Read Bhāgavata Mahā Purāṇa Eighth Skanda in Telugu
శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలోని అష్టమ స్కంధము ‘మన్వంతర చరితము’ అనే మహోన్నత వైదిక తత్త్వాన్ని వివరించే పవిత్ర చారిత్రాత్మక గ్రంథ భాగము. సృష్టి నిర్వహణ కొరకు బ్రహ్మదేవుని ఒక పగటి కాలంలో పరిపాలించే పదునాలుగు మంది మనువుల పరిపాలనా కాలాలు, ఆయా మన్వంతరాలలో ధర్మాన్ని నిలబెట్టడానికి ఆవిర్భవించిన భగవానుని దివ్య లీలావతారాలు మరియు విశ్వవ్యాప్త చారిత్రాత్మక సంఘటనలు ఈ స్కంధంలో అత్యంత భక్తిరసభరితంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి. సమస్త భౌతిక, ఆసురీ శక్తులు విఫలమైన చోట, సర్వేశ్వరుడైన భగవాన్ శ్రీ విష్ణుమూర్తి అహేతుక శరణాగతిని ఆశ్రయించిన జీవులను ఏ విధంగా రక్షిస్తాడో ఈ స్కంధము స్పష్టంగా నిరూపిస్తుంది.
ఈ ఇరవై నాలుగు అధ్యాయాలలో గజేంద్రుని అచంచలమైన శరణాగతి మరియు ఆయనకు లభించిన మోక్షము (గజేంద్ర మోక్షము), దేవతా-అసురులు కలసి నిర్వహించిన క్షీరసాగర మథనము, హాలాహలాన్ని ప్రాశనం చేసిన మహాదేవ శివుని కరుణ, లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావము, జగన్మోహిని అవతారము, వామనావతారముగా ఆవిర్భవించిన భగవానుడు బలి చక్రవర్తి యజ్ఞశాలకు రావడం, బలి చక్రవర్తి చేసిన సంపూర్ణ ఆత్మనివేదనము (మూడు అడుగుల దానము), మరియు ప్రళయ కాలంలో వైవస్వత మనువును, పవిత్ర వేదాలను రక్షించిన భగవాన్ మత్స్యమూర్తి దివ్య లీలలు సత్య చారిత్రాత్మక దృష్టితో వర్ణించబడ్డాయి.
This page is about contents of and reading the Eighth Skanda of Bhāgavata Mahā Purāṇa in Telugu. For general information about the eighth skanda, please visit the Eighth Skanda of Bhāgavata Mahā Purāṇa. For contents of eighth skanda of Bhāgavata Mahā Purāṇa in English, please visit Read Eighth Skanda of Bhāgavata Mahā Purāṇa.
Read Śrīmad Bhāgavata Mahā Purāṇa Eighth Skanda Online
Read Śrīmad Bhāgavata Mahā Purāṇa Eighth Skanda in Telugu Online
అధ్యాయము 1 – మన్వంతరముల పరిపాలనా క్రమము
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీ శుకదేవ గోస్వామి పరీక్షిత్తు మహారాజుకు విశ్వ కాలచక్రంలో స్వాయంభువ, స్వారోచిష, ఉత్తమ, మరియు తామస అనే మొదటి నాలుగు మన్వంతరాల చరిత్రను వివరించాడు. ప్రతీ మన్వంతరంలోనూ మనువులు, వారి పుత్రులు, దేవేంద్రులు, సప్తర్షులు మరియు ధర్మసంరక్షణార్థం అవతరించిన భగవానుని దివ్య అవతారములైన యజ్ఞ, విభు, సత్యసేన, హరి మొదలైన రూపాలు విశ్వ శాంతిని, వైదిక ధర్మాన్ని ఎలా పరిరక్షించాయో ఈ అధ్యాయం చారిత్రాత్మకంగా స్పష్టం చేస్తుంది.
