Read Nārada Purāṇa in Telugu
సనాతన ధర్మచరిత్రలో అత్యంత పవిత్రమైన ద్వాదశ మహాపురాణములలో శ్రీ నారద మహాపురాణము పరమోత్కృష్టమైన విష్ణుభక్తి రసార్ణవముగా ప్రకాశించుచున్నది. ఈ దివ్య మహాపురాణము మొత్తం రెండు బృహత్ భాగములుగా అనగా పూర్వభాగము మరియు ఉత్తరభాగముగా విభజించబడి ఇరవైవేల శ్లోకములతో అలరారుచున్నది. పూర్వభాగమునందు నాలుగు ప్రధాన పాదములు కలవు. అవి ప్రథమ పాదము, ద్వితీయ పాదము, తృతీయ పాదము మరియు చతుర్థ పాదము. బ్రహ్మమానస పుత్రులైన సనక, సనందన, సనాతన, సనత్కుమారులు అను నలుగురు పరమ భాగవత మహర్షులు దేవర్షి నారద మహర్షికి ఉపదేశించిన శ్రీహరి లీలలు, ధర్మ సూక్ష్మములు, వేదాంగ విద్యలు మరియు భక్తియోగాలు ఈ పురాణంలో నిక్షిప్తమై ఉన్నవి. ప్రథమ పాదంలో పవిత్ర గంగా నది ఆవిర్భావము, వివిధ వ్రత మహత్యములు మరియు సదాచార నియమాలు వివరంగా ప్రతిపాదించబడగా, ద్వితీయ పాదంలో సృష్టిక్రమము, మోక్షధర్మము, వేదాంగములైన శిక్ష, కల్పము, వ్యాకరణము, నిరుక్తము, ఛందస్సు మరియు జ్యోతిష శాస్త్రముల విశేషాలు నిరూపించబడినవి. తృతీయ, చతుర్థ భాగములలో వివిధ పుణ్యక్షేత్ర మహత్యములు మరియు శ్రీహరి ఆరాధనా విధానములు అత్యంత నిష్ఠతో వర్ణించబడినవి. పరమ పావనమైన ఈ పురాణము సమస్త జీవులకు ధర్మార్థ కామ మోక్షములనే చతుర్విధ పురుషార్థములను ప్రసాదించే దివ్య సంహితగా విరాజిల్లుచున్నది.
శ్రీ నారద మహాపురాణము యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యము ముముక్షువులకు అత్యున్నతమైన శ్రీహరి భక్తిని మరియు నిష్కామ ధర్మాచరణమును ఉపదేశించుటయే అయి ఉన్నది. ఈ మహాపురాణంలో ప్రధానంగా ప్రతిపాదించబడిన ఇతివృత్తములలో పరమపావన గంగా నది దివి నుండి భువికి అవతరించిన సత్యవృత్తాంతము, ఏకాదశి మరియు ద్వాదశి వ్రతముల యొక్క అత్యున్నత వైభవము అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణించబడినది. సదాచార పాలన, గృహస్థాశ్రమ ధర్మములు, శ్రాద్ధ కల్పము, యమలోక వర్ణన మరియు సంసార బంధముల నుండి విముక్తి పొందే యోగమార్గములు ఈ పురాణంలో సమగ్రంగా విశదీకరించబడినవి. భగవన్నామ స్మరణ యొక్క అమూల్యమైన మహత్వము, మహర్షి ఉత్తంక, మార్కండేయ, భరత చక్రవర్తి వంటి పరమ భాగవతోత్తముల దివ్య చరిత్రలు మానవాళికి సన్మార్గమును చూపే ఉదాహరణలుగా ఇక్కడ వివరింపబడినవి. జగత్తు యొక్క సృష్టి స్థితి లయ కారకుడైన పరమాత్మ స్వరూప ధ్యానము మరియు షడంగ వేదముల యొక్క నిగూఢ సత్యములు ఈ దివ్య గ్రంథంలో సుస్పష్టముగా నిరూపించబడినవి.
శ్రీ నారద మహాపురాణ ఉత్తరార్థమునందలి ముగింపు అధ్యాయములలో మానవాళి ఆధ్యాత్మిక వికాసమునకు, చిత్తశుద్ధికి మరియు మోక్ష ప్రాప్తికి ఆవశ్యకమైన పరమ పవిత్ర విషయములు నిరూపించబడినవి. వర్షర్తువునందు ఆచరించే చాతుర్మాస్య నియమములు, కార్తిక మాసంలో ఒనర్చు ప్రాతఃస్నానము, దీపదానము, రాత్రి జాగరణము మరియు హరిభక్తి ప్రచారము వలన సిద్ధించే అమోఘ పుణ్యఫలములు ఇక్కడ సవివరంగా వర్ణించబడినవి. మాఘ మరియు వైశాఖ మాసములందు భగవదారాధన ద్వారా లభించే అనంతమైన శ్రేయస్సు, తులసీ దళముల అర్చన మహిమ, శాలగ్రామ పూజా ప్రభావము మరియు శ్రీమద్భాగవత భగవద్గీతల పారాయణా ఫలము ఈ అధ్యాయములలో భక్తిరసభరితంగా ప్రతిపాదించబడినవి. సజ్జన సాంగత్యము, భగవన్నామ సంకీర్తనము, కలియుగంలో మానవులను పాపముల నుండి రక్షించే హరిభక్తి మార్గము మరియు శ్రీ నారద మహాపురాణ శ్రవణ పఠన దానముల వలన లభించే పరమోత్కృష్ట ఫలశ్రుతి ఈ పవిత్ర గ్రంథంలో మహోన్నత రీతిలో గానము చేయబడినవి.
Read Nārada Purāṇa Online in Telugu
పూర్వభాగము విషయసూచిక
1 – సూత-ఋషి-సంవాదము
పవిత్రమైన నైమిశారణ్య పుణ్యక్షేత్రంలో శౌనకాది మహర్షులు సత్రయాగం ఒనర్చుచున్న శుభసమయంలో సర్వశాస్త్ర పారంగతుడైన సూత మహర్షి అక్కడికి వేంచేయగా, ఋషులందరూ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ఆయనను పూజించి సమస్త పాపములను హరించి ముక్తిని ప్రసాదించే శ్రీహరి దివ్యచరిత్రను అనుగ్రహించవలసిందిగా ప్రార్థించిరి. అప్పుడు సూత మహర్షి సంతోషించి పూర్వము బ్రహ్మమానస పుత్రుడైన సనందన మహర్షి దేవర్షి నారద మహర్షికి ఉపదేశించిన పరమ పావనమైన శ్రీ నారద మహాపురాణ దివ్య కథానకమును నైమిశారణ్య ఋషులకు వినిపించుటకు ఉపక్రమించినట్లుగా ఈ అధ్యాయంలో శ్రీహరి లీలలు ప్రారంభమైనవి.
2 – విష్ణుస్తుతి
సమస్త జగత్తుకు ఆధారభూతుడు, శ్రీమహాసౌందర్య నిలయుడు మరియు భక్తజన రక్షకుడైన భగవాన్ విష్ణువు యొక్క దివ్య మంగళ స్వరూపమును సనందన మహర్షి అత్యంత భక్తిరసభరితంగా స్తుతించిన వృత్తాంతము ఇక్కడ నిరూపించబడినది. సర్వవ్యాపియైన శ్రీహరి సర్వదేవతల స్వరూపుడని, ఆయన నామస్మరణ మాత్రముచేతనే సంసార బంధములు పటాపంచలై పరమపద ప్రాప్తి కలుగునని చెబుతూ సనందన మహర్షి చేసిన ఈ విష్ణుస్తోత్రము సమస్త పాతకములను నివారించి భక్తులకు అత్యున్నతమైన భక్తిభావాన్ని మరియు आध्यात्मिक శ్రేయస్సును ప్రసాదించు దివ్య స్తోత్రముగా ప్రకాశించుచున్నది.
3 – భూగోళ-భారతవర్ష-వర్ణనము
ఈ అధ్యాయంలో సనందన మహర్షి దేవర్షి నారద మహర్షికి సమస్త బ్రహ్మాండ నిర్మాణము, సప్త ద్వీపములు, సప్త సముద్రములు మరియు జంబూద్వీప విశేషాలను ప్రత్యక్ష సత్యముగా వివరించినారు. సకల పుణ్యకర్మలకు, మోక్ష సాధనకు అత్యంత పవిత్ర భూమియైన భారతవర్షము యొక్క భౌగోళిక మరియు ఆధ్యాత్మిక మహత్యము, ఇక్కడి పవిత్ర నదులు, పర్వతములు మరియు యుగధర్మముల వైభవము అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో వర్ణించబడినవి.
4 – మార్కండేయోపాఖ్యానము
మహాప్రళయ కాలంలో కూడా వినాశనము లేని చిరంజీవియైన మార్కండేయ మహర్షి యొక్క దివ్య వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయంలో నమ్రతతో వర్ణించబడినది. మార్కండేయ మహర్షి ఘోరమైన తపస్సు ఆచరించి భగవాన్ విష్ణువు నందు అనన్యమైన భక్తిని నిలిపి ప్రళయ జలధిలో కూడా శ్రీహరి యోగమాయా వైభవమును, వటపత్రశాయియైన బాలముకుందుని దివ్యరూపమును దరిశించి ధన్యుడైన సత్యసంఘటన ఇక్కడ భక్తిప్రపత్తులతో నిరూపించబడినది.
5 – మార్కండేయ-జీవిత-చరిత్రము
మార్కండేయ మహర్షి ప్రళయ జలములందు శ్రీహరి కుక్షిలో సమస్త లోకములను తిలకించి పరమాత్మ యొక్క లీలా విలాసములను అద్భుతంగా దర్శించిన దివ్యానుభూతి ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. భగవాన్ విష్ణువు కటాక్షము వలన మార్కండేయ మహర్షి చిరంజీవత్వమును పొంది, నిరంతర హరినామ స్మరణతో సమస్త మునులకు భక్తిమార్గాన్ని దిశా నిర్దేశము చేసిన మహోన్నత చరిత్రగా ఇది ప్రకాశించుచున్నది.
6 – గంగామాహాత్మ్యము-ప్రథమ-భాగము
పాతకములను భస్మీపటలము చేసే పరమపావన గంగా నది యొక్క అనంతమైన మాహాత్మ్యమును సనందన మహర్షి దేవర్షి నారద మహర్షికి వివరించిన మొదటి భాగము ఇది. గంగా తీర్థ స్నానము, గంగా జలపానము మరియు నిరంతర గంగా నామస్మరణము వలన లభించే అనంత పుణ్యఫలములు, మానవులకు సకల పాపముల నుండి లభించే విముక్తి ఇక్కడ అత్యంత భక్తిరసభరితంగా ప్రతిపాదించబడినవి.
7 – గంగామాహాత్మ్యము-ద్వితీయ-భాగము
గంగా నది యొక్క దివ్య మహిమ ద్వితీయ భాగంలో వర్ణించబడుతూ, పవిత్ర గంగా తీరంలో ఒనర్చు జప, తప, దాన, హోమాది పుణ్య కార్యములు వేల రెట్లు అధిక ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాయని నిరూపించబడినది. పితృదేవతల తర్పణమునకు గంగా జలము అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదని, గంగా నదిని దర్శించినంత మాత్రముచేతనే సర్వపాతకములు నశించి సద్గతి కలుగునని దేవతల ద్వారా స్తుతించబడిన వృత్తాంతము ఇక్కడ నిరూపితమైనది.
8 – గంగామాహాత్మ్యము-తృతీయ-భాగము
గంగా మాహాత్మ్యము యొక్క మూడవ భాగంలో పవిత్ర గంగా నది సమస్త పుణ్యక్షేత్రముల కంటే మిన్నయైన దివ్య తీర్థమని వివరించబడినది. గంగా నది స్మరణం వలన, భక్తితో ఒనర్చు సేవ వలన మానవులు పునర్జన్మ రహితమైన ముక్తిపదాన్ని ఏ విధంగా పొందుతారో వివిధ పవిత్ర ఇతిహాసముల ద్వారా సనందన మహర్షి ప్రబోధించినారు.
9 – గంగామాహాత్మ్యము-చతుర్థ-భాగము
గంగా మాహాత్మ్య నాలుగవ భాగంలో పవిత్ర గంగా నది త్రిలోక పావనిగా, సమస్త లోకములకు రక్షక శక్తిగా ఏ విధంగా విరాజిల్లుచున్నదో సవివరంగా వర్ణించబడినది. గంగా నదిని ఆశ్రయించిన భక్తులకు లభించే ఆధ్యాత్మిక సిద్దులు, సకల పురుషార్థములు మరియు పరమపద ప్రాప్తి యొక్క దివ్య నిరూపణ ఈ అధ్యాయంలో భక్తిభావంతో చేయబడినది.
