయ తటాలు - యివి ఈ రాశి సంచారానికి ప్రభావానికి లోనగు నట్టి వస్తువులు. వృషభరాశి వృషభాకారంలో ఉండి గోశాలలు, వ్యవసాయ భూముల ప్రభావితము గావించుచుండును. మిథునరాశి దంపతుల జంటవలె నుండును. దాని పలచార ప్రభావములకు లోనగు స్థానములు వస్తువులు శయ్యాసనములు, వీణా వేణువు లాంటి వాద్యదారణము, గీతనర్తన శిల్పసారగులు, క్రీడలపట్ల ఆసక్తి అభినివేశములు, కేళీ విహార సుందర, భూములు మొదలయినవి. మిథునమనే ఈరాశి ద్వేధాత్మకమైనది. కర్కాటకరాశి ఎండ్రకాయ ఆకృతి గలది. దీని సంచార నివాస స్థానాలు నీరు, మాగాణి భూములు, బావులు, నదీ తటాలు, ఏకాంత భూములు మొదలగునవి. సింహరాశి సింహాకారంలో ఉండును. దాని స్థానములు – గిరివనాలు, లోయలు, గుహలు, వేటకాండ్ర పల్లెపట్టులు మొదలయిన దుర్గమ ప్రదేశాలు. ఇక కన్యారాశి, ఒకచేతిలో ధాన్యపుకంకులు మరొక చేత కరదీపిక పట్టుకొని నావమీద కూర్చున్న కన్యకవలె ఉంటుంది. స్త్రీ పురుష సమాగమ స్థానములు రెల్లు పొదలు ఈ రాశి సంచార ప్రభావస్థానాలు. చేతిలో త్రాసు పట్టుకొనిన పురుషాకృతిలో తులారాశి ఉండును. విపణి వీథులు, వ్యాపారసంస్థలు, నగర కేంద్రస్థానములు మొదలగునవి ఈ రాశి చరించు చోటులు. తేలు ఆకృతిలో ఉండే వృశ్చికరాశి పుట్టలు, మెట్టలు గుంటలు, విషములు, ఆవుపేడ, రాళ్ళు రప్పలు, కీటకాలను ప్రభావితం చేస్తుంటుంది. గుర్రపుపిరుదులు గలిగి చేతిలో ధనుస్సు ధరించిన పురుషాకృతి ధనూరాశిది. శూరులు, అస్త్రకోవిదులు, వీరులు, గజ రధ తురగాదు లీరాశి స్థానాలు. మకరరాశి లేడి ముఖము, ఎద్దు భుజములు కన్నులు రోమములు గలిగి మొసలివలె ఉంటుంది. నదులలో సంచరిస్తూ సముద్రములో వసతి గలిగి ఉంటుంది. నీరు లేని కుండ భుజముపై పెట్టుకొని నీట తడిసిన పురుషుని వలె కుంభరాశి యుండును. జూదగృహాలు పానశాలలు ఈ రాశి సంచార నివాస భూములు. పరస్పరం జతగూడిన చేపలవలె మీనరాశి కనుపించును, పవిత్ర తీర్థాలలో, సముద్రాలలో, క్షేత్రాల్లో సంచరిస్తూ పుణ్యదేశాలలో దేవబ్రాహ్మణ గృహాలలో నివాసము కలిగి ఉండును.
మహామునీ! మేషాది రాశులను గురించి నేను చెప్పిన వివరములు చాలా గోప్యములు, పురాతనములు, వీని నెవ్వరికిని తెలుపవలదు. ఈ విధముగా త్ర్యంబక మహాదేవుడోనర్చిన దక్షాధ్వర ధ్వంస చరిత్ర పరమ పవిత్రము, పుణ్యావహము పురాతనమైనది. సర్వపాపముల పోద్రోలి మంగళములొన గూర్చునది. దేవర్షీ ।
నీకిది సమగ్రముగా వినిపించితిని.
అధ్యాయము 5 complete
Summary of chapter 5 of the Vāmana Mahā Purana is as follows:
Maharshi Pulastya describes the awe-inspiring manifestation of Parameśvara Śiva as Kāla, the personification of eternal time, who regulates the creation, sustenance, and dissolution of the entire universe. In this cosmic vision, every segment of time—from the microscopic nimesha to the immense yugas and kalpas—resides within the limbs of the Supreme Being, highlighting the impermanence of mortal existence and the supreme authority of Mahādeva. The chapter details how devas, daityas, and human beings are all governed by the relentless movement of time, urging seekers to transcend temporal bonds by surrendering completely to the feet of the Divine.