అధ్యాయము 2 – గజేంద్రునిపై మొసలి దాడి
నాల్గవదైన తామస మన్వంతరంలో త్రికూట పర్వత ప్రాంతంలో గజేంద్రుడనే గజరాజు తన గజకలభాలతో కలసి నివసిస్తుండేవాడు. ఒకరోజు సరస్సులో విహరిస్తుండగా, పూర్వకర్మ ప్రభావంచే ఒక భయంకరమైన మొసలి (మకరము) గజేంద్రుని కాలును పట్టుకుంది. నీటిలో మొసలికి, ఒడ్డున ఉన్న గజేంద్రునికి నడుమ వేయి దివ్య సంవత్సరాల పాటు సుదీర్ఘమైన, భయంకరమైన పోరాటం జరిగింది. క్రమంగా గజేంద్రుని దేహబలము, సైన్యబలము, మరియు ఐహిక అహంకారము క్షీణించిపోగా, మృత్యుముఖంలో ఉన్న గజేంద్రునికి భౌతిక శక్తుల అశాశ్వతత్వము బోధపడింది.
అధ్యాయము 3 – గజేంద్రుని పరమ శరణాగతి ప్రార్థనలు
తన ప్రాణరక్షణకు ఐహిక శక్తులేవీ పనికిరావని గ్రహించిన గజేంద్రుడు, పూర్వజన్మల (ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు) సంస్కార ప్రభావంతో విశ్వానికి మూలకారణుడైన నిర్గుణ పరబ్రహ్మమును ఉద్దేశించి అద్భుతమైన దివ్య స్తుతిని చేశాడు. ఏ ఒక్క నిర్దిష్ట దేవతను కాక, సమస్త లోకాలకు సర్వేశ్వరుడైన భగవానుడినే శరణువేడిన గజేంద్రుని ఆర్తహారక ప్రార్థనలు విని, వైకుంఠం నుండి భగవాన్ హరి గరుడవాహనుడై దివ్యంగా వేంచేశాడు. భగవానుడు తన సుదర్శన చక్రంతో మొసలి శిరస్సును ఖండించి గజేంద్రుడిని మృత్యుపాశం నుండి విముక్తుడిని చేశాడు.
అధ్యాయము 4 – గజేంద్రునికి వైకుంఠ ప్రాప్తి
భగవాన్ విష్ణువు తన దివ్య హస్తంతో గజేంద్రుడిని స్పృశించగానే, గజేంద్రుడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై, చతుర్భుజ దివ్య రూపాన్ని పొంది నేరుగా వైకుంఠ ధామానికి చేరుకున్నాడు. అదే సమయంలో దేవల మహర్షి శాపం నుండి విముక్తి పొందిన మొసలి, తన పూర్వపు గంధర్వరాజైన ‘హూహూ’ రూపాన్ని పొందింది. ఈ గజేంద్ర మోక్ష కథనాన్ని, గజేంద్రుని ప్రార్థనలను నిరంతరం స్మరించే వారికి సమస్త దుఃస్వప్నాల నుండి, భయాల నుండి భగవానుడు నిత్య రక్షణ అందిస్తాడని శ్రీ శుకదేవ గోస్వామి ఫలశ్రుతిని వివరించాడు.
అధ్యాయము 5 – దేవతల శరణాగతి మరియు క్షీరసాగర మథన ప్రారంభము
శుకదేవ గోస్వామి ఐదవదైన రైవత మరియు ఆరవదైన చాక్షుష మన్వంతరాల వివరాలను అందించాడు. చాక్షుష మన్వంతరంలో దూర్వాస మహర్షి శాపం వల్ల శ్రీహీనులైన దేవతలు అసురరాజైన బలి చక్రవర్తి చేతిలో ఓడిపోయారు. బ్రహ్మదేవుడు, మహాదేవ శివుని నాయకత్వంలో దేవతలందరూ క్షీరసాగర ఉత్తర తీరంలో సమావేశమై భగవాన్ అజితుని స్తుతించారు. ప్రత్యక్షమైన భగవానుడు అసురులతో తాత్కాలిక సంధి చేసుకుని, అమృతం కోసం క్షీరసాగరాన్ని మథించమని దేవతలకు దివ్యోపదేశం చేశాడు.