10 – దేవానాం-బలినా-పరాజయః
అసుర చక్రవర్తియైన బలి తపోబలంతో సమస్త లోకములను జయించి దేవతలను స్వర్గలోకము నుండి పారద్రోలిన చారిత్రక ఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. దేవతలు తమ పదవులను కోల్పోయి అత్యంత దిగులుతో భగవాన్ విష్ణువును శరణు వేడి తమను రక్షించవలసిందిగా ప్రార్థించిన వృత్తాంతము ఇక్కడ అత్యంత నాటకీయంగా మరియు భక్తిపూర్వకంగా వర్ణించబడినది.
11 – గంగావతరణ-హేతు-కథనము
దేవతల ప్రార్థన ఆలకించి భగవాన్ విష్ణువు వామనావతారము దాల్చి బలి చక్రవర్తి యజ్ఞవాటికకు వేంచేసి త్రివిక్రమ రూపంతో ముల్లోకములను కొలిచిన సమయంలో, బ్రహ్మదేవుడు తన కమండల జలంతో పరమాత్మ దివ్య చరణములను ప్రక్షాళన చేయగా ఆ పవిత్ర జలమే దివ్య గంగా నదిగా ఆవిర్భవించిన పరమ పావన సత్యఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది.
12 – ధర్మ-భగీరథ-సంవాదము
పితృదేవతల ఉద్ధరణకై తీవ్ర తపస్సు ఒనర్చుచున్న భగీరథ మహారాజు మరియు ధర్మదేవత మధ్య జరిగిన పరమ పవిత్రమైన సంవాదము ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినది. ధర్మదేవత భగీరథుని యొక్క ధర్మనిష్ఠకు, పితృభక్తికి అత్యంత సంతోషించి గంగా నదిని భూమికి తీసుకురావడానికి కావలసిన సాధన మార్గములను మరియు నిష్కామ ధర్మ రహస్యములను బోధించినట్లు ఇక్కడ వివరింపబడినది.
13 – ధర్మ-నిరూపణము
సమస్త మానవాళికి సన్మార్గము చూపించే ధర్మముల యొక్క సమగ్ర రూపమును ధర్మదేవత భగీరథునికి ఉపదేశించిన దివ్య అధ్యాయము ఇది. సత్యము, అహింస, దయ, శౌచము, ఇంద్రియ నిగ్రహము మరియు భగవద్భక్తి వంటి ప్రాథమిక ధర్మములు మానవ జీవితాన్ని ఏ విధంగా పునీతం చేస్తాయో ఇక్కడ వివరంగా నిరూపించబడినది.
14 – ధర్మాచరణ-విధానము
వివిధ వర్ణములు మరియు ఆశ్రమములకు సంబంధించిన ధర్మాచరణ విధానములు, నిత్య కర్మలు, పవిత్ర యజ్ఞములు మరియు దేవతార్చన నియమములు ఈ అధ్యాయంలో స్పష్టంగా వివరింపబడినవి. ధర్మాచరణము వలన మానవుడు చిత్తశుద్ధిని పొంది శ్రీహరి కృపకు ఏ విధంగా పాత్రుడవుతాడో ఈ కథనంలో నిరూపించబడినది.
15 – భగీరథాయ-గంగానయన-ఉపదేశము
భగీరథ మహారాజు తన పితృదేవతలైన సగర పుత్రులకు సద్గతి కల్పించుటకై గంగా నదిని దివి నుండి భువికి రప్పించేందుకు ఆచరించవలసిన తీవ్రమైన తపోమార్గమును ధర్మదేవత ఉపదేశించిన ఘట్టము ఇక్కడ వర్ణించబడినది. పరమశివుని మరియు గంగాదేవిని మెప్పించుటకు భగీరథుడు పూనుకున్న దృఢ సంకల్పము ఈ అధ్యాయంలో ప్రశంసించబడినది.
16 – గంగావతరణము
భగీరథ మహారాజు ఆచరించిన అనన్య తపస్సుకు మెచ్చి పరమశివుడు గంగా వేగాన్ని తన జటాజూటంలో బంధించి భూమిపైకి వదిలిపెట్టగా, భగీరథుని రథము వెనుక గంగా నది ప్రవహించి సగర పుత్రుల భస్మరాశులపై పారిన సత్యచరిత్ర ఇది. ఆ పవిత్ర స్పర్శతో సగర పుత్రులందరూ సమస్త పాపముల నుండి విముక్తులై దివ్య లోకములను పొందిన పరమ పావన సన్నివేశము ఇక్కడ వర్ణించబడినది.
17 – ద్వాదశీ-వ్రత-మాహాత్మ్యము
శ్రీమహావిష్ణువునకు అత్యంత ప్రీతికరమైన ద్వాదశీ వ్రతము యొక్క విశిష్టతను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో వివరించినారు. ద్వాదశీ తిథియందు శ్రీహరిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించి ఉపవాస దీక్ష ఆచరించిన భక్తులకు సర్వపాప విముక్తి, ఐశ్వర్యము మరియు వైకుంఠ ప్రాప్తి లభించునని ఇక్కడ దివ్యంగా నిరూపించబడినది.
18 – లక్ష్మీ-నారాయణ-వ్రత-విధి
సకల ఐశ్వర్యములను, సౌభాగ్యములను మరియు భక్తిముక్తులను ప్రసాదించే లక్ష్మీ-నారాయణ వ్రత విధానము ఈ అధ్యాయంలో వివరంగా ప్రతిపాదించబడినది. ప్రతి మాసంలోనూ పవిత్రమైన విధివిధానములతో లక్ష్మీ సమేత నారాయణ ప్రభువును అర్చించే భక్తుల గృహములలో సదా లక్ష్మీదేవి నివసించునని ఈ వ్రత కథనంలో వివరింపబడినది.
19 – ధ్వజారోపణ-మాహాత్మ్యము
విష్ణు ఆలయములందు దివ్య ధ్వజపటమును ఆరోపణము చేయుట అనగా జెండా ఎగురవేయుట వలన లభించే అత్యున్నతమైన పుణ్యఫలము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. శ్రీహరి మందిరంపై ధ్వజమును ప్రతిష్ఠించిన పుణ్యాత్ములు సమస్త పాతకముల నుండి విముక్తులై సూర్యమండలమును ఛేదించుకుని వైకుంఠమును చేరుకుంటారని ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
20 – సుమతి-మహారాజ-చరిత్రము
ధర్మపరాయణుడైన సుమతి మహారాజు యొక్క పవిత్ర జీవిత చరిత్ర ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. సుమతి మహారాజు పూర్వజన్మలందు ఆచరించిన విష్ణుభక్తి మరియు ధ్వజారోపణ పుణ్యఫలము వలన మహారాజ వైభవమును, అంత్యమున పరమపదమును పొందిన దివ్య కథానకము భక్తిభావంతో ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
21 – పంచరాత్రి-వ్రత-విధి
కార్తిక మాసాది పవిత్ర కాలములందు ఆచరించే పంచరాత్రి వ్రత మహిమను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. ఐదు రాత్రుల పాటు నియమనిష్ఠలతో శ్రీహరిని ఆరాధించి ఉపవాసముండు భక్తులకు సమస్త పాతకములు నశించి అత్యున్నతమైన విష్ణులోక ప్రాప్తి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
22 – మాసోపవాస-వ్రత-మాహాత్మ్యము
ఒక మాసము పాటు నిరంతర ఉపవాస దీక్షతో శ్రీహరిని స్మరిస్తూ ఆచరించే మాసోపవాస వ్రతము యొక్క మహత్తరమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ఈ వ్రతమును ఆచరించిన సాధకులు సమస్త కల్మషముల నుండి శుద్ధులై శ్రీహరి సాన్నిధ్యమును పొందుతారని ఇక్కడ స్పష్టంగా వర్ణించబడినది.
23 – ఏకాదశీ-వ్రత-మాహాత్మ్యము
సమస్త వ్రతములలో కల్లా అత్యుత్తమమైనదిగా భావించబడే ఏకాదశీ వ్రత మాహాత్మ్యమును ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణించబడినది. ఏకాదశీ రోజున అన్నవర్జనము చేసి హరినామ సంకీర్తనంలో గడిపే భక్తులకు లభించే అమోఘమైన పుణ్యఫలము మరియు ముక్తిమార్గము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
24 – సదాచార-నిరూపణము
మానవ జీవితంలో సదాచార పాలన యొక్క ప్రాముఖ్యతను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపదేశించినారు. ప్రాహ్నసమయ స్నానము, సంధ్యావందనము, దేవతార్చన, అతిథి సేవ మరియు సత్యభాషణ వంటి సదాచారములు మానవుని ఆధ్యాత్మిక వికాసమునకు ఏ విధంగా దోహదపడతాయో ఇక్కడ వివరింపబడినది.
25 – వేదాధ్యయన-ధర్మాచరణము
వేదాధ్యయనము యొక్క పవిత్రత మరియు వేదోక్త ధర్మముల ఆచరణ విధానము ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినది. బ్రాహ్మణుల నిత్యకర్మలు, వేదమంత్రముల జపము మరియు యజ్ఞయాగాదుల నిర్వహణ వలన లోకమునకు సిద్ధించే శ్రేయస్సు ఇక్కడ వివరంగా అభివర్ణించబడినది.
26 – గృహస్థ-ధర్మ-నిరూపణము
సమస్త ఆశ్రమములకు మూలస్తంభమైన గృహస్థాశ్రమ ధర్మములను ఈ అధ్యాయంలో సమగ్రంగా వివరించబడినది. పంచమహాయజ్ఞముల ఆచరణ, పితృదేవతల తర్పణము, వర్ణాశ్రమ ధర్మరక్షణ మరియు భార్యాభర్తల ధర్మబద్ధమైన జీవితము మానవునికి మోక్షద్వారాన్ని ఎలా తెరుస్తుందో ఇక్కడ స్పష్టంగా నిరూపించబడినది.
27 – ఆశ్రమ-ధర్మ-నిరూపణము
బ్రహ్మచర్య, గృహస్థ, వానప్రస్థ మరియు సన్న్యాస అను చతుర్విధ ఆశ్రమముల యొక్క విధివిధానములు మరియు ధర్మములు ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినవి. ప్రతి ఆశ్రమి తన ధర్మమును నిష్ఠతో పాటించుట వలన శ్రీహరి అనుగ్రహమును పొందుతాడని సనందన మహర్షి ప్రబోధించినారు.
28 – శ్రాద్ధ-కల్ప-నిరూపణము
పితృదేవతల తృప్తికై ఆచరించే శ్రాద్ధ కల్పము యొక్క సమగ్ర విధివిధానములు ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినవి. పవిత్రమైన తిథులందు భక్తితో ఆచరించే శ్రాద్ధ కర్మల వలన పితృదేవతలు సంతృప్తులై వంశాభివృద్ధిని, శ్రేయస్సును మరియు ఆశీస్సులను ప్రసాదిస్తారని నిరూపించబడినది.
29 – తిథి-నిర్ణయము
వివిధ పూజలు, వ్రతములు మరియు శ్రాద్ధ కర్మల నిర్వహణకు అత్యంత ఆవశ్యకమైన తిథి నిర్ణయ శ్లోకములు మరియు కాలమాన విచారణ ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. సూర్యోదయ తిథి మరియు క్షయ వృద్ధి తిథుల ప్రాధాన్యతను శాస్త్రబద్ధంగా ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
30 – ప్రాయశ్చిత్త-విధానము
తెలిసి కానీ తెలియక కానీ చేసిన వివిధ పాపములకు ప్రాయశ్చిత్త మార్గములను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. ప్రాయశ్చిత్త వ్రతములు, దానములు, గాయత్రీ జపము మరియు శ్రీహరి శరణాగతి వలన మానవుడు పాపములనుండి విముక్తుడై చిత్తశుద్ధిని పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
31 – యమదూత-కర్తవ్య-వర్ణనము
పాపాత్ములను యమలోకమునకు కొనిపోయే యమదూతల యొక్క విధులు మరియు యమలోక యాతనల సత్యభయంకర దృశ్యములు ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినవి. శ్రీహరి భక్తులను, వైష్ణవులను దృష్టించేందుకు కూడా యమదూతలు భయపడతారని, హరినామ స్మరణ చేసేవారికి యమబాధలు ఉండవని ఇక్కడ స్పష్టంగా నిరూపించబడినది.
32 – సంసార-కాంతార-వర్ణనము
భవబంధములతో కూడిన ఈ భూమిపై మానవ జీవితము ఒక దుర్గమమైన అడవి అంటే సంసార కాంతారము వంటిదని సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో అద్భుతమైన రూపకం ద్వారా వివరించినారు. అజ్ఞానము, కామక్రోధములు అను క్రూరమృగములతో నిండిన ఈ సంసార అడవి నుండి విముక్తి పొందుటకు శ్రీహరి భక్తి ఒక్కటే శరణ్యమని నిరూపించబడినది.
33 – యోగ-నిరూపణము
పరమాత్మను చేరుకోవడానికి అత్యంత అంతరంగ సాధనయైన యోగమార్గమును ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ, ప్రత్యాహార, ధారణ, ధ్యాన, సమాధి అను అష్టాంగ యోగముల స్వరూపము మరియు శ్రీహరి యందు మనస్సును లగ్నము చేసే విధానము ఇక్కడ భక్తిపూర్వకంగా వివరింపబడినది.