అధ్యాయము 6 – దేవతా-అసురుల సంధి మరియు మందర పర్వత ఆగమనము
భగవానుని ఆదేశం ప్రకారం దేవేంద్రుడు బలి చక్రవర్తిని కలసి, అమృతప్రాప్తి కొరకు కలసి పనిచేయడానికి రాజకీయ సంధి చేసుకున్నాడు. దేవతలు మరియు అసురులు కలసి మందర పర్వతాన్ని కవ్వంగా, సర్పరాజైన వాసుకిని తాడుగా ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. అయితే, మందర పర్వతాన్ని మోసుకువెళ్తుండగా అది మధ్యలో జారిపడి అనేకమంది యోధులు నశించగా, భగవాన్ హరి స్వయంగా ఆవిర్భవించి వారిని బ్రతికించి, పర్వతాన్ని గరుడునిపై ఉంచి సముద్రం వద్దకు చేర్చాడు.
అధ్యాయము 7 – మహాదేవుడు హాలాహలాన్ని ప్రాశనం చేయుట
సాగర మథనం ప్రారంభమవ్వగా, మందర పర్వతానికి కింద ఆధారం లేకపోవడంతో అది సముద్రంలో మునిగిపోసాగింది. అంతట భగవానుడు అతిభయంకరమైన దివ్య కూర్మ రూపాన్ని (కూర్మావతారము) ధరించి, సముద్ర గర్భంలోకి దిగి తన విశాలమైన వీపుపై మందర పర్వతాన్ని నిలిపాడు. మథనం కొనసాగుతుండగా మొదట విశ్వాన్నంతటినీ దహించివేసే భయంకరమైన ‘హాలాహల’ విషం వెలువడింది. సమస్త లోకాల రక్షణ కోసం దేవతల ప్రార్థనలను మన్నించి, పరమ దయాళువైన మహాదేవ శివుడు ఆ హాలాహలాన్ని తన హస్తాల్లోకి తీసుకుని ప్రాశనం చేసి, తన కంఠంలో నిలిపివేసి ‘నీలకంఠుడై’ విశ్వాన్ని రక్షించాడు.
అధ్యాయము 8 – క్షీరసాగర మథనము మరియు లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావము
విషభయం తొలగిన తర్వాత మథనం తిరిగి ప్రారంభం కాగా, కామధేనువు, ఉచ్ఛైశ్రవమనే శ్వేతాశ్వము, ఐరావతమనే దివ్య గజము, కౌస్తుభ మణి, పారిజాత వృక్షము మరియు అప్సరసలు ఆవిర్భవించారు. అనంతరం సమస్త ఐశ్వర్యములకు అధిదేవతయైన శ్రీ లక్ష్మీదేవి దివ్య సౌందర్యంతో తరంగాల నుండి ఆవిర్భవించింది. దేవతలు, మునులు ఆమెను పూజించగా, లక్ష్మీదేవి సమస్త దేవతలను, అసురులను దాటి స్వయం భగవానుడైన విష్ణుమూర్తిని తన నిత్య పతిగా వరించి, ఆయన వక్షస్థలంలో వేంచేసింది.
అధ్యాయము 9 – భగవాన్ జగన్మోహిని అవతారము
అనంతరం భగవానుని అంశయైన ధన్వంతరి అమృత కలశాన్ని చేతపట్టుకుని సాగరం నుండి వెలువడ్డాడు. అసురులు బలాత్కారంగా ఆ అమృత కలశాన్ని లాక్కుని పారిపోయారు. ధర్మసంరక్షణార్థం భగవాన్ విష్ణువు అత్యంత సుందరమైన ‘మోహినీదేవి’ రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ దివ్య సుందరి సౌందర్యానికి ముగ్ధులైన అసురులు తమ విభేదాలను మరచి, అమృతాన్ని అందరికీ సమానంగా పంచమని ఆ కలశాన్ని మోహినీదేవి చేతికి అప్పగించారు.