34 – హరి-భక్తి-లక్షణము
భగవంతునిపై కలిగియుండే అనన్యమైన భక్తి యొక్క लक्षणములను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. శ్రవణము, కీర్తనము, స్మరణము, పాదసేవనము, అర్చనము, వందనము, దాస్యము, సఖ్యము, ఆత్మనివేదనము అను నవవిధ భక్తి మార్గములు మానవునికి అత్యున్నత సద్గతిని ఎలా ప్రసాదిస్తాయో ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
35 – వేదమాలి-ఉపాఖ్యానము
ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానము యొక్క అత్యున్నత ప్రాధాన్యతను నిరూపించే వేదమాలి అను బ్రాహ్మణ మహర్షి యొక్క పవిత్ర చరిత్ర ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. నిజమైన జ్ఞానము మరియు విష్ణుభక్తి ద్వారా మాత్రమే మానవుడు సంసార బంధముల నుండి ముక్తి పొందుతాడని ఈ ఉపాఖ్యానం ద్వారా తెలియజేయబడినది.
36 – విష్ణుసేవా-ప్రభావము
యజ్ఞమాలి మరియు సుమాలి అను ఇద్దరి వృత్తాంతం ద్వారా శ్రీహరి సేవా ప్రభావము ఎంత మహత్తరమైనదో ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. భగవంతుని ఆలయ ప్రక్షాళనము, దీపారాధనము మరియు తులసి పూజ వంటి సామాన్య సేవలు కూడా మానవుని సమస్త పాతకములను తొలగించి పరమపదమును ప్రసాదిస్తాయని ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
37 – గుళికోపాఖ్యానము
గుళిక అను బోయవాని చారిత్రక వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత కరుణారసభరితంగా వర్ణించబడినది. తీవ్రమైన పాపకార్యములు చేసిన గుళిక, అంత్యకాలంలో పవిత్ర విష్ణుక్షేత్రంలో పవిత్ర హరినామమును వినుట వలన మరియు యదాలాపంగా జరిగిన పుణ్యఫలము వలన సకల పాపవిముక్తుడై దివ్యవిమానమున వైకుంఠమునకు వెళ్లిన ఘట్టము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
38 – ఉత్తంక-స్తుతి-మోక్ష-ప్రాప్తి
ఉత్తంక మహర్షి భగవాన్ విష్ణువును అత్యంత నిష్ఠతో స్తుతించి, పరమాత్మ అనుగ్రహంతో భవబంధముల నుండి విముక్తి పొంది మోక్షమును సాధించిన పవిత్ర సన్నివేశము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ఉత్తంక మహర్షి చేసిన విష్ణుస్తోత్రము భక్తులకు నిత్య పారాయణ యోగ్యమైనదిగా ఇక్కడ ప్రశంసించబడినది.
39 – రైవత-చరిత్రము
రైవత మహారాజు యొక్క ధర్మబద్ధమైన పాలన మరియు ఆయనకు భగవాన్ విష్ణువు నందు ఉన్న అనన్యమైన భక్తిప్రపత్తులు ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినవి. రైవత మహారాజు ఆచరించిన యజ్ఞయాగాదులు మరియు విష్ణుపూజా ప్రభావము వలన ఆయన పొందిన దివ్యలోక ప్రాప్తి ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
40 – సుధర్మోపాఖ్యానము
సుధర్మ అను మహారాజు యొక్క ఆధ్యాత్మిక జీవనము, ఆయన పాటించిన సత్యము మరియు భగవద్భక్తి వైభవము ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినది. సుధర్మ యొక్క ధర్మనిష్ఠకు మెచ్చి శ్రీహరి ప్రసన్నుడై అభయమును ప్రసాదించిన వృత్తాంతము ఇక్కడ భక్తిప్రపత్తులతో వర్ణించబడినది.
41 – భగవన్నామ-మాహాత్మ్యము
శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క పవిత్ర నామస్మరణకు ఉన్న అనంతమైన మహిమను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. కలియుగంలో శ్రీహరి నామసంకీర్తనము ఒక్కటే సమస్త పాపములను నశింపజేసి ముక్తిని ప్రసాదించే అత్యంత సులువైన మరియు అత్యున్నతమైన మార్గమని ఇక్కడ స్పష్టంగా నిరూపించబడినది.
42 – సృష్టి-క్రమ-వర్ణనము
ఈ అధ్యాయం నుండి ద్వితీయ పాదము ప్రారంభమవుతుంది. సనందన మహర్షి దేవర్షి నారద మహర్షికి బ్రహ్మాండ సృష్టి క్రమమును వివరించినారు. పరమాత్మ యొక్క సంకల్పం నుండి మహత్తు, అహంకారము, పంచభూతములు, జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు మరియు బ్రహ్మదేవుని ఆవిర్భావము ప్రత్యక్ష సత్యముగా ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
43 – బ్రాహ్మణ-ధర్మ-నిరూపణము
బ్రాహ్మణ వర్ణమునకు సంబంధించిన సచ్ఛీలము, తపస్సు, స్వాధ్యాయము, శమదమాది గుణములు మరియు నిత్యకర్మానుష్ఠానముల ప్రాశస్త్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. బ్రాహ్మణులు ధర్మరక్షణ ద్వారా లోకకల్యాణమునకు ఏ విధంగా దోహదపడాలో సనందన మహర్షి ఇక్కడ విశదీకరించినారు.
44 – ధ్యాన-యోగ-నిరూపణము
పరమాత్మ యందు మనస్సును ఏకాగ్రము చేయు ధ్యాన యోగ విధిని ఈ అధ్యాయంలో ఉపదేశించబడినది. హృదయ కమలంలో చతుర్భుజ శంఖ చక్ర గదా పద్మధారియైన భగవాన్ విష్ణువు యొక్క దివ్య మంగళ రూపాన్ని ధ్యానించే విధానము మరియు దాని వలన లభించే ఆధ్యాత్మిక ప్రశాంతత ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
45 – మోక్ష-ధర్మ-నిరూపణము
సమస్త బంధముల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే మోక్షధర్మముల సమగ్ర స్వరూపము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ఆత్మజ్ఞానము, వైరాగ్యము, నిష్కామ కర్మయోగాచరణము మరియు పరమాత్మ శరణాగతి ద్వారా మానవుడు నిత్యముక్తిని పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
46 – ఆధ్యాత్మిక-నిరూపణము
ఆధ్యాత్మిక విషయములైన జీవాత్మ, పరమాత్మ, మాయ మరియు ప్రశాంత సమత్వ బుద్ధి యొక్క నిగూఢ తత్త్వము ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. శరీరము అశాశ్వతమని, ఆత్మ నిత్యమైనదని గుర్తించుటయే నిజమైన జ్ఞానమని సనందన మహర్షి నిరూపించినారు.
47 – ఆత్మసాక్షాత్కార-మార్గము
ఆత్మసాక్షాత్కారము పొందుటకు అవసరమైన అంతరంగ సాధనలు, సద్గురు కృప మరియు నిరంతర విచార మార్గము ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినవి. దేహాభిమానమును వదిలి సర్వభూతములందు పరమాత్మను దర్శించు జ్ఞాని ఆత్మసాక్షాత్కారమును పొందుతాడని ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
48 – భరత-చరిత్రము
పరమ భాగవతుడైన భరత చక్రవర్తి అనగా జడభరతుని యొక్క దివ్య జీవిత చరిత్ర ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత ఆధ్యాత్మిక పరిమళంతో వర్ణించబడినది. భరత చక్రవర్తి రాజ్యత్యాగము చేసి తపస్సు ఒనర్చుచు, దేహాభిమాన రహితుడై పరమజ్ఞానిగా విరాజిల్లి ఆత్మజ్ఞాన మహిమను లోకమునకు చాటిచెప్పిన చారిత్రక వృత్తాంతము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
49 – సన్మార్గ-మోక్షోపదేశము
మోక్షమును కోరుకునే ముముక్షువులకు సన్మార్గము మరియు మోక్షోపదేశమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో అనుగ్రహించినారు. విషయ వాసనలను త్యజించి, సర్వకాల సర్వావస్థలందు శ్రీహరిని ఆరాధించు సాధకుడు పరమపదమును చేరుకుంటాడని ఇక్కడ ప్రబోధించబడినది.
50 – శిక్షా-వేదాంగ-నిరూపణము
ఈ అధ్యాయంలో వేదముల యొక్క మొదటి అంగమైన శిక్షా వేదాంగ స్వరూపము సవివరంగా నిరూపించబడినది. వేద మంత్రముల ఉచ్చారణ, స్వరములు అనగా ఉదాత్త, అనుదాత్త, స్వరితములు, వర్ణములు మరియు మాత్రల లెక్కింపు విధి విధానములు ఈ అధ్యాయంలో శాస్త్రబద్ధంగా ప్రతిపాదించబడినవి.
51 – కల్ప-వేదాంగ-నిరూపణము
వేదముల ద్వితీయ అంగమైన కల్ప వేదాంగ స్వరూపమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో దేవర్షి నారదునకు విశదీకరించినారు. యజ్ఞయాగాదుల నిర్వహణ క్రమము, శ్రౌత స్మార్త కర్మల విధివిధానములు, గృహ్య సూత్రములు మరియు శౌత సూత్రముల నియమములను శాస్త్రబద్ధంగా ఇక్కడ అభివర్ణించబడినవి.
52 – వ్యాకరణ-వేదాంగ-నిరూపణము
వేదముల ముఖముగా వర్ణించబడే వ్యాకరణ వేదాంగ స్వరూపమును ఈ అధ్యాయంలో వివరంగా నిరూపించబడినది. శబ్ద సాధుత్వము, ప్రకృతి ప్రత్యయ విచారణ, నామ ఆఖ్యాత ఉపసర్గ నిపాతల లక్షణములు మరియు వేద మంత్రముల శుద్ధ రూపాన్ని గ్రహించుటకు వ్యాకరణ శాస్త్రము ఏ విధంగా దోహదపడుతుందో ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడినది.
53 – నిరుక్త-వేదాంగ-నిరూపణము
వేదముల శ్రోత్రముగా భావించబడే నిరుక్త వేదాంగ నిరూపణము ఈ అధ్యాయంలో చేయబడినది. వేద మంత్రములలోని నిగూఢ శబ్దములకు అర్థ విచారణ, వ్యుత్పత్తి విధానము మరియు యాస్క మహర్షి ప్రబోధించిన వైదిక శబ్దకోశ మహత్వము ఇక్కడ భక్తిశ్రద్ధలతో వర్ణించబడినవి.
54 – ఛందో-వేదాంగ-నిరూపణము
వేదములకు పాదములుగా ప్రకాశించే ఛందో వేదాంగమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో వివరించినారు. గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతి, అనుష్టుప్ వంటి వైదిక ఛందస్సుల లక్షణములు, గురు లఘు నియమములు మరియు మంత్ర పఠనంలో ఛందస్సు యొక్క ప్రాముఖ్యత ఇక్కడ విశదీకరించబడినవి.
55 – జ్యోతిష-వేదాంగ-గణిత-స్కంధ-నిరూపణము
వేదముల నేత్రముగా భావించబడే జ్యోతిష వేదాంగమునందలి మొదటి భాగమైన గణిత స్కంధమును ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. కాలమాన గణన, గ్రహముల గతులు, సూర్య చంద్ర గ్రహణ కాలముల నిర్ణయము మరియు గ్రహ విప్లవాది ఖగోళ నియమములు ఇక్కడ శాస్త్రబద్ధంగా అభివర్ణించబడినవి.
56 – జ్యోతిష-వేదాంగ-జాతకాంగ-స్కంధ-నిరూపణము
జ్యోతిష శాస్త్రమునందలి ద్వితీయ భాగమైన జాతకాంగ స్కంధ స్వరూపమును ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. ద్వాదశ రాశులు, నవగ్రహములు, భావ ఫలములు మరియు మానవ జన్మ లగ్నము ఆధారంగా శుభాశుభ ఫలములను గణించే దివ్య విజ్ఞానము ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడినది.
57 – జ్యోతిష-వేదాంగ-సంహితా-స్కంధ-నిరూపణము
జ్యోతిష శాస్త్రమునందలి తృతీయ భాగమైన సంహితా స్కంధమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. శకునములు, ఉత్పాతములు, వాస్తు లక్షణములు, మేఘ వర్షణ గణనలు మరియు లోక క్షేమానికై ఆచరించవలసిన పద్ధతులు ఇక్కడ వివరంగా అభివర్ణించబడినవి.
58 – గ్రహస్ఫుట-పరిలేఖన-విధానము
ఆకాశంలో ప్రసరించే నవగ్రహముల నిజమైన స్థానములను గణించే గ్రహస్ఫుట పరిలేఖన విధానము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. గ్రహముల మంద ఉచ్ఛ నీచ స్థానములు మరియు విక్రమాది గతుల గణన శాస్త్రం ఇక్కడ సుస్పష్టంగా వర్ణించబడినది.