అధ్యాయము 10 – దేవతా-అసుర సంగ్రామము
మోహినీదేవి దేవతలను, అసురులను వేర్వేరు పంక్తులలో కూర్చోబెట్టింది. తన దివ్యమైన మాటలతో, చిరునవ్వులతో అసురులను భ్రమలో ముంచెత్తుతూ, అమృతాన్ని సంపూర్ణంగా దేవతలకు మాత్రమే వడ్డించింది. రాహువు అనే అసురుడు దేవత వేషంలో వచ్చి అమృతాన్ని తాగగా, సూర్యచంద్రుల సూచన మేరకు మోహినీదేవి తన సుదర్శన చక్రంతో రాహువు శిరస్సును ఖండించింది. మోసపోయామని గ్రహించిన అసురులు దేవతలపై భయంకరమైన యుద్ధాన్ని ప్రకటించగా, అమృతపానంతో శక్తివంతులైన దేవతలు దేవేంద్రుని నాయకత్వంలో అసురులను ఓడించారు.
అధ్యాయము 11 – దేవేంద్రుడు బలి చక్రవర్తిని ఓడించుట
యుద్ధం తీవ్రరూపం దాల్చగా బలి చక్రవర్తి అనేక అసుర మాయలను ప్రయోగించాడు. దేవేంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో బలి చక్రవర్తి దివ్య రథాన్ని కూల్చి, ఆయనను మూర్ఛపోయేలా చేశాడు. పారిపోతున్న అసురులను దేవతలు సంహరిస్తుండగా బ్రహ్మదేవుడు జోక్యం చేసుకుని యుద్ధాన్ని నిలిపివేశాడు. అసుర గురువైన శుక్రాచార్యుడు తన మృతసంజీవని విద్యచే బలి చక్రవర్తిని మరియు మరణించిన అసుర యోధులను తిరిగి బ్రతికించాడు.
అధ్యాయము 12 – మహాదేవ శివునికి మోహినీ రూప దర్శనము
భగవాన్ విష్ణువు యొక్క మోహినీ అవతార వైభవాన్ని విన్న మహాదేవ శివుడు, పార్వతీదేవితో కలసి వైకుంఠానికి వెళ్ళి ఆ రూపాన్ని దర్శింపజేయమని భగవానుడిని కోరాడు. శివుని కోరిక మేరకు భగవానుడు ఒక దివ్యమైన ఉద్యానవనంలో మోహినీ రూపాన్ని ప్రకటించాడు. ఆ అప్రాకృత సౌందర్యానికి మోహితుడై మహాదేవుడు కొద్దిసేపు ఆమెను అనుసరించాడు, ఇది భగవానుని మాయాశక్తి యొక్క అత్యున్నత ప్రభావాన్ని చాటిచెబుతుంది. తక్షణమే శివుడు తన స్వస్థతను పొంది, భగవానుని మాయను జయించిన మహాయోగిగా ప్రకాశించాడు.
అధ్యాయము 13 – భవిష్యత్ మన్వంతరముల వర్ణన
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీ శుకదేవ గోస్వామి ప్రస్తుత ఏడవ మన్వంతరమైన వైవస్వత మనువు కాలం గురించి, దానిలోని సప్తర్షులు (కశ్యప, వసిష్ఠ, విశ్వామిత్రాదులు), మనుపుత్రులైన ఇక్ష్వాక్వాదులు మరియు వామనావతారం గురించి వివరించాడు. అనంతరం రాబోయే ఎనిమిదవదైన సావర్ణి మన్వంతరం నుండి పద్నాలుగవదైన ఇంద్రసావర్ణి మన్వంతరం వరకు భవిష్యత్ మనువులు, భవిష్యత్ ఇంద్రులు (ఎనిమిదవ మన్వంతరంలో బలి చక్రవర్తి దేవేంద్రుడవుతాడు), మరియు భగవానుని భవిష్యత్ అవతారములైన సార్వభౌమ, ఋషభ, విష్వక్సేనాదుల వివరాలను వెల్లడించాడు.
అధ్యాయము 14 – విశ్వ పరిపాలనా విధానము
పరీక్షిత్తు మహారాజు మన్వంతరాలలో వివిధ అధికారుల బాధ్యతలను వివరించమని కోరాడు. శుకదేవ గోస్వామి సమాధానమిస్తూ, స్వయం భగవానుడైన శ్రీకృష్ణుడే సమస్త విశ్వ పరిపాలనకు మూలకారకుడని తెలిపాడు. భగవానుడే మనువుల ద్వారా ధర్మశాస్త్రాలను, దేవతల ద్వారా యజ్ఞభాగాలను, దేవేంద్రుని ద్వారా లోక పరిపాలనను, సప్తర్షుల ద్వారా వేద జ్ఞానాన్ని నిలబెడుతూ, ప్రతి మన్వంతరంలోనూ అవతారమూర్తిగా ఆవిర్భవించి విశ్వ సమతుల్యతను కాపాడుతుంటాడని ప్రబోధించాడు.
అధ్యాయము 15 – బలి చక్రవర్తి స్వర్గలోకాన్ని ఆక్రమించుట
శుక్రాచార్యునిచే పునర్జీవితుడైన బలి చక్రవర్తి భృగువంశ బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో విశ్వజిత్ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించి, దివ్య రథము, కవచము మరియు అజేయమైన ఆయుధాలను పొందాడు. బ్రాహ్మణుల ఆధ్యాత్మిక శక్త్యావేశంతో బలి చక్రవర్తి స్వర్గలోకంపై దండయాత్ర చేశాడు. బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో ఉన్న బలిని జయించడం సాధ్యం కాదని గ్రహించిన దేవేంద్రుడు, గురువైన బృహస్పతి ఉపదేశం మేరకు దేవతలతో కలసి స్వర్గాన్ని వదిలి అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. బలి చక్రవర్తి స్వర్గసింహాసనాన్ని అధిష్టించి మూడింటిని ఏలసాగాడు.
అధ్యాయము 16 – అదితిదేవి పయోవ్రతము
తన పుత్రులైన దేవతల పతనానికి, కష్టాలకు తీవ్రంగా శోకిస్తున్న అదితిదేవి తన భర్తయైన కశ్యప మహర్షిని శరణువేడింది. కశ్యపుడు ఆమెకు ఫాల్గుణ మాస శుక్లపక్షంలో పన్నెండు రోజుల పాటు కేవలం క్షీరాన్ని మాత్రమే స్వీకరిస్తూ, పరమ పవిత్రతతో భగవాన్ వాసుదేవుని ఆరాధించే ‘పయోవ్రతము’ అనే మహోన్నత వ్రతాన్ని ఉపదేశించాడు. అదితిదేవి అత్యంత నిష్ఠతో, శరణాగతితో పయోవ్రతాన్ని ఆచరించగా, భగవాన్ విష్ణువు ఆమెకు చతుర్భుజ రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అధ్యాయము 17 – అదితి గర్భాన భగవానుని ప్రవేశము
అదితిదేవి నిష్కామ భక్తికి ప్రసన్నుడైన భగవాన్ విష్ణువు, ఆమె కుమారుడిగా అవతరించి దేవతల రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరిస్తానని అభయమిచ్చాడు. తన ఆవిర్భావాన్ని రహస్యంగా ఉంచమని ఆదేశించి, భగవానుడు అదితి గర్భంలోకి ప్రవేశించాడు. భగవానుని తేజస్సు వల్ల అదితిదేవి శరీరం సూర్యుని వలె ప్రకాశించగా, బ్రహ్మాది దేవతలు ఆమె గర్భంలో ఉన్న భగవానుడిని ఉద్దేశించి మహోన్నతమైన ‘గర్భస్తుతి’నిర్పించారు.