59 – గ్రహయుద్ధ-ఉత్పాత-శాంతి-నిరూపణము
ఆకాశంలో గ్రహముల మధ్య జరిగే గ్రహయుద్ధ విశేషములు మరియు లోకంలో సంభవించే దివ్య అంతరిక్ష భూమి ఉత్పాతముల లక్షణములు ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినవి. అట్టి ఉత్పాత నివారణకై ఒనర్చవలసిన శాంతి ప్రక్రియలు ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడినవి.
60 – నక్షత్ర-పూజాఫల-తిథివ్రత-నిరూపణము
అశ్విన్యాది ఇరవై ఏడు నక్షత్రములందు భగవంతుని ఆరాధించుట వలన లభించే విశేష పుణ్యఫలములు ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినవి. పవిత్ర తిథులందు ఆచరించే వ్రతముల మహిమ మరియు దేవతార్చన విధానములు ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
61 – గ్రహశాంతి-విధాన-వర్ణనము
నవగ్రహ దోష నివారణకై ఆచరించవలసిన పవిత్ర గ్రహశాంతి విధానమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. గ్రహ జపములు, గ్రహ ధాన్య దానములు, సమిధలతో చేసే హోమములు మరియు దాన ధర్మముల మహిమ ఇక్కడ అభివర్ణించబడినవి.
62 – తిథివ్రత-విధాన-కథనము
ద్వితీయ పాదము యొక్క ముగింపు అధ్యాయంలో వివిధ పవిత్ర తిథులందు ఆచరించవలసిన దివ్య వ్రతముల సమగ్ర స్వరూపము వర్ణించబడినది. విధిపూర్వకంగా ఆచరించే తిథివ్రతముల వలన శ్రీహరి అనుగ్రహము సిద్ధించి సర్వ పాపములు నశించునని నిరూపించబడినది.
63 – మంత్రశాస్త్ర-ప్రారంభ-తృతీయపాద-స్వరూపము
ఈ అధ్యాయం నుండి నారద పురాణము యొక్క తృతీయ పాదము ప్రారంభమవుతుంది. మంత్రశాస్త్రము యొక్క మహత్తర స్వరూపము, మంత్రముల ఆవిర్భావము మరియు మంత్ర సాధన వలన జీవునికి లభించే భక్తిముక్తుల మహిమ ఇక్కడ వర్ణించబడినది.
64 – దివ్య-దీక్షా-విధాన-నిరూపణము
మంత్ర సాధనకు అత్యంత ఆవశ్యకమైన దివ్య దీక్షా విధానమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. సమయా దీక్ష, వేధా దీక్ష మొదలైన దీక్షా భేదములు మరియు మంత్ర సంస్కారముల నియమములు ఇక్కడ శాస్త్రబద్ధంగా అభివర్ణించబడినవి.
65 – గురుశిష్య-లక్షణ-విచారణ
మంత్రోపదేశము అనుగ్రహించే సద్గురువు యొక్క దివ్య లక్షణములు మరియు దీక్షను స్వీకరించే ఉత్తమ శిష్యుని యోగ్యతలు ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినవి. గురుభక్తి వలన సాధకునికి సర్వ మంత్ర సిద్ధులు లభించునని ఇక్కడ స్పష్టంగా వర్ణించబడినది.
66 – గణపతి-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
విఘ్నవినాయకుని పవిత్ర మంత్రోపాసనా విధానము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. శ్రీ గణపతి మంత్ర జపము, న్యాసములు, యంత్రారాధన మరియు పూజాక్రమము వలన సమస్త విఘ్నములు తొలగి కార్యానుకూలత సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
67 – సూర్య-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సకల లోక చక్షువైన సూర్య భగవానుని దివ్య మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. సూర్య మంత్ర జపము, అర్ఘ్య ప్రదానము, అంగన్యాస కరన్యాసములు మరియు రథసప్తమ్యాది పూజా విశేషాల వలన ఆరోగ్య ఐశ్వర్యములు లభించునని వివరింపబడినది.
68 – విష్ణు-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సమస్త జగద్రక్షకుడైన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దివ్య మంత్రోపాసనా విధానమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. అష్టాక్షరీ ద్వాదశాక్షరీ మంత్రముల మహిమ, ధ్యాన శ్లోకములు మరియు ఆరాధనా క్రమము ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
69 – రామ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
మర్యాదా పురుషోత్తముడైన శ్రీరామచంద్రుని పరమ పావన మంత్రోపాసనా విధి ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. శ్రీరామ తారక మంత్ర జపము, రామయంత్ర స్థాపన మరియు భక్తిపూర్వక పూజ వలన భవబంధ విముక్తి సిద్ధించునని అభివర్ణించబడినది.
70 – కృష్ణ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
ఆనంద స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ యొక్క దివ్య మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. గోపాల మంత్రములు, కృష్ణ యంత్రారాధన, ధ్యాన విధానములు మరియు సమర్పణ భక్తి వలన పరమపద ప్రాప్తి కలుగునని వివరింపబడినది.
71 – నరసింహ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
భక్త రక్షకుడైన శ్రీ నరసింహ స్వామి యొక్క ఉగ్ర మంత్రోపాసనా విధానము ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. నృసింహ అనుష్టుప్ మంత్ర జపము, కవచ పారాయణము మరియు భయ నివారణ పూర్వక పూజా క్రమము ఇక్కడ విశదీకరించబడినది.
72 – హయగ్రీవ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
జ్ఞాన ప్రదాతయైన శ్రీ హయగ్రీవ భగవానుని పవిత్ర మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. హయగ్రీవ మంత్ర జపము వలన బుద్ధి వికాసము, సర్వ విద్యా ప్రాప్తి మరియు నిశ్చల విష్ణుభక్తి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
73 – శివ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
పరమ మంగళ స్వరూపుడైన పరమశివుని దివ్య పంచాక్షరీ మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. శివ మంత్ర జపము, బిల్వపత్రార్చన, రుద్రాభిషేక విధి మరియు ఆత్మలింగ పూజా వైభవము ఇక్కడ భక్తిరసభరితంగా వివరింపబడినది.
74 – హనుమత్-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
శ్రీరామ దూతయైన శ్రీ హనుమంతుని దివ్య మంత్రోపాసనా విధానము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. హనుమత్ మంత్ర జపము, కవచము మరియు అంజనేయ ఆరాధన వలన సర్వ గ్రహ దోషములు, భూత ప్రేత బాధలు నశించి ధైర్యము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
75 – దుర్గా-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సకల భక్త రక్షణకారిణియైన శ్రీ దుర్గాదేవి యొక్క పవిత్ర మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. నవార్ణ మంత్ర జపము, దుర్గా యంత్ర పూజ మరియు శరణాగతి భక్తి వలన సకల ఆపదలు తొలగి విజయం లభించునని నిరూపించబడినది.
76 – త్రిపురసుందరీ-శ్రీవిద్యారాధనా-విధి
శ్రీవిద్యోపాసనలో అత్యుత్తమమైన శ్రీ త్రిపురసుందరీ దేవి మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినది. శ్రీచక్ర యంత్రారాధన, కాది విద్య, హాది విద్యల రహస్యములు మరియు దేవీ మంత్ర జప మహిమ ఇక్కడ వర్ణించబడినవి.
77 – కాళీ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
అజ్ఞాన అంధకారమును నశింపజేసే శ్రీ కాళికాదేవి దివ్య మంత్రోపాసనా క్రమము ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. దేవీ మంత్ర జపము, ధ్యాన రూపము మరియు సాధకుని అంతరంగ శుద్ధి విధానములు ఇక్కడ విశదీకరించబడినవి.
78 – లక్ష్మీ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సకల ఐశ్వర్య ప్రదాత్రియైన శ్రీ మహాలక్ష్మీ దేవి పవిత్ర మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. మహాలక్ష్మీ మంత్ర జపము, కమలార్చన మరియు శ్రీసూక్త విధానము వలన గృహమునందు స్థిర లక్ష్మీ నివాసము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
79 – సరస్వతీ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సకల విద్యలకు అధిదేవతయైన శ్రీ సరస్వతీ దేవి దివ్య మంత్రోపాసన ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. వాగ్దేవతా మంత్ర జపము, సరస్వతీ సూక్తము మరియు విద్యా ప్రాప్తి ఆరాధనా క్రమము ఇక్కడ విశదీకరించబడినది.
80 – గాయత్రీ-మంత్ర-ఉపాసనా-విధి
సమస్త వేదములకు మాతయైన పవిత్ర గాయత్రీ మంత్రోపాసనా విధానమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. గాయత్రీ మంత్ర జప సంఖ్య, అంగన్యాసము, ఛందో దేవతారాధన మరియు చిత్తశుద్ధి మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
81 – సంధ్యావందన-తర్పణ-విధి
ద్విజులకు నిత్య కర్తవ్యమైన పవిత్ర సంధ్యావందనము మరియు దేవ పితృ తర్పణ విధానము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. త్రికాల సంధ్యలందు ఆచరించే ప్రాణాయామ, అర్ఘ్య ప్రదాన మరియు గాయత్రీ జపముల ప్రాశస్త్యము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
82 – దేవతార్చన-యంత్రలేఖన-విధానము
సమస్త దేవతల ఆరాధనకు ఉపకరించే దివ్య యంత్రముల లేఖన విధానము ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడినది. పీఠ పూజ, యంత్ర ప్రాణప్రతిష్ఠ మరియు ప్రతిమా పూజా క్రమములు ఇక్కడ శాస్త్రబద్ధంగా అభివర్ణించబడినవి.
83 – మంత్ర-పురశ్చరణ-విధానము
మంత్ర సిద్ధికై ఆచరించవలసిన మంత్ర పురశ్చరణ సమగ్ర విధివిధానమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపదేశించినారు. జపము, హోమము, తర్పణము, మార్జనము మరియు బ్రాహ్మణ భోజనములనే పంచాంగ పురశ్చరణ క్రమము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
84 – మంత్ర-జప-న్యాస-విధానము
మంత్ర జప సమయంలో ఆచరించవలసిన विभिन्न న్యాసముల స్వరూపము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కరన్యాసము, అంగన్యాసము, మాతృకా న్యాసము మరియు దేహ శుద్ధి ప్రక్రియలు ఇక్కడ వివరంగా అభివర్ణించబడినవి.
85 – హోమకుండ-నిర్మాణ-హోమవిధి
యజ్ఞ హోమాదులకై నిర్మించవలసిన హోమకుండముల కొలతలు, లక్షణములు మరియు హోమ ప్రక్రియా విధానము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. ఆజ్య హోమము, సమిధల నియమములు మరియు పూర్ణహుతి వైభవము ఇక్కడ వివరింపబడినది.
86 – దివ్య-స్తోత్ర-కవచ-నిరూపణము
దేవతా ప్రసన్నతకై పారాయణ చేసే దివ్య స్తోత్రములు మరియు ఆత్మరక్షణను ప్రసాదించే దివ్య కవచముల మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కవచ పారాయణ వలన సమస్త ఆపదలు నశించి దివ్య రక్షణ సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
87 – విష్ణు-సహస్రనామ-స్తోత్ర-నిరూపణము
శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క పవిత్ర సహస్రనామముల వైభవము మరియు పారాయణా ఫలము ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. భగవన్నామ స్మరణ వలన మానవుడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై పరమపదమును పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
88 – రాధికా-సీతా-దేవీ-మంత్ర-విధి
పరమాత్మ యొక్క దివ్య ఆలాదిని శక్తులైన శ్రీ రాధికా దేవి మరియు శ్రీ సీతాదేవి మంత్రోపాసనా క్రమము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. దేవీ మంత్ర జపము మరియు ప్రేమభక్తి మార్గములు ఇక్కడ భక్తిరసభరితంగా వివరింపబడినవి.
89 – ధ్యానయోగ-స్వరూప-నిరూపణము
పరమాత్మ దివ్య మంగళ రూపాన్ని హృదయ కమలంలో నిలిపి ఆచరించే ధ్యానయోగ స్వరూపము ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. ధ్యాన సాధన వలన మనస్సు ప్రశాంతమై ఆత్మసాక్షాత్కారము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
90 – భక్తియోగ-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
సమస్త యోగముల కంటే మిన్నయైన అనన్య భక్తియోగ మాహాత్మ్యమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో వివరించినారు. భగవంతుని యందు కల్మషరహితమైన ప్రేమ మరియు శరణాగతి ప్రాముఖ్యత ఇక్కడ అద్భుతంగా నిరూపించబడినవి.