అధ్యాయము 18 – భగవాన్ వామనావతారము
శ్రావణ ద్వాదశి పవిత్ర దినాన భగవానుడు అదితి గర్భం నుండి వామనుడిగా (పొట్టి బ్రాహ్మణ వటువుగా) ఆవిర్భవించాడు. మహర్షులు ఆయనకు ఉపనయన సంస్కారం చేసి, ఛత్రము, దండము, కమండలములను బహుకరించారు. బలి చక్రవర్తి నర్మదా నదీ తీరాన అశ్వమేధ యజ్ఞం చేస్తున్నాడని తెలుసుకున్న భగవాన్ వామనుడు యజ్ఞశాలకు వేంచేశాడు. ఆయన దివ్య తేజస్సుకు యజ్ఞశాలలోని బ్రాహ్మణులు, రాజులు లేచి నిలబడి నమస్కరించారు.
అధ్యాయము 19 – వామనుడు మూడడుగుల నేలను కోరుట
బలి చక్రవర్తి పరమ భక్తితో వామన వటువు పాదాలను కడిగి, ఆ పవిత్ర జలాన్ని శిరస్సుపై చల్లుకుని, తనకు కావలసిన ధనము, రాజ్యము, ఏనుగులు ఏదైనా దానంగా కోరుకోమన్నాడు. వామనుడు బలి వంశ గొప్పతనాన్ని, ప్రహ్లాదుని భక్తిని కీర్తిస్తూ, ప్రాపంచిక సంపదలను తిరస్కరించి, కేవలం తన అడుగులతో మూడడుగుల నేలను (త్రిపద భూమి) దానంగా కోరాడు. చిన్న కోరిక అని భావించిన బలి చక్రవర్తి దానం ఇవ్వడానికి సంతోషంగా అంగీకరించాడు.
అధ్యాయము 20 – బలి చక్రవర్తి ఆత్మనివేదనము
వచ్చిన వటువు సాక్షాత్తు భగవాన్ విష్ణువేనని గ్రహించిన గురువైన శుక్రాచార్యుడు, వామనుడు నీ సమస్త రాజ్యాన్ని హరించివేస్తాడని, దానమిచ్చే మాటను ఉపసంహరించుకోమని బలిని హెచ్చరించాడు. అయితే బలి చక్రవర్తి గురువాక్యానికంటే సత్యపాలనకే ప్రాధాన్యమిస్తూ, “భూమి ఏ భారాన్నైనా మోస్తుంది కానీ సత్యం తప్పిన అబద్ధకోరుని మోయలేదు; సాక్షాత్తు భగవానుడే నా వద్దకు వచ్చి దేహి అని అడిగినప్పుడు కాదనడం అధర్మం” అని స్పష్టం చేసి దానజలాన్ని విడిచాడు. తీవ్ర ఆగ్రహం చెందిన శుక్రాచార్యుడు బలిని సిరిహీనుడవుమ్మని శపించాడు.
అధ్యాయము 21 – భగవానుని త్రివిక్రమ రూపము
దానజలం చేతిలో పడగానే భగవాన్ వామనుడు బ్రహ్మాండమంతటా విస్తరించే ‘త్రివిక్రమ’ రూపాన్ని ధరించాడు. ఆయన మొదటి అడుగుతో సమస్త భూమండలాన్ని, పాతాళ లోకాలను ఆక్రమించాడు. రెండవ అడుగుతో సమస్త ఊర్ధ్వ లోకాలను (స్వర్గ, సత్యలోకాలను) ఆక్రమించగా, ఆయన కాలిగోరు బ్రహ్మాండ కటాహాన్ని తాకి పావన గంగానది ఆవిర్భవించింది. మూడవ అడుగుకు స్థలం లేకపోవడంతో గరుడుడు బలిని వరుణపాశాలతో బంధించగా, వామనుడు వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చలేదని బలిని ప్రశ్నించాడు.
అధ్యాయము 22 – బలి చక్రవర్తి శిరస్సుపై మూడవ అడుగు
బలి చక్రవర్తి అత్యంత ధర్మనిష్ఠతో, శరణాగతితో భగవానునికి నమస్కరించి, “ఓ భగవాన్! నా దానం అసంపూర్ణం కాదు, నా రాజ్యము కంటే దాని యజమానినైన నేను గొప్పవాడిని; కాబట్టి నీ మూడవ అడుగును నా శిరస్సుపై ఉంచు” అని తన శిరస్సును వంచి ఆత్మనివేదన చేశాడు. ప్రహ్లాద మహారాజు, వింధ్యావళి దేవి బలి అచంచల భక్తిని కీర్తించారు. బలి చక్రవర్తి సంపూర్ణ శరణాగతికి పరమానందం చెందిన భగవానుడు ఆయన బంధనాలను తొలగించి, స్వర్గం కంటే అద్భుతమైన ‘సుతల’ లోకానికి రాజుగా అభిషేకించాడు. తానై బలి రాజభవనానికి నిత్య ద్వారపాలకుడిగా ఉంటానని, భవిష్యత్ ఎనిమిదవ మన్వంతరంలో బలిని దేవేంద్రుడిని చేస్తానని అభయమిచ్చాడు.
అధ్యాయము 23 – దేవతలకు స్వర్గరాజ్య పునరుద్ధరణ
బలి చక్రవర్తి భగవానుని దివ్య అనుగ్రహాన్ని శ్లాఘిస్తూ, ప్రహ్లాదునితో కలసి సుతల లోకానికి పయనమయ్యాడు. శుక్రాచార్యుడు యజ్ఞంలోని లోపాలను పూర్తి చేశాడు. భగవాన్ వామనుడు దేవేంద్రునికి స్వర్గరాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించి తన దివ్య కార్యాన్ని పూర్తి చేశాడు. బ్రహ్మాది దేవతలు, మహర్షులు భగవానుని లీలలను కీర్తిస్తూ, వైదిక ధర్మ విజయాన్ని మహోత్సవంగా జరుపుకున్నారు.
అధ్యాయము 24 – భగవాన్ మత్స్యావతారము
అష్టమ స్కంధము ముగింపు అధ్యాయంలో చాక్షుష మన్వంతర ముగింపులో సంభవించిన భగవాన్ మత్స్యమూర్తి వృత్తాంతం వర్ణించబడింది. ద్రవిడ దేశ పాలకుడైన సత్యవ్రతుడు (వైవస్వత మనువు) కృతమాల నదిలో అర్ఘ్యమిస్తుండగా, ఆయన దోసిలిలో ఒక చిన్న చేప ప్రత్యక్షమై రక్షణ కోరింది. రాజు దానిని చెంబులో, బావిలో, చెరువులో, నదిలో వేసినప్పటికీ అది క్షణంలో సముద్రమంతగా విస్తరించింది. వచ్చినది భగవాన్ విష్ణువేనని గ్రహించిన సత్యవ్రతుడు ప్రణామాలుర్పించాడు. భగవాన్ మత్స్యమూర్తి ఏడు రోజుల్లో సంభవించే ప్రళయం గురించి హెచ్చరించి, సమస్త బీజాలు, మూలికలు, పశుపక్షాదులను సేకరించి సప్తర్షులతో కలసి దివ్యమైన సువర్ణ నౌకను ఎక్కమని ఆదేశించాడు. ప్రళయ జలాలలో పడవ రాగా, సత్యవ్రతుడు వాసుకిని తాడుగా చేసి పడవను మత్స్యమూర్తి దివ్య శృంగానికి (కొమ్ము) కట్టాడు. భగవానుడు సత్యవ్రతునికి మత్స్య పురాణాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించి, వేదాలను దొంగిలించిన హయగ్రీవాసురుడిని సంహరించి వేదాలను బ్రహ్మదేవునికి పునరుద్ధరించాడు.