91 – పుణ్యతీర్థ-పరిక్రమ-నిరూపణము
భారతవర్షంలోని దివ్య పుణ్యక్షేత్రముల మరియు పవిత్ర తీర్థముల పరిక్రమ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. తీర్థ స్నానములు, పిండదానములు మరియు భగవద్దర్శనము వలన లభించే పుణ్యరాశి ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
92 – కాశీక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
పరమశివుని త్రిశూలముపై విరాజిల్లే పవిత్ర కాశీక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో భక్తిపూర్వకంగా వర్ణించబడినది. కాశీక్షేత్ర నివాసము, విశ్వేశ్వర దర్శనము మరియు అక్కడి ముక్తిదాయక మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
93 – కాశీ-గంగా-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
కాశీ క్షేత్రంలో ప్రవహించే దివ్య గంగా నది యొక్క అనంతమైన మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కాశీ గంగా స్నానము వలన జీవునికి లభించే మణికర్ణికా ముక్తి వైభవము ఇక్కడ ప్రశంసించబడినది.
94 – గయాక్షేత్ర-శ్రాద్ధ-మాహాత్మ్యము
పితృదేవతల ఉద్ధరణకు అత్యంత పవిత్రమైన గయాక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. గయాశిరస్సునందు పిండదానము ఒనర్చుట వలన పితృదేవతలు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తులై సద్గతి పొందుతారని వివరింపబడినది.
95 – ప్రయాగక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
తీర్థరాజైన ప్రయాగక్షేత్రము మరియు గంగా యమునా సరస్వతుల త్రివేణి సంగమ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ప్రయాగ మాఘ స్నానము వలన లభించే అత్యున్నత వైకుంఠ ప్రాప్తి ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
96 – మథురాక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఆవిర్భవించిన పరమ పావన మథురాక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. మథురా పరిక్రమ, విశ్రాంతి తీర్థ స్నానము మరియు కృష్ణ భక్తి వైభవము ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
97 – బృందావనక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
శ్రీరాధాకృష్ణుల నిత్య రాసలీలా విలాస భూమియైన బృందావన క్షత్ర మహిమ ఈ అధ్యాయంలో పరమ భక్తితో వర్ణించబడినది. బృందావన ధూళి స్పర్శ మరియు తులసీ వన దర్శనము వలన లభించే దివ్య ప్రేమభక్తి ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
98 – పురుషోత్తమక్షేత్ర-జగన్నాథ-మాహాత్మ్యము
శ్రీ పురుషోత్తమ క్షేత్రమైన పూరీ జగన్నాథ ధామ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. జగన్నాథ మహోదధి స్నానము, దారుబ్రహ్మ దర్శనము మరియు మహామహా ప్రసాద మహిమ ఇక్కడ వర్ణించబడినది.
99 – ద్వారాకాక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
శ్రీకృష్ణ ప్రభువు పరిపాలించిన దివ్య ద్వారాకాక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. గోమతీ సంగమ స్నానము, ద్వారాకాధీశ దర్శనము మరియు చక్రతీర్థ మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
100 – బదరీకాశ్రమక్షేత్ర-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
నర నారాయణ ఋషుల నిత్య తపోభూమియైన బదరీకాశ్రమ క్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో పరమ నిష్ఠతో వర్ణించబడినది. బదరీనాథ దర్శనము, అలకనందా స్నానము మరియు తప్తకుండ పుణ్యఫలము వలన మానవుడు పునర్జన్మ రహిత మోక్షాన్ని పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
101 – బ్రహ్మవైవర్త-పురాణ-విషయ-సూచిక
ఈ అధ్యాయంలో అష్టాదశ మహాపురాణములలో పరమ పవిత్రమైన బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము యొక్క సమగ్ర విషయ సూచిక మరియు శ్లోక సంఖ్యను సనందన మహర్షి దేవర్షి నారదునకు వివరించినారు. బ్రహ్మ ఖండము, ప్రకృతి ఖండము, గణపతి ఖండము మరియు శ్రీకృష్ణ జన్మ ఖండముల వైభవము, దేవీ మహిమ మరియు శ్రీకృష్ణ లీలల సారాంశము ఇక్కడ విశదీకరించబడినది.
102 – లింగ-పురాణ-విషయ-సూచిక
పరమశివుని దివ్య స్వరూపమును మరియు శివలింగ ఆవిర్భావ రహస్యములను ప్రబోధించే లింగ మహాపురాణము యొక్క విషయ సూచిక ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. పూర్వభాగ ఉత్తరభాగముల నిరూపణ, శివారాధనా మహత్వము, వ్రతములు మరియు ఈశ్వర భక్తి ద్వారా లభించే సద్గతి ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడినది.
103 – వారాహ-పురాణ-విషయ-సూచిక
భూదేవిని రక్షించుటకై భగవాన్ విష్ణువు దాల్చిన వారాహ అవతార వైభవమును చాటే వారాహ మహాపురాణము యొక్క విషయ సంగ్రహము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. వివిధ పుణ్యక్షేత్ర మాహాత్మ్యములు, వ్రత కల్పములు మరియు భాగవత ధర్మముల సమగ్ర స్వరూపము ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
104 – స్కంద-పురాణ-విషయ-సూచిక
అత్యంత బృహత్తరమైన స్కంద మహాపురాణము యొక్క ఖండముల విభజన మరియు విషయ సంకేతములు ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినవి. మహేశ్వర, వైష్ణవ, బ్రాహ్మ, కాశీ, ఆవంత్య, రేవా, నాగర మరియు ప్రభాస ఖండముల దివ్య విశేషములు ఇక్కడ విశదీకరించబడినవి.
105 – వామన-పురాణ-విషయ-సూచిక
శ్రీమహావిష్ణువు దాల్చిన దివ్య వామనావతార సత్యచరిత్రను ప్రబోధించే వామన మహాపురాణ విషయ సూచిక ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కర్మ యోగము, తీర్థ వైభవము మరియు భగవంతుని శరణాగతి మహిమ ఇక్కడ భక్తిపూర్వకంగా అభివర్ణించబడినది.
106 – కూర్మ-పురాణ-విషయ-సూచిక
క్షీరసముద్ర మథన సమయంలో ఆధారభూతుడై నిలిచిన కూర్మావతార ప్రభువు అనుగ్రహించిన కూర్మ మహాపురాణ సంగ్రహము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. బ్రాహ్మీ సంహిత, ఈశ్వర గీత, వ్యాస గీత మరియు మోక్షధర్మముల సారాంశము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
107 – మత్స్య-పురాణ-విషయ-సూచిక
మహాప్రళయ కాలంలో వేదములను, సత్యవ్రత మహారాజును రక్షించిన మత్స్య భగవానుని మత్స్య మహాపురాణ విషయ సూచిక ఈ అధ్యాయంలో ప్రతిపాదించబడినది. రాజధర్మములు, వాస్తు శాస్త్రము, వ్రత విధానములు మరియు దేవాలయ నిర్మాణ నియమాలు ఇక్కడ వివరింపబడినవి.
108 – గరుడ-పురాణ-విషయ-సూచిక
వైకుంఠవాసుడైన శ్రీహరి తన వాహనమైన గరుత్మంతునకు ఉపదేశించిన గరుడ మహాపురాణ సమగ్ర విషయ సూచిక ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ఉపాసనా కాండము, ప్రేత కల్పము, యమలోక వర్ణన మరియు ఆత్మజ్ఞాన మార్గములు ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
109 – బ్రహ్మాండ-పురాణ-విషయ-సూచిక
అష్టాదశ మహాపురాణములలో చివరిదైన బ్రహ్మాండ మహాపురాణము యొక్క సమగ్ర విషయ సంగ్రహము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ప్రక్రియ, అనుషంగ, ఉపద్ఘాత మరియు ఉపసంహార పాదముల విభజన, లలితోపాఖ్యానము మరియు రాధాకృష్ణ వైభవము ఇక్కడ వివరింపబడినవి.
110 – ఏకాదశీ-వ్రత-మాహాత్మ్య-ప్రారంభము
ఈ అధ్యాయం నుండి చతుర్థ పాదంలోని అత్యంత పవిత్రమైన ఏకాదశీ వ్రత మాహాత్మ్యము ప్రారంభమవుతుంది. సమస్త పాపములను దగ్ధం చేసి శ్రీహరి సాన్నిధ్యమును ప్రసాదించే ఏకాదశీ తిథి యొక్క అనంతమైన మహిమను సనందన మహర్షి దేవర్షి నారదునకు భక్తిరసభరితంగా వివరించినారు.
111 – రుక్మాంగద-చరిత్ర-వర్ణనము
సత్యసంధుడైన రుక్మాంగద మహారాజు యొక్క పవిత్ర పాలన మరియు ఆయన తన రాజ్యంలో సమస్త ప్రజలచేత ఏకాదశీ వ్రతమును ఆచరింపజేసిన దివ్య ఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. రుక్మాంగదుని ధర్మనిష్ఠ వలన యమలోకము శూన్యమై వైకుంఠము భక్తులతో నిండిన సత్యచరిత్ర ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
112 – మోహిని-ఆవిర్భావ-వృత్తాంతము
రుక్మాంగద చక్రవర్తి యొక్క ఏకాదశీ వ్రత ప్రభావమునకు భయపడిన యమధర్మరాజు బ్రహ్మదేవుని శరణు వేడగా, వ్రత భంగము చేయుటకై మోహిని అను దివ్య సుందరి ఆవిర్భవించిన వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది.
113 – మోహిని-రుక్మాంగద-సంవాదము
వేటకై అరణ్యమునకు వెళ్లిన రుక్మాంగద మహారాజును మోహిని తన మోహజాలంలో బంధించి తన్ను వివాహమాడవలసిందిగా కోరిన ఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ధర్మపద్ధతిలో మోహినికి రుక్మాంగదుడు ఇచ్చిన సత్య వాగ్దానము ఇక్కడ వివరింపబడినది.
114 – మోహిని-వ్రతభంగ-ప్రయత్నము
రాజ్యమునకు విచ్చేసిన మోహిని ఏకాదశీ రోజున రుక్మాంగదుని భోజనము చేయవలసిందిగా లేదా తన కోరిక మేరకు కుమారుడైన ధర్మాంగదుని శిరస్సును నరికి ఇవ్వవలసిందిగా కోరిన భయంకరమైన ఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది.
115 – ధర్మాంగద-ధర్మనిష్ఠ-త్యాగము
తండ్రి ఇచ్చిన సత్య వాగ్దానము నెరవేర్చుటకై మరియు ఏకాదశీ వ్రత నిష్ఠను కాపాడుటకై కుమారుడైన ధర్మాంగదుడు తన శిరస్సును త్యాగము చేసేందుకు స్వయంగా సిద్ధపడిన పరమ పావన సన్నివేశము ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత కరుణారసభరితంగా వర్ణించబడినది.
116 – శ్రీహరి-ప్రత్యక్షత-రుక్మాంగద-మోక్షము
ధర్మాంగదుడు ఖడ్గంతో శిరస్సును ఖండించబోయే క్షణంలో శ్రీమహావిష్ణువు ప్రత్యక్షమై ఖడ్గాన్ని నివారించి, రుక్మాంగదుని సత్యపాలనకు, ధర్మాంగదుని భక్తికి సంతృప్తుడై సమస్త కుటుంబమునకు వైకుంఠ మోక్షమును అనుగ్రహించిన దివ్య ఘట్టము ఇక్కడ వర్ణించబడినది.
117 – హరివాసర-వ్రత-నియమ-నిరూపణము
ఏకాదశీ మరియు ద్వాదశీ తిథులు కలిసిన హరివాసర సమయంలో ఆచరించవలసిన పవిత్ర నియమములను సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. ఉపవాసము, జాగరణము మరియు శ్రీహరి నామసంకీర్తనముల యొక్క అత్యున్నత ఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
118 – వ్రత-భంగ-పాతక-నివారణ
అజ్ఞానంచేత లేదా ప్రమాదవశాత్తు ఏకాదశీ వ్రతమునకు భంగము వాటిల్లితే ఆచరించవలసిన ప్రాయశ్చిత్త మార్గములు ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినవి. శ్రీహరి శరణాగతి మరియు భక్తిపూర్వక పూజ వలన పాప విముక్తి కలుగునని నిరూపించబడినది.
119 – వైష్ణవ-ధర్మ-ప్రశంస
శ్రీమహావిష్ణువునకు అత్యంత ప్రియమైన వైష్ణవ ధర్మముల విశిష్టత ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. తులసీ ధారణ, గోపీచందన తిలకము, విష్ణు క్షేత్ర నివాసము మరియు భాగవత సేవ యొక్క మహత్తర పుణ్యఫలము ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
120 – పవిత్ర-దాన-మాహాత్మ్యము
ఏకాదశీ వ్రత సందర్భంలోనూ మరియు పవిత్ర తిథులందు ఆచరించవలసిన అన్నదాన, జలదాన, భూదాన, గోదానముల మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. నిష్కామ బుద్ధితో చేసే దానము మానవునికి అక్షయ పుణ్యమును ప్రసాదించునని నిరూపించబడినది.
121 – హరిభక్తి-ముక్తిమార్గ-నిరూపణము
సంసార సాగరాన్ని దాటుటకు శ్రీహరి భక్తియే ఏకైక నౌక అని సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపదేశించినారు. అనన్యమైన హరిభక్తి వలన మానవుడు చతుర్విధ పురుషార్థములను పొంది ఆత్యంతిక మోక్షమును సాధించుతాడని నిరూపించబడినది.
122 – విష్ణు-మహా-యజ్ఞ-వైభవము
శ్రీమహావిష్ణువు ప్రీత్యర్థం ఆచరించే మహా యజ్ఞములు మరియు విష్ణు యాగముల సమగ్ర స్వరూపము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. యజ్ఞాంతంలో ఒనర్చు దివ్య స్నానము మరియు బ్రాహ్మణ సంతర్పణ మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
123 – పురాణ-శ్రవణ-మాహాత్మ్యము
శ్రీ నారద మహాపురాణమును మరియు ఇతర సత్పురాణములను భక్తిశ్రద్ధలతో శ్రవణము చేయుట వలన లభించే అనంత పుణ్యరాశి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించబడినది. పురాణ పఠనము వలన సర్వ పాపములు భస్మీపటలమై విష్ణులోక ప్రాప్తి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
124 – పూర్వార్థ-ఉపసంహార-కథనము
శ్రీ నారద మహాపురాణ పూర్వార్థములోని సమస్త పాదముల సారాంశమును సనందన మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపసంహార రూపంలో దేవర్షి నారదునకు అందజేసినారు. గ్రంథ రక్షణ మరియు వైష్ణవ సంప్రదాయ గౌరవములు ఇక్కడ అభివర్ణించబడినవి.
125 – పూర్వార్థ-సమాప్తి-ఫలశ్రుతి
శ్రీ నారద మహాపురాణ పూర్వార్థ ముగింపు అధ్యాయంలో ఈ దివ్య గ్రంథ పారాయణ, శ్రవణ మరియు లేఖన ఫలశ్రుతి అత్యంత భక్తిరసభరితంగా గానము చేయబడినది. ఈ పూర్వార్థమును భక్తితో పఠించే వారికి శ్రీలక్ష్మీ సమేత నారాయణ ప్రభువు భుక్తి ముక్తులను ప్రసాదించి ధన్యులను చేయునని ప్రబోధించుటతో పూర్వార్థము సంపూర్ణమైనది.
ఉత్తరభాగము విషయసూచిక
1 – వశిష్ఠ-మాంధాత-సంవాద-ప్రారంభము
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీ నారద మహాపురాణ ఉత్తరార్థము పవిత్రంగా ప్రారంభమవుతుంది. వశిష్ఠ మహర్షి ఆశ్రమానికి వేంచేసిన మాంధాత చక్రవర్తి అత్యంత భక్తిప్రపత్తులతో ప్రణమిల్లి సమస్త పాపములను నశింపజేసి శ్రీహరి అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించే దివ్య వ్రతములు మరియు తీర్థమాహాత్మ్యములను అనుగ్రహించవలసిందిగా ప్రార్థించిన వృత్తాంతము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
2 – ఏకాదశీ-వ్రత-ప్రభావ-వర్ణనము
సమస్త వ్రతములలో కల్లా అత్యున్నతమైన ఏకాదశీ వ్రత మహిమను వశిష్ఠ మహర్షి మాంధాత చక్రవర్తికి వివరించినారు. ఏకాదశీ రోజున ఆచరించే నిరాహార ఉపవాసము, హరినామ సంకీర్తనము మరియు రాత్రి జాగరణము వలన మానవుడు జన్మజన్మాంతర పాపముల నుండి విముక్తుడై వైకుంఠ ప్రాప్తిని పొందుతాడని ఇక్కడ స్పష్టంగా నిరూపించబడినది.
3 – భద్రశీల-చరిత్ర-వ్రతమాహాత్మ్యము
పరమ భాగవతుడైన భద్రశీల మహారాజు యొక్క పవిత్ర జీవిత చరిత్ర ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. భద్రశీల చక్రవర్తి పూర్వజన్మలందు ఆచరించిన ఏకాదశీ వ్రత పుణ్యఫలము వలన మహారాజ వైభవమును, అంత్యమున శ్రీహరి సాన్నిధ్యమును పొందిన దివ్య కథానకము భక్తిభావంతో ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
4 – వసు-రాజర్షి-కథా-వ్రతమహిమ
ధర్మపరాయణుడైన వసు రాజర్షి యొక్క పవిత్ర వృత్తాంతము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ఏకాదశీ వ్రత నిష్ఠ ద్వారా వసు చక్రవర్తి పొందిన అనంతమైన పుణ్యరాశి మరియు భగవత్కృపా విశేషములు ఇక్కడ అత్యంత భక్తిరసభరితంగా ప్రతిపాదించబడినవి.
5 – హరివాసర-తిథి-నియమ-నిరూపణము
ఏకాదశీ మరియు ద్వాదశీ తిథులు కలిసిన హరివాసర సమయంలో ఆచరించవలసిన దివ్య నియమములను వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. హరివాసర సమయంలో అన్నవర్జనము చేసి శ్రీహరి ధ్యానంలో గడిపే భక్తులకు సిద్ధించే అక్షయ పుణ్యఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
6 – ద్వాదశీ-వ్రత-విశిష్టతా-వర్ణనము
శ్రీమహావిష్ణువునకు పరమ ప్రీతికరమైన ద్వాదశీ వ్రత మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ద్వాదశీ తిథియందు శ్రీహరిని దివ్య తులసీ దళములతో, సుగంధ పుష్పములతో అర్చించి పారణ ఒనర్చు భక్తులకు సర్వ అభీష్ట సిద్ధులు లభించునని ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
7 – వామన-ద్వాదశీ-శ్రావణ-వ్రతకల్పము
భాద్రపద మాసంలో వచ్చే పవిత్ర వామన ద్వాదశీ మరియు శ్రావణ ద్వాదశీ వ్రత విధులను వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. వామనావతార ప్రభువును అర్చించి ఆచరించే ఉపవాసము వలన సర్వ పాపక్షయము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
8 – తిలధేను-దాన-వ్రత-విధానము
పవిత్ర వ్రత సందర్భాలలో ఆచరించవలసిన తిలధేను దానము మరియు రత్నధేను దానముల విశిష్టత ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. విధిపూర్వకంగా ఒనర్చు దానధర్మముల వలన పితృదేవతలకు సద్గతి మరియు సాధకునికి ఐహిక ఆముష్మిక శ్రేయస్సు లభించునని వివరింపబడినది.
9 – గంగా-మాహాత్మ్య-గంగాసప్తమీ-వర్ణనము
పాతకహరిణియైన దివ్య గంగా నది యొక్క అనంతమైన మాహాత్మ్యము మరియు గంగాసప్తమీ వ్రతము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. వైశాఖ శుక్ల సప్తమి నాడు గంగా నదిని స్మరించి ఆరాధించు భక్తులకు లభించే దివ్య ముక్తి వైభవము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
10 – గయాక్షేత్ర-శ్రాద్ధ-కల్ప-వర్ణనము
పితృదేవతల ముక్తికి అత్యంత శ్రేష్ఠమైన గయాక్షేత్ర శ్రాద్ధ కల్పమును వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. గయాశిరస్సునందు, ఫల్గునీ నదీ తీరంలో భక్తితో పిండదానము ఒనర్చుట వలన పితృదేవతలు సమస్త బంధముల నుండి విముక్తులై విష్ణులోకము పొందుతారని వివరింపబడినది.
11 – కాశీక్షేత్ర-విశ్వేశ్వర-మాహాత్మ్యము
పరమశివుని దివ్య రాజధానియైన పవిత్ర కాశీక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. కాశీక్షేత్ర నివాసము, మణికర్ణికా స్నానము మరియు కాశీ విశ్వేశ్వర దర్శనము వలన జీవునికి లభించే తారక బ్రహ్మోపదేశ ముక్తి మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
12 – ప్రయాగక్షేత్ర-మాఘస్నాన-మహిమ
తీర్థరాజైన ప్రయాగక్షేత్రము మరియు గంగా యమునా సరస్వతుల త్రివేణి సంగమ పుణ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. మాఘ మాసంలో ప్రయాగ సంగమంలో ఆచరించే ప్రాతఃస్నానము వలన లభించే ఆత్యంతిక వైకుంఠ ప్రాప్తి ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
13 – పురుషోత్తమక్షేత్ర-జగన్నాథ-వైభవము
శ్రీ పురుషోత్తమ క్షేత్రమైన పూరీ జగన్నాథ ధామ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో పరమ భక్తితో వివరింపబడినది. దారుబ్రహ్మ స్వరూపుడైన జగన్నాథ ప్రభువు దర్శనము, మహోదధి స్నానము మరియు మహాప్రసాద స్వీకార పుణ్యఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడినవి.
14 – మథురా-బృందావన-లీలాక్షేత్ర-మహిమ
శ్రీకృష్ణ భగవానుని ఆవిర్భావ భూమియైన మథుర మరియు నిత్య రాసలీలా భూమియైన బృందావన క్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. యమునా నదీ స్నానము, బృందావన పరిక్రమ మరియు కృష్ణ భక్తి రస వైభవము ఇక్కడ అభివర్ణించబడినవి.
15 – ద్వారాకాక్షేత్ర-గోమతీ-సంగమ-మహిమ
శ్రీకృష్ణ ప్రభువు రాజ్యపాలన ఒనర్చిన పరమ పవిత్ర ద్వారాకాక్షేత్ర మహిమ ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. గోమతీ నదీ సంగమ స్నానము, ద్వారాకాధీశ దర్శనము మరియు చక్రతీర్థ ప్రశస్తి ఇక్కడ భక్తిపూర్వకంగా వివరింపబడినది.
16 – బదరీకాశ్రమ-నరనారాయణ-క్షేత్ర-మహిమ
నర నారాయణ ఋషుల నిత్య తపోభూమియైన బదరీకాశ్రమ క్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. అలకనందా నదీ స్నానము, తప్తకుండ పుణ్యము మరియు బదరీనాథ ప్రభువు దర్శనము వలన పునర్జన్మ రహిత మోక్షము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
17 – కామాఖ్యా-దేవీ-దివ్యతీర్థ-మహిమ
సకల సిద్ధులను ప్రసాదించే కామాఖ్యా దేవీ పీఠము మరియు వివిధ దివ్య దేవీ తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. దేవీ ఉపాసన, తీర్థ స్నానము మరియు శరణాగతి భక్తి వలన లభించే కటాక్షము ఇక్కడ వివరింపబడినది.
18 – సేతుబంధ-రామేశ్వర-క్షేత్ర-మాహాత్మ్యము
శ్రీరామచంద్ర ప్రభువు స్థాపించిన పరమ పావన సేతుబంధ రామేశ్వర క్షేత్ర మహిమ ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. రామేశ్వర లింగ దర్శనము, మహోదధి సంగమ స్నానము మరియు సర్వ పాప నివారణ వైభవము ఇక్కడ వర్ణించబడినది.
19 – నర్మదా-రేవానదీ-తీర్థ-మాహాత్మ్యము
దర్శన మాత్రముచేతనే పాపములను సంహరించే పవిత్ర నర్మదా నది యొక్క మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. నర్మదా తీరంలోని ఓంకారేశ్వరాది దివ్య శివలింగముల ఆరాధన మరియు నర్మదా పరిక్రమ మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
20 – అవంతికా-ఉజ్జయి నీ-మహాకాళ-మహిమ
సప్త మోక్షపురులలో ఒకటైన అవంతికా అనగా ఉజ్జయి నీ క్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. శిప్రా నదీ స్నానము మరియు శ్రీ మహాకాళేశ్వర స్వామి దర్శనము వలన లభించే కాలభయ నివారణ వైభవము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
21 – కురుక్షేత్ర-పవిత్ర-తీర్థ-మహిమ
సమస్త ధర్మములకు, పవిత్ర యజ్ఞములకు పుణ్యభూమియైన కురుక్షేత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. సూర్య గ్రహణ కాలంలో కురుక్షేత్ర పానపత్ర స్నానము వలన లభించే కోటి యజ్ఞ ఫలము ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
22 – హరిద్వార-పుష్కర-క్షేత్ర-మాహాత్మ్యము
స్వర్గద్వారముగా ప్రసిద్ధికెక్కిన హరిద్వారము మరియు బ్రహ్మదేవుని దివ్య క్షేత్రమైన పుష్కర తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. బ్రహ్మకుండ స్నానము మరియు పుష్కర తీర్థార్చన మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
23 – యమునా-నదీ-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
సూర్యపుత్రి, యమధర్మరాజు సోదరియైన పవిత్ర యమునా నది యొక్క దివ్య మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. యమునా జలపానము మరియు యమునా స్నానము వలన యమబాధలు నశించి శ్రీకృష్ణ ప్రాప్తి కలుగునని నిరూపించబడినది.
24 – సరిద్వరా-సラスవతీ-నదీ-మహిమ
జ్ఞాన ప్రదాత్రి, వేదమాతయైన పవిత్ర సరస్వతీ నది యొక్క అంతర్వాహిని మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. సరస్వతీ తీర్థ స్నానము వలన బుద్ధి వికాసము మరియు వాక్సిద్ధి సిద్ధించునని వివరింపబడినది.
25 – కావేరీ-నదీ-దివ్యతీర్థ-వర్ణనము
దక్షిణ భారతవర్షంలో ప్రవహించే పరమ పావన కావేరీ నది యొక్క మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. రంగక్షేత్రమునందు ప్రవహించే కావేరీ స్నానము వలన శ్రీరంగనాథ ప్రభువు కటాక్షము లభించునని నిరూపించబడినది.
26 – తుంగభద్ర-కృష్ణవేణీ-నదీ-మహిమ
పాపములను ప్రక్షాళన చేసే పవిత్ర తుంగభద్ర మరియు కృష్ణవేణీ నదుల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ఈ పవిత్ర నదుల తీరాలలో ఒనర్చు జప, తప, దానముల వలన లభించే అక్షయ పుణ్యఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
27 – గౌతమీ-గోదావరీ-మాహాత్మ్య-ప్రారంభము
ఈ అధ్యాయం నుండి పవిత్ర గౌతమీ అనగా గోదావరి నది యొక్క దివ్య మాహాత్మ్యము ప్రారంభమవుతుంది. దక్షిణ గంగగా ప్రసిద్ధికెక్కెన గోదావరి నది దివి నుండి భువికి అవతరించిన సత్యవృత్తాంత పీఠికను వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో మాంధాతకు వివరించినారు.
28 – గౌతమ-మహర్షి-తపోభావ-వర్ణనము
బ్రహ్మగిరి పర్వతంపై మహర్షి గౌతముడు ఒనర్చిన తీవ్రమైన తపస్సు మరియు ఆయన ధర్మనిష్ఠ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కరువు కాటకముల నుండి లోకమును రక్షించుటకు గౌతముడు పొందిన దివ్య శక్తి ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
29 – గోదావరీ-అవతరణ-సత్యకథనము
పరమశివుని జటాజూటం నుండి గౌతమ మహర్షి ప్రార్థన మేరకు పవిత్ర గోదావరి నది భూమిపైకి ప్రవహించిన పరమ పావన ఘట్టము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. గోదావరి ప్రథమ స్పర్శతో సమస్త లోకములు పునీతమైన వృత్తాంతము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
30 – త్రయంబకేశ్వర-బ్రహ్మగిరి-మాహాత్మ్యము
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములలో ఒకటైన శ్రీ త్రయంబకేశ్వర స్వామి మరియు బ్రహ్మగిరి పర్వత మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. త్రయంబకేశ్వర దర్శనము మరియు బ్రహ్మగిరి ప్రదక్షిణ మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
31 – కుశావర్త-తీర్థ-స్నాన-మాహాత్మ్యము
గోదావరి నది మొదటగా ఆవిర్భవించిన పవిత్ర కుశావర్త తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. కుశావర్త తీర్థంలో భక్తితో ఆచరించే స్నానము మరియు పితృ తర్పణముల వలన సమస్త పాపములు నశించునని నిరూపించబడినది.
32 – చక్రతీర్థ-జనస్థాన-మాహాత్మ్యము
గోదావరి తీరంలోని పవిత్ర చక్రతీర్థము మరియు పంచవటీ జనస్థాన క్షేత్ర వైభవము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. శ్రీరామచంద్ర ప్రభువు నివాసంతో పునీతమైన ఈ క్షేత్రము నందు స్నానము ఒనర్చుట వలన వైకుంఠ ప్రాప్తి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
33 – కిష్కింధా-పంపాసరోవర-మహిమ
గోదావరి సమీపంలోని కిష్కింధా క్షేత్రము మరియు పవిత్ర పంపా సరోవర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. శబరీ భక్తికి ప్రసన్నుడైన శ్రీరాముని అనుగ్రహ భూమియైన పంపా తీర్థ స్నాన మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
34 – వృద్ధగౌతమీ-సంగమతీర్థ-మహిమ
గోదావరి నది యొక్క ప్రాచీన రూపమైన వృద్ధగౌతమీ మరియు సముద్ర సంగమ తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. సంగమ తీర్థంలో ఆచరించే పుణ్యస్నానము వలన జీవునికి పునర్జన్మ రహిత ముక్తి లభించునని నిరూపించబడినది.
35 – దండకారణ్య-దివ్యతీర్థ-వర్ణనము
మహర్షుల తపోభూమియైన దండకారణ్యము మరియు అందులోని పవిత్ర ఋషి ఆశ్రమ తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. దండకారణ్య పరిక్రమ మరియు తీర్థ స్నానముల వైభవము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
36 – అగస్త్య-మహర్షి-వింధ్యపర్వత-కథనము
అగస్త్య మహర్షి వింధ్య పర్వత గర్వాన్ని అణచిన సత్యచరిత్ర మరియు గోదావరి తీరంలో అగస్త్యాశ్రమ ఆవిర్భావము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. అగస్త్య తీర్థ స్నాన మహిమ ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
37 – లోపాముద్రా-అగస్త్యతీర్థ-మాహాత్మ్యము
ప్రాతివ్రత్య మహిమ కలిగిన లోపాముద్రా దేవి మరియు అగస్త్య మహర్షి ప్రతిష్ఠించిన దివ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ఈ తీర్థమునందు స్నానము చేయు స్త్రీ పురుషులకు సౌభాగ్య ఐశ్వర్యములు లభించునని వివరింపబడినది.
38 – విశ్వామిత్ర-తీర్థ-కలశేశ్వర-మహిమ
మహర్షి విశ్వామిత్రుడు తపస్సు ఒనర్చి ఆవిర్భవింపజేసిన విశ్వామిత్ర తీర్థము మరియు కలశేశ్వర లింగ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. ఈ తీర్థంలో స్నానము చేయువారికి బ్రహ్మజ్ఞానము సిద్ధించునని అభివర్ణించబడినది.
39 – వశిష్ఠ-తీర్థ-అరుంధతీ-పుణ్యక్షేత్రము
వశిష్ఠ మహర్షి మరియు అరుంధతీ దేవి పేరుతో ప్రసిద్ధికెక్కిన దివ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. వశిష్ఠ తీర్థ స్నానము వలన సర్వ విద్యా ప్రాప్తి, శాంతి మరియు భక్తి లభించునని నిరూపించబడినది.
40 – జామదగ్న్య-పరశురామ-తీర్థ-మహిమ
జమదగ్ని మహర్షి మరియు భగవాన్ పరశురాముడు ఆవిర్భవింపజేసిన జామదగ్న్య పరశురామ తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ఈ తీర్థములందు ఆచరించే స్నానము వలన శత్రు భయ నివారణ మరియు విజయము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
41 – అత్రి-అనసూయా-దివ్యతీర్థ-వర్ణనము
మహర్షి అత్రి మరియు మహాసాధ్వి అనసూయా దేవి తపోమహిమతో వెలసిన దివ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. అనసూయా తీర్థ స్నానము వలన పాతివ్రత్య మహిమ మరియు సంతాన ప్రాప్తి కలుగునని నిరూపించబడినది.
42 – భృగు-మార్కండేయ-తీర్థ-మాహాత్మ్యము
మహర్షి భృగు మరియు చిరంజీవి మార్కండేయుడు ఆరాధించిన దివ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ఈ తీర్థములందు ఆచరించే స్నానము వలన అపమృత్యు దోష నివారణ మరియు ఆయురారోగ్యములు లభించునని వివరింపబడినది.
43 – భారద్వాజ-తీర్థ-సమగ్ర-మహిమ
మహర్షి భారద్వాజుడు స్థాపించిన పవిత్ర భారద్వాజ తీర్థము యొక్క మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ఈ తీర్థంలో భక్తితో స్నానము చేసి శ్రీహరిని ఆరాధించే సాధకునికి సకల వేద విజ్ఞానము మరియు చిత్తశుద్ధి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
44 – కాశ్యప-తీర్థ-పుణ్యఫల-వర్ణనము
సమస్త ప్రజాపతులకు మూలపురుషుడైన కశ్యప మహర్షి ఆవిర్భవింపజేసిన కాశ్యప తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. ఈ తీర్థంలో స్నానము ఒనర్చుట వలన వంశాభివృద్ధి మరియు పాపక్షయము కలుగునని నిరూపించబడినది.
45 – ఆంగిరస-బృహస్పతి-తీర్థ-మహిమ
ఆంగిరస మహర్షి మరియు దేవగురు బృహస్పతి ఆరాధించిన దివ్య తీర్థముల మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. బృహస్పతి తీర్థ స్నానము వలన జ్ఞాన వికాసము, గ్రహదోష నివారణ మరియు సద్బుద్ధి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
46 – సనత్కుమార-దివ్యతీర్థ-మాహాత్మ్యము
బ్రహ్మమానస పుత్రుడైన సనత్కుమార మహర్షి ఆవిర్భవింపజేసిన సనత్కుమార తీర్థ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ఈ తీర్థంలో స్నానము ఒనర్చి నిష్కామ ధ్యానము చేయు సాధకునికి నిత్య వైరాగ్యము మరియు మోక్షము లభించునని నిరూపించబడినది.
47 – నారద-తీర్థ-హరిభక్తి-వర్ణనము
దేవర్షి నారదుడు శ్రీహరి నామసంకీర్తనం ఒనర్చిన పవిత్ర నారద తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. నారద తీర్థ స్నానము వలన అనన్యమైన విష్ణుభక్తి మరియు భగవద్గాన సిద్ధి లభించునని నిరూపించబడినది.
48 – మార్కండేయ-చిరంజీవి-వ్రత-కథనము
మార్కండేయ మహర్షి ఆచరించిన చిరంజీవి వ్రతము మరియు గోదావరి తీరంలో ఆయన పొందిన అమరత్వ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. ఈ వ్రతమును ఆచరించు భక్తులకు సర్వ ఆపన్నివారణ సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
49 – కోటితీర్థ-సమగ్ర-స్నాన-మాహాత్మ్యము
గోదావరి నదీ తీరంలోని సమస్త పుణ్య తీర్థముల సమాహారమైన కోటి తీర్థ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కోటి తీర్థంలో ఒకసారి స్నానము చేయుట వలన భూమిపై గల సమస్త పవిత్ర తీర్థములలో స్నానము చేసిన అనంత పుణ్యఫలము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
50 – పురుషోత్తమ-వ్రత-ఉత్తర-భాగవత-ధర్మము
ఈ ఏబదవ అధ్యాయంలో పురుషోత్తమ మాసంలో ఆచరించవలసిన పవిత్ర వ్రత విధి మరియు భాగవత ధర్మముల సమగ్ర స్వరూపము వర్ణించబడినది. విధిపూర్వకంగా పురుషోత్తమ వ్రతమును ఆచరించి శ్రీహరిని ఆరాధించు భక్తులు పునర్జన రహితమైన పరమపదమును పొందుతారని ప్రబోధించబడినది.
51 – చాతుర్మాస్య-వ్రత-మాహాత్మ్యము
శ్రీమహావిష్ణువు క్షీరాబ్దియందు యోగనిద్రలో వేంచేసియుండు నాలుగు మాసముల కాలంలో ఆచరించవలసిన పవిత్ర చాతుర్మాస్య వ్రత మాహాత్మ్యమును వశిష్ఠ మహర్షి మాంధాత చక్రవర్తికి వివరించినారు. చాతుర్మాస్య నియమములను పాటించి ఆహార నియమములతో, హరి ధ్యానంతో గడిపే భక్తులకు సర్వ పాపక్షయము మరియు వైకుంఠ ప్రాప్తి సిద్ధించునని ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
52 – కార్తిక-వ్రత-జాగరణ-మాహాత్మ్యము
సమస్త మాసములలో కల్లా అత్యంత పవిత్రమైన కార్తిక మాసంలో ఆచరించవలసిన దివ్య వ్రతములు మరియు ఏకాదశీ రాత్రి జాగరణ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కార్తిక శుక్ల ఏకాదశినాడు హరినామ సంకీర్తనంతో రాత్రి జాగరణ ఒనర్చు భక్తులకు సకల పాతకముల నుండి విముక్తి లభించునని ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
53 – కార్తిక-స్నాన-పుణ్యఫలము
కార్తిక మాసంలో అరుణోదయ కాలంలో పవిత్ర నదులలో ఆచరించే ప్రాతఃస్నానము యొక్క అనంతమైన పుణ్యఫలము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. కార్తిక స్నానము చేసి శ్రీహరిని అర్చించే సాధకులకు కోటి యజ్ఞములు ఒనర్చిన పుణ్యరాశి లభించునని వివరింపబడినది.
54 – దీపదాన-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
కార్తిక మాసంలో శ్రీహరి ఆలయములందు, తులసీ బృందావనంలో మరియు పవిత్ర నదీ తీరాలలో ఒనర్చు దివ్య దీపదాన మహిమ ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. దీపదానము వలన అజ్ఞాన అంధకారము నశించి సూర్యమండలమును ఛేదించుకుని వైకుంఠమును చేరుకుంటారని నిరూపించబడినది.
55 – మాఘమాస-స్నాన-మాహాత్మ్యము
సూర్యుడు మకర రాశియందు ఉండగా వచ్చే పవిత్ర మాఘ మాసంలో ఆచరించే ప్రాతఃస్నాన మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. మాఘ స్నానము వలన సమస్త కల్మషములు నశించి ఆయురారోగ్యములు, చిత్తశుద్ధి మరియు భగవదనుగ్రహము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
56 – మాఘ-వ్రత-కథన-వైభవము
మాఘ మాసంలో ఆచరించవలసిన विभिन्न పవిత్ర వ్రతములు, దానములు మరియు హరి కథా శ్రవణ మహిమ ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. విధిపూర్వకంగా మాఘ వ్రతమును ఆచరించి బ్రాహ్మణులకు వస్త్ర అపరూప దానములు చేయు భక్తుల వైభవము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
57 – వైశాఖమాస-స్నాన-మాహాత్మ్యము
శ్రీమాధవునకు అత్యంత ప్రియమైన వైశాఖ మాసంలో ఆచరించే ప్రాతఃస్నాన మహిమను వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. వైశాఖ మాసంలో పవిత్ర జలములందు స్నానము చేసి శ్రీహరిని ధ్యానించు సాధకులకు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తి సిద్ధించునని వివరింపబడినది.
58 – వైశాఖ-దాన-వ్రత-విధానము
వైశాఖ మాసంలో ఆచరించవలసిన జలదానము, ఛత్రదానము, పాదుకా దానము మరియు విసనకర్ర దానముల మహోన్నత ఫలము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. వైశాఖ ధర్మములను పాటించు భక్తులకు శ్రీమహావిష్ణువు ప్రసన్నుడై సర్వ అభీష్టములను ప్రసాదించునని నిరూపించబడినది.
59 – తులసీ-దివ్య-మాహాత్మ్యము
పరమాత్మకు అత్యంత ప్రియమైన పవిత్ర తులసీ దేవి ఆవిర్భావము మరియు దివ్య మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. తులసీ దళములతో శ్రీహరిని పూజించుట, తులసీ వనమును దర్శించుట మరియు తులసీ కాష్ఠ మాల ధారణ వలన సిద్ధించే అమోఘ పుణ్యఫలము ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
60 – ధాత్రి-ఆమలకీ-మాహాత్మ్యము
దివ్య వృక్షమైన ధాత్రి అనగా ఉసిరి వృక్షము యొక్క పవిత్ర మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ధాత్రి వృక్ష మూలంలో శ్రీమహావిష్ణువును ఆరాధించుట, ధాత్రి ఛాయనందు భోజనము చేయుట వలన సర్వ పాపములు నశించి విశేష విష్ణుభక్తి లభించునని వివరింపబడినది.
61 – శాలగ్రామ-శిలా-పూజా-వైభవము
గండకీ నదిలో ఆవిర్భవించే పరమ పావన శాలగ్రామ శిలా స్వరూపము మరియు పూజా వైభవము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. శాలగ్రామ పూజ జరిగే గృహము పవిత్ర తీర్థక్షేత్రముగా మారుతుందని, శాలగ్రామ తీర్థ పానము వలన సర్వ వ్యాధులు, పాపములు నశించునని అభివర్ణించబడినది.
62 – శ్రీమద్భాగవత-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
సమస్త పురాణముల సారాంశమైన శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణ మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో పరమ భక్తితో వర్ణించబడినది. శ్రీమద్భాగవత శ్రవణము మరియు పారాయణము వలన భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్యములు లభించి జీవుడు తత్క్షణమే ముక్తిని పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
63 – భగవద్గీతా-మాహాత్మ్య-ప్రబోధము
శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ అర్జునునకు అనుగ్రహించిన దివ్య భగవద్గీతా మాహాత్మ్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. భగవద్గీతా శ్లోక పఠనము, అధ్యాయ పారాయణము వలన సమస్త సంసార బంధములు తొలగి పరమపద ప్రాప్తి సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
64 – విష్ణుభక్తి-మాహాత్మ్య-నిరూపణము
సమస్త సాధనలలో కల్లా అత్యుత్తమమైన అనన్య విష్ణుభక్తి స్వరూపమును వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో విశదీకరించినారు. నిష్కామ భక్తితో శ్రీహరిని ఆరాధించే భక్తుడు సర్వలోక పూజ్యుడై ఆత్యంతిక మోక్షమును పొందుతాడని ఇక్కడ నిరూపించబడినది.
65 – నారద-సనత్కుమార-దివ్య-సంవాదము
దేవర్షి నారదుడు మరియు సనత్కుమార మహర్షి మధ్య జరిగిన పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సంవాదము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. భగవత్కృపను పొందే సాధనా మార్గములు మరియు ఆత్మజ్ఞాన రహస్యములు ఇక్కడ భక్తిరసభరితంగా వివరింపబడినవి.
66 – భక్తరక్షణ-భగవత్కృపా-వర్ణనము
శ్రీమహావిష్ణువు తన భక్తులను సమస్త ఆపదల నుండి రక్షించే అభయ ప్రధాన వైభవము ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినది. నిరంతర హరినామ స్మరణ చేసే భక్తులకు భగవంతుడు సదా తోడుగా ఉండి యోగక్షేమములను వహించునని ఇక్కడ అభివర్ణించబడినది.
67 – సాధుసంగమ-మాహాత్మ్య-విచారణ
పరమ భాగవతులైన సాధు సజ్జనుల సాంగత్యము వలన లభించే అత్యున్నతమైన ఆధ్యాత్మిక లాభము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. సాధు దర్శనము, సంభాషణ మరియు సేవ వలన అజ్ఞానము నశించి విష్ణుభక్తి సులభంగా సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
68 – విష్ణుదూత-యమదూత-సంవాదము
విష్ణుదూతలకు మరియు యమదూతలకు మధ్య జరిగిన పవిత్ర సంవాదము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. శ్రీహరి నామమును ఉచ్చరించిన, విష్ణు చిహ్నములను ధరించిన పుణ్యాత్ముల జోలికి యమదూతలు వెళ్లలేరని, భక్తులకు యమభయము ఉండదని నిరూపించబడినది.
69 – హరినామ-సంకీర్తన-ముక్తిమార్గము
కలియుగంలో సర్వ పాప నివారణకు ఏకైక శరణ్యమైన హరినామ సంకీర్తన మహత్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. శ్రీహరి దివ్య నామములను కీర్తించుట వలన చతుర్విధ పురుషార్థములు మరియు పరమపద ప్రాప్తి కలుగునని నిరూపించబడినది.
70 – వైష్ణవ-ధర్మ-సమగ్ర-స్వరూపము
శ్రీవైష్ణవ ధర్మముల సమగ్ర స్వరూపమును వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపదేశించినారు. అహింస, సత్యము, శౌచము, భాగవత సేవ మరియు భగవదర్పణ బుద్ధితో జీవించుటయే నిజమైన వైష్ణవ ధర్మమని ఇక్కడ విశదీకరించబడినది.
71 – వ్రత-పారణ-విధి-నిరూపణము
వివిధ పవిత్ర వ్రతముల సమాప్తి సమయంలో ఆచరించవలసిన పారణ విధి మరియు బ్రాహ్మణ పూజా సమర్పణ విధానము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. శాస్త్రోక్తంగా పారణ ఒనర్చుట వలన వ్రత సంపూర్ణ ఫలము సిద్ధించునని నిరూపించబడినది.
72 – తీర్థయాత్రా-సిద్ధి-వర్ణనము
పవిత్ర తీర్థయాత్రలు ఒనర్చు సాధకులకు సిద్ధించే అమోఘమైన పుణ్యరాశి ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. కల్మషరహితమైన భక్తితో తీర్థ దర్శనము చేసి జప దానములు చేయు భక్తులు జీవన్ముక్తులు అవుతారని నిరూపించబడినది.
73 – బ్రహ్మ-ప్రహ్లాద-సంవాద-విష్ణుస్తుతి
బ్రహ్మదేవుడు మరియు పరమ భాగవతుడైన ప్రహ్లాదుని మధ్య జరిగిన దివ్య సంవాదము, ప్రహ్లాదుడు చేసిన శ్రీహరి దివ్య స్తుతి ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ప్రహ్లాద కృత విష్ణుస్తోత్రము భక్తులకు సర్వ భయ నివారణమును ప్రసాదించునని నిరూపించబడినది.
74 – దానమహిమా-ధర్మాచరణ-కథనము
సత్ పాత్రులకు ఒనర్చు వివిధ పుణ్య దానముల మహిమ మరియు ధర్మాచరణ ప్రాశస్త్యము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. శ్రద్ధతో చేసే దానము పరలోకంలో అక్షయమైన సుఖమును మరియు భగవదనుగ్రహమును ఇస్తుందని నిరూపించబడినది.
75 – సదాచార-పుణ్యఫల-వర్ణనము
మానవ జీవితాన్ని దివ్యముగా మార్చే సదాచార నియమములు మరియు వాటి పుణ్యఫలము ఈ అధ్యాయంలో వివరింపబడినది. వేదోక్త ఆచారములను పాటించు మానవుడు ఆయురారోగ్యములు పొంది అంత్యమున శ్రేష్ఠ గతిని చేరుకుంటాడని నిరూపించబడినది.
76 – ప్రాయశ్చిత్త-పాపక్షయ-విధానము
అజ్ఞానంచేత చేసిన వివిధ పాపములకు శాస్త్రోక్తమైన ప్రాయశ్చిత్త మార్గములు ఈ అధ్యాయంలో నిరూపించబడినవి. పశ్చాత్తాపముతో శ్రీహరిని శరణు వేడి జప దానములు ఒనర్చుట వలన సమస్త పాపములు భస్మీపటలమవుతాయని వివరింపబడినది.
77 – కలియుగ-ధర్మ-హరిభక్తి-కీర్తనము
కలియుగ స్వభావము, కలిదోషముల నివారణ మరియు కలియుగంలో హరిభక్తి యొక్క అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. కలియుగంలో కేవలం హరినామ స్మరణము చేతనే మానవుడు కృతయుగ పుణ్యాతిపుణ్యమును పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
78 – భగవన్నామ-మహిమా-స్వరూపము
శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క పవిత్ర నామముల మహత్తర స్వరూపమును వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ప్రబోధించినారు. భగవన్నామము సమస్త ఆపదలను హరించి భక్తులకు భుక్తి ముక్తులను ప్రసాదించే దివ్య ఔషధమని నిరూపించబడినది.
79 – పురాణదాన-మాహాత్మ్య-వర్ణనము
శ్రీ నారద మహాపురాణము మొదలైన పవిత్ర మహాపురాణ గ్రంథములను లిఖించి, సద్భక్తులకు దానము చేయుట వలన లభించే అక్షయమైన పుణ్యఫలము ఈ అధ్యాయంలో అభివర్ణించబడినది. పురాణ దానము వలన విష్ణులోక ప్రాప్తి సిద్ధించునని వివరింపబడినది.
80 – నారదపురాణ-శ్రవణ-పుణ్యఫలము
శ్రీ నారద మహాపురాణమును భక్తిప్రపత్తులతో శ్రవణము చేయుట, పఠించుట వలన సిద్ధించే దివ్య పుణ్యఫలము ఈ అధ్యాయంలో వర్ణించబడినది. ఈ పురాణ శ్రవణము వలన మానవుడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై పరమపదమును పొందుతాడని నిరూపించబడినది.
81 – ఉత్తరార్థ-సంపూర్ణ-సంగ్రహము
శ్రీ నారద మహాపురాణ ఉత్తరార్థమునందలి సమస్త వ్రతముల, తీర్థముల మరియు ఆధ్యాత్మిక విషయముల సంపూర్ణ సంగ్రహమును వశిష్ఠ మహర్షి ఈ అధ్యాయంలో ఉపసంహార రూపంలో మాంధాత చక్రవర్తికి అనుగ్రహించినారు.
82 – శ్రీ-నారద-మహాపురాణ-ఫలశ్రుతి
శ్రీ నారద మహాపురాణ ముగింపు అధ్యాయంలో ఈ దివ్య మహాపురాణ సమగ్ర పారాయణ, శ్రవణ, మనన మరియు ప్రతిలేఖన ఫలశ్రుతి అత్యంత భక్తిరసభరితంగా గానము చేయబడినది. పవిత్రమైన ఈ శ్రీ నారద మహాపురాణమును భక్తితో పఠించే వారికి, వినే వారికి శ్రీలక్ష్మీ సమేత నారాయణ ప్రభువు సమస్త అభీష్టములను సిద్ధింపజేసి ఆత్యంతిక మోక్షమును అనుగ్రహించునని ప్రబోధించుటతో శ్రీ నారద మహాపురాణము మంగళకరంగా సంపూర్ణమైనది.